Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
nioro sw. m.
sw. m., mhd. nier(e) sw. m., nier st. m., frühnhd. nier(e) m. (vgl. DWb. VII,831), nhd. niere f.; mnd. nêre f., mnl. niere f.; an. nýra n. — Graff II,1094 f.
nior-: nom. pl. -un Gl 1,289,72 (Jb-Rd). 3,19,35; -in 430,25; nier-: nom. sg. -o 2,369,61 (2 Hss.). 374,37. 3,74,63 (SH A, 4 Hss.). 178,70 (SH B). 254,72 (SH a2). 286,50 (SH b, 3 Hss.; vgl. Hbr. II,566,47). 322,70 (SH e). 363,22 (Jd). 392,38 (Hildeg.). 434,57. 4,158,11 (Sal. c). Thies, Kölner Hs. S. 180,16 (SH); -e Gl 3,75,1 (SH A). 254,73 (SH a2, 2 Hss.). 343,20 (SH g, 3 Hss.). 661,54 (nie-); -] 75,1 (SH A). Hbr. I,135,262 (SH A); nom. pl. -un Gl 1,341,49 (2 Hss., darunter Sg 295, Gll. 9./10. Jh. (?); 1 Hs. mit in die Zeile gezogenem f für francisce, in Sg 295 nier auf Rasur); -n 3,439,26; dat. pl. -on 2,325,8; acc. pl. -en 1,324,39 (Sg 295, Gll. 9./10. Jh.?); neir- (zu -ei- für io, ie vgl. Weinhold, Alem. Gr. § 59): nom. sg. -o 3,307,23 (Sal. d); nom. pl. -on 1,341,49; neorin: nom. pl. 50 (Stuttg. Theol. et phil. fol. 218, Gll. 12. Jh. (?); zu -eo- für io in jüngeren alem. Glossen vgl. Schatz, Ahd. Gr. § 39); nire: nom. sg. 3,75,1 (SH A, Darmst. 6, 12. Jh.; zu -i- vgl. Braune, Ahd. Gr.15 § 48 Anm. 3).
Unsichere Lesung: mero oder niero: nom. sg. Gl 3,74,64 (SH A; vgl. Hbr. I,135,262 u. II,558,29, wonach mero „nicht wahrscheinlicher als niero“); nearun: nom. pl. 437,39 (Berl. Lat. 4° 676, 9./10. Jh.; anders Mitt. a. d. Kgl. Bibl. III,25, wonach narun zu lesen ist, vgl. dazu jedoch Gl 5,59,6).
Verschrieben: ineorum: nom. pl. Gl 1,341,51 (Sg 9, 9. Jh.). 1) Niere (die Belege lassen nicht immer eine klare Abgrenzung zu 2 erkennen): rien (1 Hs. noch testiculus, s. auch unter 3) .i. niero. ren lentibrato [Randgl. zu: in ‘en’ producta Latina generis sunt masculini: ‘lien’,] ‘rien’ [vel ‘ren’ et ‘splen splenis’, Prisc., Inst. II,149,7] Gl 2,369,61. niero renunculus 3,74,63. 178,70. 363,22. 430,25 (davor lentiprato lenti ren renes). 437,39 (renunculi ganz unsicher). Hbr. I,135,262. gloiz renunculus Gl 3,392,38. reniculum 434,57 (davor lunga lebera pulmo iecur ł epar). 661,54; — spez. die aus dem Körper herausgelösten Nieren von Tieren als Opfergabe: nieren [sumes ... duos] renes [et adipem qui super eos est, et offeres incensum super altare, Ex. 29,13] Gl 1,324,39 (4 Hss. lentîbrâto). neiron renunculi duo paria [zu: offerent de hostia pacificorum in oblationem domino ... duos renes cum adipe quo teguntur ilia, et reticulum iecoris cum] renunculis [Lev. 3,4] 341,49; hierher wohl auch: niorun renunculi 289,72 (ohne Kontext; wohl Gegenglosse zu lentipratun renes Gl 1,289,70 (zu Ex. 29,13, s. o.)). 2) die Nierengegend, die Lenden: niern renes Gl 3,439,26 (darauf lumbi idem). niero (uł) lentebrato renunculus a renibus diminutivum [Hbr. II,442,100] 254,72. 286,50 (1 Hs. lentin statt lentîbrâto). 307,23. 322,70. 343,20. niero lentbrato renunculus Thies, Kölner Hs. S. 180,16; hierher vielleicht auch: nieron [in Deuteronomio deus ipse ignis scribitur esse consumens et in Ezechiele quoque a] renibus [usque ad pedes videtur igneus, Hier., Ep. XVIII A p. 81] Gl 2,325,8. 3) Hoden (?): testiculvs .i. niero [zu: in ‘en’ producta Latina generis sunt masculini: ‘lien’,] ‘rien’ [vel ‘ren’ et ‘splen splenis’, Prisc., Inst. II,149,7] Gl 2,374,37. niorun testiculi 3,19,35. niero uł lenti milzi rien testiculus 4,158,11.
Abl. nierlîn mhd.
Vgl. LMA 6,1145.