Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
morsâri st. m.
st. m., mhd. morsære, morser, nhd. mörser; as. morsari, mnd. mörser (vgl. Lasch-Borchling, Mnd. Hwb. 2,1025 s. v. möser); aus lat. mortarium mit volksetymol. Anlehnung an die Sippe von mhd. mürsen ‘zerstoßen’, vgl. RGA 20,137 f. — Graff II,858 f.
morsar-: nom. sg. -i Gl 1,356,6 (S. Paul XXV d/82, 10. Jh.; oder acc. sg.? lat. acc. pl.). 359,6 (M, 3 Hss.). 446,34 (2 Hss.; oder Sg 292 acc. sg., s. u.?) = Wa 76,12. 3,157,14 (SH A). 475,25. 653,33. 4,26,17 (clm 14804, Gll. 9. Jh.? lat. pl.); -e 1,359,6 (M, 4 Hss.). 3,281,28 (SH b, 2 Hss.). 4,258,17; -] 1,359,7 (M). 3,157,15 (SH A). 4,258,17; acc. pl. -a 1,635,53 (M, 3 Hss.); -e ebda. (M, 2 Hss.). 696,2; morsær-: nom. sg. -e 3,157,14 (SH A); -] 326,23 (SH f); morser-: dass. -e 1,362,23 (Jd). 3,157,13 (SH A, 2 Hss.). 328,20 (SH a2). 372,29 (Jd). 504,6. 4,258,10 (M). 18. Hbr. I,92,812 (SH A); -] Gl 3,410,47 [HD 2,84]. Hbr. I,343,422 (SH A); morsAer: dass. Gl 4,188,63. — movrsare: nom. sg. Gl 3,281,26 (SH b). — mur-ser-: nom. sg. -i Gl 4,259,7; -e Stricker II,90,29 (SH).
Hierher als Verschreibung (?): mosar: nom. sg. Gl 3,659,20 (Wien 804, 12. Jh.; l. morsar, Steinm.; oder Verlust des ersten -r- durch Dissimilation, vgl. mnd. möser u. dazu RGA a. a. O.).
Mörser: morsari [mensam quoque propositionis involvent hyacinthino pallio, et ponent cum ea thuribula et] mortariola [, cyathos et crateras ad liba fundenda, Num. 4,7] Gl 1,356,6 (Hs. mortariolas .i. morteras). 359,6 (Hss. auch -um; 3 Hss. morsâli, 3 morsârlîn, 1 Hs. morsâlilî(n)). 362,23 (Hs. -um). 4,258,10 (Hs. -um). 17 (Hss. -um). 259,7 (Hs. mortarium). morsari [fecitque Salomon omnia vasa in domo domini: altare aureum ..., et fuscinulas, et phialas, et] mortariola (1 Hs. -a mit Nasalstrich) [3. Reg. 7,50] 1,446,34 = Wa 76,12. morsara [lebetes ... et phialas, et] mortariola [, et omnia vasa aerea, quae in ministerio fuerant, tulerunt (bei der Tempelplünderung), Jer. 52,18] 635,53 (3 Hss. morsâli). morsare [intravit in sanctificationem cum superbia, et accepit altare aureum ... et mensam propositionis, et libatoria, et phialas, et] mortariola [aurea, 1. Macc. 1,23] 696,2. movrsare mortarium 3,281,26 (2 Hss. noch vasculum in quo semina in pulverem redacta condiuntur). 326,23. 410,47 [HD 2,84] (in lat. Text; mortariola; vgl. aber SHGl.). 475,25. 504,6. 653,33. 659,20. mortarium inde mortariolum [Hbr. I,343,422] 157,13. Hbr. I,343,422. mortariola Gl 4,26,17. mortariolum 188,63. Stricker II,90,29. morsere ł phanna frixorium Gl 3,238,20 (frixorium auf fricare ‘reiben’ statt auf frigere ‘rösten’ bez., vgl. auch die Alternativgl.; 3 Hss. nur phanna). morsere pila Hbr. I,92,812.
Abl. morsârlîn, ?morsârklîn.
Vgl. morsâli, mortâri1.