lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

mannrecht

nhd. bis Dial. · 6 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

DRW
Anchors
8 in 6 Wb.
Sprachstufen
2 von 16
Verweise rein
3
Verweise raus
3

Eintrag · Deutsches Rechtswörterbuch

Mannrecht

Mannrecht, Mannenrecht, n.

I
I 1 das Recht, die Rechtsstellung des Teilnehmers an der Rechtsgemeinschaft, Bürgerrecht
I 2 das von der Heimatgemeinde ausgestellte Leumundszeugnis für eine wegziehende Person
II im Ehegüterrecht
II 1 Anrecht auf Güter, (Erb-)Recht eines Mannes innerhalb der ehelichen Gemeinschaft
  • sy sitzen bi einander nach dem landrecht, vßgenommen, daß iren [Ehefrau] mannrecht vorbehalten syge
    1583 SchweizId. VI 292 Faksimile
  • das mann-recht betrifft zum theil die person, zum theil die guͤter, so wohl derselben administration und nutzung
    1716 J.C. Naevius, Jus coniugum ... (Chemnitz 1716) 678
  • 1752 BaselRQ. I 2 S. 1012 Anm. Faksimile
II 2
  • mannrecht, heurathsgut. das ein fremdes mädchen mitbringen muß
    1812 Stalder II 197
III im Lehnswesen
III 1 Gericht, Gerichtsbarkeit der Lehnsleute; zu den schlesischen Belegen vgl. Manngericht (II)
  • in eisdem molendinis habere debebunt omnem iusticiam et ius more vasallorum nostrorum, quod manrecht wlgariter appellatur
    1289 MecklUB. III 332
  • in bonis ipsis habebunt iudicium maius et minus more militum terre nostre, quod communiter uocatur manrecht
    1298 MecklUB. IV 80
  • dit ... guet hebbe ic em vp gegheuen onder sinen mannen de wi beide to manrechte koren
    1300 CorpMnlTekst. I 2807
  • ad jus sive sit lubecense sive homayale, i. e. manrecht, sive swerinense
    1321 HansGBl. 1894 S. 10 Anm.
  • 1346 MecklUB. X 26
  • dono ... octo mansos ... cum iudicio minori, quod dicitur manrecht
    1348 MecklUB. X 173
  • 1383 HildeshUB. II 336 Faksimile
  • [Verpfändung e. Vogtei:] mit ... gerichte vnd vngerichte nichtes vszgenommen, denn mannrecht, boddending vnd lodding, waz dauon geuellet, daz sol vns ... czu nucze komen
    1414 ArneburgUrk. 198
  • 15. Jh. CDBrandenb. I 20 S. 448
  • 1505 NArchSächsG. 26 (1905) 216
  • das die statt Lobbaw unnd ire inwoner daselbst von niemandß fur das mann- und oberrecht Budißin gevordert werde
    1547 KamenzUB. 317 Faksimile
  • 1548 SchlesDorfU. 272 Faksimile
  • 1556 CDSiles. 27 S. 205
  • 1572 CDSiles. XI 213
  • das mann- oder lehnrecht soll ... mit einem lehnsrichter vnd eilff personen vom adel so landsassen besetzt werden, welche jetzt anfangs durch vns erwehlet, dann aber jaͤhrlichen vier beysitzer jhres ampts erlassen vnnd andere an jhre statt verordnet werden
    1583 J. Schickfuß, New vermehrete Schlesische Chronica ... III (Jena 1625) 316
  • neben obgesetzten hofrichter sizen bein mannrechten fünf mannen, als drey vom adel ... dann im namen der gesamten städte hiesiger fürstenthümber zwey personen
    1631 CDSiles. 27 S. 260
  • wann ein mannrechtsitzer absizt, ist er auch drey jahr frey, weder im zwelfer- noch manrecht zu sizen
    1631 CDSiles. 27 S. 261
III 1 – hierher? vgl. MecklUB. IV 451 (judicium vasallorum), aM. JbMeckl. 17 (1852) 36 (Bürgerrecht), JbMeckl. 94 (1930) 182 (ius theutonicum):
  • datum est omnibus in terra morantibus, quod nullum ad concilium, quod marcding uocatur, sunt conpellendi; similiter ad ius feodale, quod lenrecht uocatur, sunt minime conpellendi, sed tantum ad ius, [quod] mannerecht vulgo sonat
    1225/26 MecklUB. I 312
  • es ist allen landsâten vorgundt, dath se nich scholen thôm gerichte, dath me nômeth marcethinc, genôdiget werdenn, ôck nich thôm landrechte nicht mit alle, denne allêne thôm manrechte
    1553 (Übs. der Urk. von 1225/26) JbMeckl. 17 (1852) 261
III 2 Inbegriff der die Lehnmannen betreffenden Rechtsregeln, Lehnsrecht (I), Recht einer Mannkammer (I)
  • iure vasallorum ..., quod wlgariter manrecht dicitur
    1317 MecklUB. VI 263 Faksimile
  • [gudere] na manrechtes wyse vorlenen sunder gyfte edder rekenscop
    1350 MecklUB. X 342
  • itlike vornemen dy ... wonheit to manrechte vnd jn manliken lene vnd nicht vordir
    1374/1410 Glosse zu Ssp. Lehnr. 73 § 1/WSB. 100 (1882) 933
  • wer ik des vnmundighen kindes lenes icht moghe vordrach hebben tu rechte tu gande bette alzo lange, dat dat kint thu sinen jaren komen is, edder wat dar eyn recht manrecht vmme sy
    1376 LübUB. IV 311 Faksimile
  • 1388 HildeshUB. II 406 Faksimile
  • want manrechten ind scepenrechten tweerley syn
    1479 RoermondHoofdger. 216
  • das alle landgueter ... zu lehn und manrecht verdient, gesteurt und ain gleiche ordnung halten
    1547 KamenzUB. 211 Faksimile
  • daselbst wirt in gerichtlichen sachenn na mannrecht erkant
    1555 NrhArch. 3 (1860) 312 Faksimile
  • 1646 Lünig,CJFeud. II 193 Faksimile
III 3 die aus III 2 folgende konkrete Rechtspflicht des Lehnsmannes
  • wenn sie to mundigen jaren komen, so schollen sy alletyt er manrecht sulues dun
    1438 BrandenbUrkS. IV 191
  • weswegen wir ihn ... von dem mannen-recht und von der lehns-pflicht ... losgeben
    1748 Bellerode,BeitrSchlesRG. II 156
III 4 Lehnsherrlichkeit, Recht des Lehnsherrn
  • wir han herin ussgenamen unz und der ... herschafft Bitsch manrecht
    1285? (Hs. 15. Jh.) HeilbronnUB. I 537
  • mit beheltnisse vor allen sachen, vns vnd vnsern erben, vnser manschaft vnd vnser manne recht
    1370 Simon,Erbach Urk. 85
  • 1508 KaufungenUB. II 240
III 5 Mann- oder Frauenrecht Gesamtheit aller personenbezogenen Rechte
  • das wir uns ... vorzcyhn alle der herschaft ... die wir in demselbin dorfe ... gehabt habin ... und an allen dem gute, das darzcu gehort, manne- ader frawenrechts, es sey an hofesteten ader an bawe
    1323 JenaUB. I 99
III 6 wie Mannlehnsrecht (II)
  • gebin und lihin inen manreht mit disem brief, also das si frowen und tohtran als wol haben und enpfahen mugent und als gůt reht darzů hant, als ob si sún und knaben waͤrint
    1364 KonstanzHäuserb. II 88
  • habin ouch ... derselben junckfrowen J. manrecht darzue geben, also das si das selb halbtail der ... vesti haben ... mag ... ze lehen ... in allem dem rechten, als ob si ain knab oder ain man und lehensgenoss wär
    1374 Reichenau/Schott,Träger 176
  • 1383 SchweizId. VI 290 Faksimile
  • 1388 SGallenUB. IV 346
  • 1402 QFürstentBayreuth I 22 Faksimile
IV in Rügen Bezeichnung für das peinliche Gericht

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 15.–20. Jh.
    Neuhochdeutsch
    Mannrêcht

    Adelung (1793–1801) · +5 Parallelbelege

    Das Mannrêcht , des -es, plur. die -e, dasjenige Recht, nach welchem adelige Vasallen gerichtet werden, das Lehenrecht; …

  2. modern
    Dialekt
    Mannrechtn.

    Mecklenburgisches Wb. · +1 Parallelbeleg

    Wossidia Mannrecht n. a. Spr. 1. Lehngericht, -gerichtsbarkeit: 'quod ipse ... prefuerit iurisdictioni, que vulgariter m…

Verweisungsnetz

12 Knoten, 5 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 1 Kompositum 4 Sackgasse 7

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit mannrecht

6 Bildungen · 6 Erstglied · 0 Zweitglied · 0 Ableitungen

Zerlegung von mannrecht 2 Komponenten

mann+recht

mannrecht setzt sich aus 2 eigenständigen Lemmata zusammen. Die Klammerung zeigt die Hierarchie der Komposition; Klick auf einen Bestandteil öffnet seine Etymologie.

mannrecht‑ als Erstglied (6 von 6)

Mannrechtbrief

DRW

mannrecht·brief

Mannrechtbrief, m. wie Mannrecht (I 2) geburt und manrechtbrieff mit dem artickel der leibeigenschafft, freyung und fürderung 1530 Pforzheim…

Mannrechtsbrief

Campe

mannrecht·s·brief

✱ ✱ Der Mannrechtsbrief , — es, Mz. — e , ein Brief, eine Urkunde, womit man beweiset daß man ein freier, keines Andern Herrschaft und Geric…

Mannrechtsitzer

DRW

mannrecht·sitzer

Mannrechtsitzer, m. zu Mannrecht (III 1) Beisitzer beim schlesischen Manngericht (II) vgl. Manngerichtssitzer 1587 CDSiles. 27 S. 231 wann e…