Eintrag · Rheinisches Wb.
- Anchors
- 1 in 1 Wb.
- Sprachstufen
- 1 von 16
- Verweise rein
- 3
- Verweise raus
- 2
Nessel III das nichtzus.gesetzte Wort fehlt nach Wk. VI 2 für Bed. 1 im Rhfrk, Mosfrk, dafür Brenn-, Brann-, Brühnessel (usf., s. Wk.), u. in Simm, Westerw, Aden auch Sang-, Sengnessel usf., s. Wk.) u. Bitb nur Brenndistel; auch das Rip hat nur die Zs. Brüh-, Brenn-, Brann-, Brunnessel (nur in der RA.: sich in die N.ə setzen das Simpl.); Aach, Jül, das Nfrk, das auch Brenn-, Brann(d)n. (Eup Brunschel) vorzieht, besitzt in den in der Wk. bezeichneten Geb. das Simpl. doch in voller Anwendung; Rip nęsəl [uSieg, LRip -ęzs-, -ęis-, –Es-; Sieg, MGladb-Steinforth nęsəltər]; OBerg u. Lennep -ęs-, –Et-, –it-, –īə-, –e- [Lennep-Ronsd nīəl]; NBerg -ēt-, –ī-; SNfrk -īət-, im O. -ēət- [Kemp-Süchteln u. Heinsb hier u. da -it-; Heinsb-Schleiden -et-; MGladb-Korschenbr -Eət-; Erckleinenbr nīətəltər; Kref-Linn nętəl]; Geld netəl, –ēt-, –īə-, -E- [Schravelen -ę-]; Mörs -et- [Bornh Lütting branhetlə Pl.; Ossenbg netəltə Pl.; Veen -əldə]; Klev -ēt-, –E-, -ę- [Goch -ęd-]; Rees -et-, –ęt-; Ruhr -ęt- [in der Kinderspr. Pl. Bitzcher, Bitzeln, Bitzengeln, Brennerden, Brennessen, Brennzeln, Britzeln, Hitzeln, Piffen, Pickblätter, Pickessen (s. d. W.)]; Pl. -ələ, –əln f.: 1. Brennessel, grote on kleine N. urtica dioeca u. u. urens; koə (böse) N. Geilk-Birgden; Hanfn. Wittl-Dreis; Heinessel (Heiss-) Jül-Boslar; Henessel Grevbr-Jackerath; Hed n- Merz-Saarhölzb, Saarbg-Beurig; Hetn. MülhRh; Hitele Rheinb-Neuk [dof oder well N. weisse Taubn., im Gegens. zur rechtege N. oder Brenn-, Brann- SNfrk (Heinsb Dof- u. Dompn. (Dampf-); dof N., Dān. Rip; well N. Borstenbergminze, calamintha clinopodium Daun-Kerpen, Koch-Kaisersesch; schwarze N. Braunwurz, scrophularia uWupp; N. Waldziest, stachys silvatica ebd.]. — N.ə boren (brennen, branden, steəken) Nfrk. RA.: Krohfos (Krähfuss, ranunculus) got Mos (Mus), N. ävver beisser (N. wie Spinat als Mus bereitet) Schleid-Hellenth. De wise (kluke) Hunder (Hühner) leggen (en au Henn ‘altes Huhn’ legg) ok es (de Eier) en de N.ə Mörs, Allg. (u. so auch Rip, aber mehr Brenn-, Brüh-); kluke Huhner driten (scheissen) ok woll ens en de N.n; dat wor en de N.n gedritten Gummb, Berg, Ess; du häs doə lelk en de N.ə gegriəpen Kemp-SPeter; he het sek en de N.n gesatt; he sett en de N.n Nfrk (auch Rip). De nest noch en de N.ə der grüne Junge Heinsb. Dor gung enne Bur in de Gart (Hoff) on droass, he nohm duw en Handvoll Nettelermoass on hatt den B. dat Krütt gekannt, dann hatt e sich nit de Fott verbrannt Geld-Schravelen. Henger'm Hus, do brennt wat, et br. awwer doch ken Hus af, wat es dat? Elbf. — Am Gründonnerstag gehört die N. zu den ‘neunerlei Kräutern’ die das ‘Grüngemüse’ liefern; mancherorts wird die junge Pflanze als Spinat zubereitet (vgl. Ferkensspinat Erk-Bellinghv); getrocknet u. zerrieben dient sie als Hühnerfutter; Nesselinktur als Haarwasser; Tee aus Kraut u. Wurzeln gilt als blutreinigendes, harntreibendes u. schleimlösendes Mittel. — 2. nęsəl [-ęzs-, –ęis-, –Es-] also nur in nhd. Lautung, auch Nfrk Sg. t. m. das Gewebe, N.tuch; auch adj. nessele(n) Doch, Hembder usf. Rip, Allg., auch Rhfrk, Mosfrk [gegenüber nęsəl, dem Subst., aber nīətəldō:k Heinsb; nītəl- Saeffelen; nętələnduk Mörs-Neuk].
Lautwandel-Kette
Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart
Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.
-
modern
DialektNessel III
Rheinisches Wb.
Nessel III das nichtzus.gesetzte Wort fehlt nach Wk. VI 2 für Bed. 1 im Rhfrk, Mosfrk, dafür Brenn-, Brann-, Brühnessel …
Verweisungsnetz
4 Knoten, 5 Kanten
Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen
Filter:
Anchor 1
Kompositum 3
Wortbildung
Komposita & Ableitungen mit nesseliii
0 Bildungen · 0 Erstglied · 0 Zweitglied · 0 Ableitungen
Keine Komposita gefunden — nesseliii kommt in keinem anderen Lemma als Erst- oder Zweitglied vor.
Zitieren als…
- APA
-
Cotta, M. (2026). „nesseliii". In lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern. Abgerufen am 16. May 2026, von https://lautwandel.de/lemma/nesseliii/rhwb
- MLA
-
Cotta, Marcel. „nesseliii". lautwandel.de, 2026, https://lautwandel.de/lemma/nesseliii/rhwb. Abgerufen 16. May 2026.
- Chicago
-
Cotta, Marcel. „nesseliii". lautwandel.de. Zugegriffen 16. May 2026. https://lautwandel.de/lemma/nesseliii/rhwb.
- BibTeX
-
@misc{lautwandel_nesseliii_2026, author = {Cotta, Marcel}, title = {„nesseliii"}, year = {2026}, howpublished = {lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern}, url = {https://lautwandel.de/lemma/nesseliii/rhwb}, urldate = {2026-05-16}, }