modalis

modalis -e 1. einer Kirchentonart zugehörig 2. den Modus betreffend 3. auf die Intervalle bezogen — 1. belonging to a mode 2. with respect to modus 3. with respect to intervals 1 einer Kirchentonart zugehörig — belonging to a mode [s.XI] LmLComm. Guid. 85 p. 115: sunt septem discretae (sc. voces), et de illis VII dicam, quot modos, id est finales sonos, ex se creent, quae septem voces diversorum modorum sunt, quia diversas modales et finales voces habent. LmLComm. Guid. 4 p. 116. LmLComm. Guid. 11 p. 125: ⋅D⋅ affinis quidem est ⋅G⋅ modalis in tetrardo. LmLComm. Guid. 5 p. 132. LmLComm. Guid. 51 p. 136: omnis cantus illi modo, id est modali voci, sit subiectus, quem ultimum in cantu sonat (inde LmLIac. Leod. spec. 6, 40, 19). LmLComm. Guid. 96 p. 140: ergo facti sunt octo modi, id est octo modalia nomina in significandis cantibus discretis. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 6, 35, 5: Unde, quia secundum finalem vocem totus cantus principalius moderatur et regitur, secundum Guidonis expositorem finalis vox modalis vocatur, ut, quantumcumque quis in cantu diversis consonantiarum utatur speciebus (semitonio, tono, semiditono et ceteris) in elevatione et depositione, ex finali tamen voce, in quam tendunt, determinatum principaliter sumunt modum. LmLIac. Leod. spec. 6, 36, 15: qualiter et ubi modales distincti cantus incipere debeant, mediare et finire. LmLIac. Leod. spec. 6, 40, 22: In tantum vox finalis principalitatem obtinet in cantu, ut modalis nuncupetur, quia principaliter modus per ipsam cognoscitur, moderatur et regitur. [s.XV] LmLAdam Fuld. 2, 13: Tonus est discretio vel cognitio principii et finis, ascensus ac descensus cuiuslibet melodiae regularis; vel sic: tonus est regula docens finem perfectum regularium symphoniarum. Tonum autem non modalem, id est in modis captam, consonantiam symphoniae puto, sed melodialem aut formalem puto tonum. 2 den Modus (das mensurale Verhältnis von Brevis und Longa bzw. Longa und Maxima) betreffend — with respect to modus (the mensural relation of breve and long, or long and maxima) [s.XIV-XV] LmLAnon. Kellner 11, 2: Perfeccio est note perfecte in cantu imperfecto posicio.[] Et distinguitur secundum differenciam materie, scilicet modalem, temporalem et prolacionalem. Modalis perfeccio est, quandocumque in cantu imperfecto ponitur nota perfecta totalitatem modi in se continens ut longa duplex et maxima in modo imperfecto. LmLAnon. Kellner 12, 2: Imperfeccio est note imperfecte in cantu perfecto posicio. Et etiam distinguitur in triplicem materiam, scilicet modalem, temporalem et prolacionalem. Imperfeccio modalis est, quandocumque brevis vel eius equivalens ordinatur cum figura totalitatem modi continente in se ut cum longa, longa duplici vel maxima et fit tantum in modo perfecto. LmLAnon. Kellner 12, 7: Sequitur ergo bene imperfeccio, que fit per brevem vel eius equivalentem, est modalis; que autem fit per semibrevem vel eius equivalentem, est temporalis; et que fit per minimam, est prolacionalis. Omnis imperfeccio aut fit per minimam aut per aliam. Si per minimam, sic est prolacionalis. Si per aliam, hoc est dupliciter: aut per semibrevem aut per brevem. Si primum, sic est temporalis, si 2^m, sic est modalis (sim. LmLMens. Si ille p. 502, 20). LmLAnon. Kellner 13, 4: Est autem talis alteracio triplex, scilicet modalis, et fit in brevi tantum, ut, quando due breves, ut dictum est, vel plures quam due concurrentes ponuntur inter duas maiores, alteratur ultima. LmLAnon. Kellner 13, 10. LmLAnon. Kellner 14, 3-14. LmLAnon. Vratisl. p. 345 descr. LmLMens. Si ille p. 504, 28 - 505, 3. LmLIoh. Tinct. pr. 3, 5, 5: semper notae iuxta perfectionem aut imperfectione earum per respectum signi modalis, temporalis et prolationalis, sub quo consistunt, computandae sunt. LmLAnon. Couss. I p. 438b: Item notandum, quod in isto cantu, videlicet modali, longa potest alterari (ms.: altia, ed.: alterare) ante maximam et brevis ante longam et hoc in modo perfecto. LmLAnon. Couss. I p. 442. al. 3 auf die Intervalle bezogen — with respect to intervals [s.XV] LmLIoh. Olom. 8 p. 38: De tonis psalmidicis. Et primo quid sit tonus et unde nomen accepit. Habitum est superius de tono modali cum reliquis. Hunc vero stillus ad tonos tropicos seu psalmidicos convertatur, qui ob hoc tropici et tropos, quid est conversio, vocantur, quia inter se convertuntur et in limitibus commiscentur. Psalmidici vero dicuntur, quia in choro ad usus psalmorum. ... Tonus est principii et finis ascensus et descensus in quolibet cantu regulari discreta constitutio. Et iste tonus ab alio tono modali nomen accepit, quoniam omnis cantus ex tonis perfectis et imperfectis componitur et metitur.