lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

manôn

ahd. bis Lex. · 3 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
7 in 3 Wb.
Sprachstufen
2 von 16
Verweise rein
6
Verweise raus
7

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

manôn sw. v.

Bd. 6, Sp. 260
manôn
sw. v. (zu -ên s. dort), mhd. manen, nhd. mahnen; as. manōn, mnd. mānen, mnl. manen; afries. monia; ae. manian, manigean, monian. — Graff II,767 f.
man-: 1. sg. -om Gl 1,211,26 (KRa); -on 2,148,55 (Frankf. 64,9. Jh.); 3. sg. -ot 1,254,30 (K). 2,136,68 (M, 5 Hss.). 4,6,15 (Jc). H 1,1,2. 9,1,3. O 1,18,1. 3,19,1. 4,30,16. Nb 216,19. 224,18. 302,18. 347,20 [175,25/26. 181,4. 231,6. 261,28] (alle -ôt). Npw 47,2; 1. pl. -on WA 141,23; 3. sg. conj. -oge Gl 2,292,7 (M, 4 Hss.); -oe Np 47,2; -o Gl 2,122,3 (M, 4 Hss.). 292,8 (M); -i 122,4 (M, Wien 361, Hs. 12. Jh.); inf. -on S 85,12 (Ludw.). Nb 161,19. 252,8 [136,12. 199,13] (beide -ôn); inf. dat. sg. -onne Nc 718,27 [35,17]; part. prs. dat. sg. m. -ondemo Gl 2,157,37 (Oxf. Laud. misc. 436, Gll. 9. Jh.?); nom. pl. m. -onte S 228,38 (B); -onta Mayer, Glossen S. 101,8 (clm 18556a, Gll. 10./11. Jh. u. 11. Jh.?); 3. sg. prt. -ota O 3,22,48 (FPV). 25,31. 4,6,41. 15,54. 19,18. 5,11,45; -ata 3,22,48 (D); 3. pl. prt. -otun 4,6,28; 3. sg. conj. prt. -oti 2,2,12; 3. pl. conj. prt. -otin 3,15,11; ki-: part. prt. -ot Mayer, Glossen S. 6,30 (Augsb. K 4, 10./11. Jh.); nom. sg. m. -oter Gl 2,346,43 (clm 14461, Hs. 9. Jh.); ke-: part. prt. -ot S 279,23 (B). Nc 718,13 [35,6]. Np 87,1; gi-: dass. -ot Gl 2,169,42 (clm 6277, Hs. 9. Jh.). 294,45 (M, 2 Hss.). T 11,4; nom. pl. m. -ote O 1,17,73; ge-: part. prt. -ot Gl 2,706,29. NpNpw 31,1. 48,1.
Wohl verkürzt geschrieben: ma: 2. sg. Gl 2,73,13 (l. manos, Steinm.; clm 18765, Gll. 11. Jh.?); 3. pl.? Ernst, Griffelgl. S. 288,12 (clm 6272, Hs. 9. Jh.); en: part. prs. acc. sg. m. Gl 2,644,17 (clm 18059, Gll. 11. Jh. (?); etwa manonten, Steinm.); hierher wohl auch (oder zu manunga?): ma: part. prs.? Ernst, Griffelgl. S. 293,16 (clm 6272, Hs. 9. Jh.).
Unsicher: manunti: part. prs.? Mayer, Griffelgl. Salzb. S. 75,155 (Salzb. St. Peter a VII 2, Gll. 9. Jh.; -ti unsicher; nach Langbroek, Amsterd. Beitr. 46,86 wäre auch die Lesart manunto oder manunga möglich). 1) erinnern, aufmerksam machen: a) jmdn. (etw.) an etw. erinnern: mit Akk. u. abstr. (auch korrelativem) Gen.: lietz her heidine man obar seo lidan, thiot Urancono manon sundiono S 85,12. was biscof er thes jares, thaz manota nan thes wares, thes selben stuales era O 3,25,31. souuio chiuske iro geskaft si . noh tanne uuio sorgsam si si . des nedarf ih tih manon neque nunc anxium necesse est ammonere Nb 161,19 [136,12]; — mit Akk. u. Nebens.: thaz sie thes irhogetin joh iro muat io manotin, wio fon Egypto fuarun, thie fordoron iro warun O 3,15,11. er sie thar tho manota, waz thes ther wizzod sageta 22,48; — mit Akk. u. lat. ad + Akk.: passio domini uuirt hier gesungen . mit demo sange uuirt kemanot chorus martyrum ad respondendum Np 87,1; — Glossen: manos [Platoni inquam, vehementer assentior, nam me horum iam secundo] commemoras [Boeth., Cons. 3,12 p. 81,2] Gl 2,73,13. gimanot uuirdit [quando elata mens humilitatis bonum quod tenere habeat ab afflicta carne] memoratur [Greg., Cura 3,12 p. 51] 169,42, z. gl. St. kimanot uuar Mayer, Glossen S. 6,30; b) an etw. (durch etw.) erinnern: mit abstr. Akk.: daz allero meist manonte ibu uuelichemv oduuila desiv zateilenne salmon opilihchet hoc praecipue commonentes S 228,38; — mit Nebens.: also beatus Gregorius moraliter manot . an sinero omelia . daz kot temo neuuolta geben guttam aquę Nb 302,18 [231,6]; — Glossen: manot [an ne aliud] expectat [, quod se idem dominus Cleophae cum alio discipulo, cum ad Emmaum tendentes de se loquerentur inseruit? Decr. Horm. III p. 271] Gl 2,136,68. manon [episcopus dixit:] Suggero [, secundum statuta veterum conciliorum, ut si quis episcopus ... in reatum aliquem incurrerit ... ne in crimine remaneat, a episcopis audiatur, Conc. Carth. XII p. 145] 148,55; c) jmdn. vor etw. warnen, mit Akk. u. abstr. Gen.: ih mag tih manon micheles egesen . ter doh tisemo egesen gelih neist Nb 252,8 [199,13]. 2) ermahnen, auffordern: a) jmdn. (er-)mahnen, auffordern, nur mit Akk. d. Pers.: .. kechoroter kemanot .. aut contemptor (sc. der Prior) sanctae regulae fuerit conprobatus admoneatur verbis usque quater S 279,23. gimanot in troume fuor in teil Galileę admonitus in somnis secessit in partes Galilaeae T 11,4. sie wurten slafente fon engilon gimanote, in droume sie in zelitun then weg, sie faran scoltun [vgl. ammoniti in somnis, ne redirent ad Herodem, Matth. 2,12] O 1,17,73. hiar manot unsih druhtin Krist, so sin giwonaheit ist 3,19,1. tiz pilde manot thih mennisko . ube du iz fernemen chanst haec figura ammonet te terrene . nisi male desipis Nb 347,20 [261,28]. stigen ufen den berg . also der propheta unsih manoe NpNpw 47,2; ferner: O 2,2,12. 4,6,28; — Glossen: kimanoter [ex eorum ordine fuit ille Nathanael, in evangelio Ioannis, divina proditione] commonitus [, salvatorem dominum meruit confiteri, Is., De off. 2,10 p. 790] Gl 2,346,43. ma [hi qui exigebant non audent ipsum repetere, sed discipulum] conveniunt [Hier. in Matth. 17,24, CCSL 77,154] Ernst, Griffelgl. S. 288,12. manonta [sin vero nostro vitio haec fuerit egesta concretio,] convenientes [conscientiam nostram illud apostolicum formidemus, Cassian, Coll. 22,5, PL 49,1223B] Mayer, Glossen S. 101,8; hierher wohl auch (oder zu manunga?): ma [quod si nec illum audierit, adhibeatur et tertius vel ob corrigendi studium vel] conveniendi [sub testibus, Hier. in Matth. 18,15, CCSL 77,161] Ernst, Griffelgl. S. 293,16; b) jmdn. (auch etw.) zu etw. auffordern: mit Akk. u. abstr. (auch korrelativem) Gen.: in tho druhtin zelita, want er se selbo welita, manota sie thes nahtes managfaltes rehtes O 4,15,54. tes uuirdo ih kemanot mit tinero ahto . unde mit tinemo choste . taz ih andermo so uuola negetruee cura atque arbitrio monemur isto .i. tuo Nc 718,13 [35,6]. tu (Apollo) bist quon sin (Jupiters) muot zebesuochenne . unde in sines unuuillen geuuaro zemanonne nam solitus ciere pectus . et praeversa sensa vigil monere 27 [35,17] (vgl. Glauch, Mart. Capella S. 12); ferner: O 4,19,18. 30,16. 5,11,45. Nb 224,18 [181,4]. WA 141,23 (BCFK manên); — mit Akk. u. Nebens.: manot unsih thisu fart, thaz wir es wesen anawart O 1,18,1. uuanda sie alle erscozen uuurten . mit tien donerstralon. Taz manot tie ureizkoucha . die gotes choront . daz sie doh eteuuenne . sih is miden Nb 216,19 [175,25/26]. psalmvs intellectus David. Hier uuerden uuir gemanot . daz uuir fernemen . uues uuir poenitentiam tuon sulin NpNpw 31,1; ferner: O 4,6,41. NpNpw 48,1; — nur mit abhängigem Satz (direkte Rede): mittera nahti zite uuizaclichiu stimma manot chuuedem lop truhtine fatere simbulum ioh sune mediae noctis tempore prophetica vox admonet: dicamus laudes domino patri semper ac filio H 1,1,2. singem auur manot uuarer fater hiuuisges psallamus rursus admonet verus pater familias 9,1,3; — Glossen: mano conveniat [eum, qui tenet, et eius litteras accipiat, ut eum appareat pacifice tenuisse ecclesiam ad se pertinentem, Conc. Afr. CXX p. 168] Gl 2,122,3. manondemo [et regredi ad propriam parochiam] commonenti [oboedire contempserit: quod si in hac indisciplinatione perdurat, Cresc., Liber can. XVII p. 843] 157,37. manoge [timeamus haec, fratres,] conveniat [actioni nostrae ipsum ministerium nostrum, Greg., Hom. I,17 p. 1505] 292,7 (Fehlübers.?). gimanot uvirdit [scriptum est: Diliges proximum tuum sicut te ipsum: minus proximum amare] convincitur (Hs. convenitur) [, qui non cum eo in necessitate illius etiam ea quae sibi sunt necessaria partitur, ebda. I,20 p. 1521] 294,45. manonten [hic iam galbaneos suadebo incendere odores ... ultro] hortantem [et fessas ad pabula nota vocantem, Verg., G. IV,266] 644,17. gemanot uuesan [haec sunt, quae nostra liceat te voce] moneri [ders., A. III,461] 706,29; c) Glossenwort: manom moneo Gl 1,211,26. manot admonet 254,30. manot rihtit corrigit (darunter monet, Anm.) 4,6,15. 3) Unklar: manunti [et subiungit parabolam nonaginta novem ovium in montibus relictarum et unius] errantis [quam pastor bonis ... umeris suis ad gregem reliquum reportaret, Hier. in Matth. 18,12, CCSL 77,160,583] Mayer, Griffelgl. Salzb. S. 75,155 (vgl. Langbroek, Amsterd. Beitr. 46,86; nach Mayer S. 75 ist keine direkte Beziehung zu errantis zu erkennen).
Abl. manônto, manung, manunga.
Vgl. manên, ?monên. [Blum]
8332 Zeichen · 347 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    manônsw. v.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +5 Parallelbelege

    manôn sw. v. ( zu -ên s. dort ), mhd. manen, nhd. mahnen ; as. manōn, mnd. mānen, mnl. manen; afries. monia; ae. manian,…

  2. 19./20. Jh.
    Konversationslex.
    Manon

    Meyers Konv.-Lex. (1905–09)

    Manon (spr. -nóng), franz. Diminutiv von Marie. M. Lescaut , Titel eines berühmten Romans von Prevost d'Exiles (s. d.).

Verweisungsnetz

18 Knoten, 12 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 1 Kompositum 11 Sackgasse 6

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit manon

1 Bildungen · 1 Erstglied · 0 Zweitglied · 0 Ableitungen

manon‑ als Erstglied (1 von 1)

manônto

AWB

manônto adv. — Graff II,767 f. s. vv. manôn, manên. man-onto: Gl 2,217,13. 225,77 ( beide S. Flor. III 222 B, Gll. 9. Jh.? ); -onte: 210,17 …

Zitieren als…
APA
Cotta, M. (2026). „manon". In lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern. Abgerufen am 9. May 2026, von https://lautwandel.de/lemma/manon/awb?formid=M00467
MLA
Cotta, Marcel. „manon". lautwandel.de, 2026, https://lautwandel.de/lemma/manon/awb?formid=M00467. Abgerufen 9. May 2026.
Chicago
Cotta, Marcel. „manon". lautwandel.de. Zugegriffen 9. May 2026. https://lautwandel.de/lemma/manon/awb?formid=M00467.
BibTeX
@misc{lautwandel_manon_2026,
  author       = {Cotta, Marcel},
  title        = {„manon"},
  year         = {2026},
  howpublished = {lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern},
  url          = {https://lautwandel.de/lemma/manon/awb?formid=M00467},
  urldate      = {2026-05-09},
}