Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
mezzisahs st. n.
st. n. (zum Wechsel von -s- u. -r- sowie zum Ausfall des h beim Zweitglied vgl. Braune, Ahd. Gr.15 § 168 Anm. 3, Schatz, Ahd. Gr. § 240; zum Verlust des Fugenvokals vgl. Gröger § 24), mhd. meʒʒer, nhd. messer; as. metisahs, mnd. mest, mnl. mes; afries. mes; ae. meteseax. — Graff II,912 s. vv. mezarahs, mezaras.
mezzi-sahs: acc. sg. Gl 1,542,10 (Rb).
maz-sahs: nom. sg. Gl 3,632,22 (Sg 184, 11. Jh.). — mat-zer: acc. sg. Gl 5,519,1 (Gespr.).
mezzi-rahsum: dat. PL. Gl 1,426,45/46 (Rb); -ras: nom. sg. 3,637,12; acc. pl. 1,379,22 (Rb); -res: acc. sg. 322,26; mezza-rahs: nom. sg. 3,650,51 (Wien 1757, Gll. 11. Jh.?); -rehs: acc. sg. 1,335,57 (Rb); mezze-ras: nom. sg. 3,632,21 (vor Gl 3,632,6, vgl. Anm.; -zz- unsicher, Steinm.). 634,11 (vgl. Mitt. a. d. Kgl. Bibl. III,26; Berl. Lat. 4° 676, Gll. 9. Jh. (?); nach Steinm. meziras, -zi- u. -s unleserlich; vgl. in ders. Hs. Gl 3,634,8 u. Anm. 6); -res: dass. 2,496,5 = Wa 84,1. 3,632,21; mezz-ras: acc. sg. 1,322,26 (2 Hss., darunter Sg 9, 9. Jh.); meze-res: acc. pl. 2,451,39; mez-rehs: dass. 40 (von anderer Hand); -res: acc. sg. 453,45 (von anderer Hand); acc. pl. 451,39.
mezz-er: nom. sg. Gl 3,193,28 (SH B). 297,33 (SH d). 314,72 (SH e). 375,42 (Jd). 397,55 (Hildeg.). 635,27 (ne- bengeschr., Steinm.). 4,51,20 (Sal. a1); -ir: dass. 3,678,2; meser: dass. 193,28 (SH B, Brix. Bll., 13. Jh.; zu -s- für zz vgl. Weinhold, Mhd. Gr. § 204).
Messer: mezzras [si enim levaveris] cultrum [super eo, polluetur, Ex. 20,25] Gl 1,322,26. mezzarehs dinaz cultrum (Hs. noch tuum) [ebda.] 335,57 (zur Glossierung vgl. Meineke, Bernstein S. 121). mezziras steininiu [(dominus ad Iosue:) fac tibi] cultros lapideos [, et circumcide secundo filios Israel, Jos. 5,2] 379,22. inti ziteilta mezzirahsum [populum quoque eius adducens serravit ...] divisitque cultris [2, Reg. 12,31] 426,45/46. mezzisahs [statue] cultrum [in gutture tuo, si tamen habes in potestate animam tuam, Prov. 23,2] 542,10. mezzeres [iamque insertato reserabat viscera] cultro (Hs. culter) [vittatus de more senex, Prud., Apoth. 464] 2,496,5 = Wa 84,1. mezzer culter ł cultellus 3,193,28 (im Abschn. De ferramentis). 297,33. 314,72. culter 375,42 (im Abschn. De fabrilibus rebus). 637,12. 4,51,20. cultellus 3,397,55 (noch mazanz). 632,21 (1 Hs. -um). 634,11 (vgl. Mitt. a. d. Kgl. Bibl. III,26). 635,27. 678,2. mezzarahs cultrum 650,51. gimer min matzer .i. cultellum 5,519,1; — spez.: Skalpell: mezres (1 Hs. noch von anderer Hand Randgl. snitamezrehs) [vivum secatur viscus et recens cruor] scalpella (Glosse: id est ferrum, quibus abraditur putredo ab ossibus, vgl. PL 60) [tingit, dum putredo abraditur, Prud., P. Rom. (X) 500] Gl 2,451,39. mezres [linguam deinde longe ab ore protrahens] scalpellum (ferrum incisorium; Glosse: scalpellum, genus ferri quo medici utuntur, vgl. PL 60) [in usque guttur insertans agit, ebda. 902] 453,45.
Komp. reba-, scrîb-, scrôt-, snitamezzir(a[h]s), scaba-, uueidimezzir, grab(e)meʒʒer mhd.; morthmez as.; auch in mezaskôp as.; Abl. mezzirlî(n).