Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
nusca sw. (auch st.?) f.
sw. (auch st.?) f., mhd. nusche, nüsche, frühnhd. nuß, nhd. nusche, nüsche (vgl. DWb. VII 1009); as. nuska, nuskia, mnd. mnl. nusche. — Graff II,1106.
nusc-: nom. sg. -a Gl 1,330,34 (M). 638,51 (M). 2,14,27 (2 Hss., darunter Zürich C 59, Gll. 9. u. 10. Jh. (?)). 384,78 (2 Hss.). 391,13. 464,40. 483,58. 485,68 (Sg 136, Gll. 9. oder 10. Jh.?). 499,31 (2 Hss.) = Wa 86,6. 503,17 (2 Hss.; lat. abl.). 533,78. 569,35. 653,27. 687,29. 3,620,29. 622,18. 36. 624,28. 635,4. 663,28. 4,98,21 (Sal. a1; -k-). Amsterd. Beitr. 19,102,105. Nievergelt, Glossierung S. 763,1 (Zürich C 59, Gll. 9. u. 10. Jh. (?); -k-); -e Gl 2,595,20 = Wa 88,15 (-k-); novsca: dass. 569,35. — nusch-: nom. sg. -a Gl 3,686,11. 4,98,22 (Sal. a1). 202,19 (sem. Trev.). 214,48 (2 Hss.). Hss. Zürich S. 210; -e Gl 3,412,57 [HD 1,78]. 625,31. — nusg-: nom. sg. -a Gl 1,338,45. 4,254,32; -e 187,40. 188,39; nusgia: dass. 1,338,45 = Wa 74,25 (Carlsr. S. Petri, 11. Jh.).
Sicher schwach: nusc-: acc. sg. -un Gl 1,381,1; -on 689,25; nom. pl. -un 3,191,27 (SH B); acc. pl. -un 1,330,36 (M). 4,253,6 (M); -on 1,330,37 (M; -o- aus u korr.?); -an 330,36 (M, 2 Hss.; zu -an vgl. Schatz, Abair. Gr. § 112b). — nuschen: nom. pl. Gl 3,175,25 (SH A, Anh. b).
Wohl stark: nuske: nom. pl. Gl 5,32,17. — nuscha: acc. pl. Gl 1,330,35 (M).
Verschrieben: nusehe: nom. sg. Gl 3,389,68 (l. nusche).
Mit lat. Endung: nuscam Sprachwiss. 39,417,3. 1) Metallspange zum Zusammenhalten des Gewandes an Brust oder Schulter, Fibel: nusca [qua se cumque fugax tripidis fert cursibus agmen, dampna iacent, crinalis acus, redimicula, vittae,] fibula [, flammeolum, Prud., Psych. 449] Gl 2,384,78. 391,13. 464,40. 483,58. 485,68. 499,31 = Wa 86,6. 533,78. 569,35. 595,20 = Wa 88,15. Amsterd. Beitr. 19,102,105, z. gl. St. fibulae sunt nuske quibus pectus feminarum ornatur. uel pallium uiris in humeris. siue cingulum in lumbis Gl 5,32,17 (vgl. Is., Et. XIX,31,17). nusca [rex ipse Coos aestuantem murices laenam revulsa dissipabat] fibula [, gemmas virentes, et lapillos sutiles, Prud., H. ieiun. (VII) 157] 2,503,17. nusche fibula 3,389,68. 412,57 [HD 1,78]. 620,29. 622,18. 36. 686,11. 4,214,48. fibula teutonice nuscha [ohne Kontext] Hss. Zürich S. 210; hierher auch: nuscun [vidi in praeda vestem variam optimam, et ducentos siclos argenti, didrachmam et] ligulam [unam auream quinquaginta didrachmarum, Jos. 7,21 nach Sab. 1,408] Gl 1,381,1 (zum lat. Lemma vgl. Thes. VII,2,1453,80 s. v. lingula); — als mondförmiges Schmuckstück (zu ‘Lunula-Fibeln’ vgl. RGA 8,597): nusca lunula Gl 3,624,28. nusca lunula (Hs. verschr. t-) ł fibula 635,4. lunule manen ornamenta mulierum nuschen 175,25; — als blasen- oder buckelförmiges Schmuckstück (zu ‘Buckel-Fibeln’ vgl. RGA 8,593): nuscun bullae quod sint similes bullis in aquis [Hbr. II,36,107] Gl 3,191,27 (im Abschn. De ornamentis feminarum). nusca lacinia (Hs. verschr. bl-) ł bulla (Hs. verschr. bucca) 663,28 (davor spenula fibula; zu lat. lacinia s. 4); — als aus Gold gefertigtes herrschaftliches Statussymbol: tragafadam nusca [tandem progre- ditur (Dido) ... cui pharetra ex auro, crines nodantur in aurum, aurea purpuream subnectit] fibula [vestem, Verg., A. IV,139] Gl 2,653,27 (zu tragafadum ‘Kordel’ vgl. RGA 8,412), z. gl. St. nusca 687,29. nuscon [(König Alexander) misit ei (Jonathan)] fibulam [auream, sicut consuetudo est dari cognatis regum, 1. Macc. 10,89] 1,689,25. fibula .i. nusca quae coniungit pallia imperatorum [zu: quamvis auratis praecellat] fibula [bullis, Aldh., De virg. 207] 2,14,27 (vgl. Nievergelt, Glossierung S. 763,1), z. gl. St. nuska Nievergelt Glossierung S. 763,1 (zu Gl 2,14,27). 2) Häkchen zum Befestigen von Stoffen (der textilen Behänge des Tabernakels; vgl. dazu Müller, Thema Kleidung S. 456): nusca (3 Hss. noch nestila) [facies et quinquaginta] fibulas (1 Hs. -a) [aeneas quibus iungantur ansae, ut unum ex omnibus operimentum fiat, Ex. 26,11] Gl 1,330,34 (1 Hs. nestila vel nuskila). 338,45 = Wa 74,25. 4,254,32, dazu wohl auch Gl 4,202,19 (vgl. Katara S. 128), z. gl. St. nuscun ł nestila 253,6. 3) übertr. auf andere Schmuckstücke: a) Armspange: nuska spinter Gl 4,98,21 (3 Hss. nuskil, 1 Hs. nuskilîn gispan); b) Kollier: serinum ł nuscinula ł monile nusche Gl 3,625,31 (nuscinula ist wohl lat.; zu lat. monile vgl. Müller, Thema Kleidung, S. 449). 4) durch Stoff (Tasselband) oder Metall(kette) verbundenes Fibelpaar: nusge lacinia ligatura pallii Gl 4,187,40 (1 Hs. nuskil); Gl 3,663,28 s. 1. 5) Gewand(saum oder -fetzen?): nusge mastruga quasi monstrosa .i. lacinia Gl 4,188,39 (zum Kontext vgl. Is., Et. XIX,23; 1 Hs. nuskil); meton. für das Halten des Saumes (?): nusca [erraverunt caeci in plateis, polluti sunt in sanguine: cumque non possent, tenuerunt] lacinias (Hs. -a) [suas, Thren. 4,14] 1,638,51 (1 Hs. ort; zur Interpretation der Stelle vgl. auch Davids, Bibelgl. S. 279).
Abl. nuskil, nuskila; nusken.
Vgl. nusta; -nusten.
Vgl. Heyne, Hausalt. 3,344, RGA 8,411 ff. s. v. Fibel u. Fibeltracht, LMA 8,411 ff. [Leipold]