Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
lîhti adj.
auch lîht (?) adj., mhd. lîht(e), nhd. leicht; mnd. licht, mnl. licht(e); afries. licht, auch līchte, liuchte (vgl. Holthausen, Afries. Wb.2 S. 66); ae. léoht; an. léttr; got. leihts. — Graff II,160 f.
liht-: Grdf. -i Gl 1,182,25 (Pa). T 67,9; nom. sg. m. -er Gl 1,636,6 (Rb; -ih- mit Rasur aus eu korr., Steinm.; -ęr). 2,749,39. 3,64,39 (SH A; -s); nom. sg. f. -iu 2,678,65. 685,3; gen. sg. m. -es 1,500,69 (M, 6 Hss.); -is 71 (M); dat. sg. f. -eru 427,14 (Rb); acc. sg. m. -en 2,629,27; nom. pl. n. -iu 642,38 (-iv); comp.: nom. sg. n. -era O 2,9,30; nom. sg. f. -ira Gl 1,205,30 (K); -era 2,621,28 (Carlsr. Aug. CCXVII, 9./10. Jh.); superl.: nom. sg. n. (oder m.?) -ista 270,62 (M, 3 Hss., 1 Hs. -a wohl aus Korr., Steinm.; zu -a vgl. Braune, Ahd. Gr.15 § 264 Anm. 2); lieht (zu -ievor h vgl. Braune a. a. O. § 154 Anm. 8): Grdf. -]e Nb 116,15 [100,23]; nom. sg. n. -]a 291,27 [224,2]; nom. pl. n. -]iu 238,27 [191,1]; dat. pl. -]en Np 80,16; acc. pl. n. -]iu Npgl 82,14; comp.: nom. sg. f. -]era Nb 185,3/4 [155,26]; acc. sg. n. -]era 53,26 [44,11]; licht-: nom. sg. m. -er Gl 4,148,52 (Sal. c; lat. comp.); dat. sg. m. -emo AJPh. 55,230 (clm 6293, 9. Jh.). — lihdez: nom. sg. n. Hbr. I,94,827 (SH A).
Mit einer Form des a-/ô-Stammes (?): lieht: Grdf. Nk 433,4 [76,21] (vgl. dazu Kelle, ZfdPhil. 18 S. 366 Anm. 15). Verstümmelt, mit etymol. unberechtigtem h: hlih..: für comp. nom. sg. n.? Beitr. (Halle) 85,75,98 (Würzb. Mp. th. f. 67, 9. Jh.; zur Lesung hlihtira vgl. ebda. S. 76,98). 1) leicht, von geringem Gewicht: khonca lihtira hafan minnira conca lebitas cacabolus minoris Gl 1,205,30 (R [h]uuer; nach Splett, Stud. S. 290 lebitas (lebes ‘Kessel’) wohl als Komparativ von levis aufgefaßt). linda lihtiu ci iohche [caeditur et] tilia [ante] iugo levis (vgl. ideo levis, ne boves laborent, Serv.) [altaque fagus, Verg., G. I,173] 2,685,3; hierher vielleicht auch: lihtiu chasibora [nunc] facilis [rubea texatur] fiscina [virga, ebda. I,266] 678,65 (vgl. Thes. VI,57,71 u. 78 f. s. v. facilis; oder zu 4 (?), vgl. facilis ... Ergo facilis quae cito ligetur vel solvatur, Serv.); bildl.: min ioh ist suozi inti min burdin ist lihti iugum enim meum suave est, et onus meum leve est T 67,9; — übertr.: geringfügig, unbe- []deutend: lihtera lenior (Hs. levior) [ira quidem tanto pro crimine culpae, cunctorum cui nulla foret par poena malorum, Sed., Carm. pasch. V,132] Gl 2,621,28. uuanda iz nesint nieht liehtiu . noh spotlichiu ding . tiu sie (verbrecherische Menschen) guuinnen nemugen neque enim levia . aut ludicra praemia petunt Nb 238,27 [191,1]. qvi talia agvnt . regnvm dei non possidebvnt. Fone liehten sculden chad er (Paulus) aber Np 80,16. 2) leichtbeweglich, schwebend, schnell: lihten [ita turbine nigro ferret hiemps culmumque] levem [stipulasque volantis, Verg., G. I,321] Gl 2,629,27. lihtiv [illae continuo saltus silvasque peragrant purpureosque metunt flores et flumina libant summa] leves [ebda. IV,55] 642,38. so gelichen . daz trucchenez nazemo . unde chalt heizemo gehelle . unde daz liehta fiur beite ze oberost . tiu suara erda sinche ze niderost pendulus ignis surgat in altum Nb 291,27 [224,2]; — übertr.: beweglich: vom Geist, von der Seele: lihter [quam acer, quam efficax erat, quam in absolvendis scripturarum quaestionibus promptus et] facilis [Sulp. Sev., Mart. 25 p. 135,19/20] Gl 2,749,39. lichtemo [(der heilige Benedikt) qui eamdem quoque ascendentem animam intuens, mentis] laxato [sinu quasi sub uno solis ratio cunctum ... mundum vidit, Greg., Dial. 4,7, PL 77,332 C] AJPh. 55,230; vom Metrum: in der Gegenüberstellung mit suuâra sang: mit rhetorica . si alegaro musica . min gehusa . unde singe sar nah tero prosa . uuilon suarera sang . so heroicum metrum ist . uuilon daz liehtera . so iambicum ist . unde anderiu metra cum hac (sc. rhetorica, Rem.) succinat musica . nostri laris vernacula . nunc leviores . nunc graviores modos Nb 53,26 [44,11]. 3) sanft, mild: lihtes uvintes [stetit quidam, cuius non agnoscebam vultum, imago coram oculis meis, et vocem quasi] aurae lenis [audivi, Job 4,16] Gl 1,500,69 (2 Hss. lindi). 4) mühelos (in körperlicher oder geistiger Hinsicht), einfach: smidu kitan lihteru kiruarida [desuper accinctus gladio dependente usque ad ilia, in vagina, qui] fabricatus (Hs. fabrefactus) levi motu [egredi poterat, et percutere, 2. Reg. 20,8] Gl 1,427,14 (vgl. auch 2). hlihtira [quid est] facilius [dicere: dimittuntur tibi peccata tua: an dicere: surge, et ambula? [Matth. 9,5] Beitr. (Halle) 85,75,98. nu will ih hiar gizellen, ein bilidi ginennen, thaz thaz firstantnissi uns allen lihtera si O 2,9,30. unz si (Philosophie) in (Boethius) lerta mit argumentis . unde mit exemplis . so uuas tiu reda liehtera . uuanda si imo nu geben uuile ualidiora remedia Nb 185,3/4 [155,26]. ist ter namo uundener . dara iz sihet . so ist iz lieht si sit nomen positum . facilis erit assignatio Nk 433,4 [76,21]. 5) leichtfertig, haltlos: losista ł lihtista (1 Hs. nur lihtista) [saepe namque agenda aliqua bona proponimus, sed si unus contra nos vel] levissimus [sermo ab ore irridentis eruperit, ab intentione actionis nostrae fracti protinus et confusi resilimus, Greg., Hom. I,3 p. 1446] Gl 2,270,62 (2 Hss. nur lôs). kehore uuio gammensamo einer des anderes huhota der also ferruomet unde also liehte uuas accipe quam festive aliquis inluserit in levitate huiusmodi arrogantiae Nb 116,15 [100,23]. leuia corda (liehtiu herza) gib in (den Feinden des Herrn) . daz sie fore temptatione gestan nemugin Npgl 82,14; in einem Bilde: laufo lihtęr [(Volk Israel) vide vias tuas in convalle, scito quid feceris:] cursor levis [explicans vias suas, Jer. 2,23] Gl 1,636,6 (zur Glossierung vgl. Meineke, Bernstein S. 101). []6) Glossenwort: uncamezfast lihti uncadultic inmoderatus levis inpatiens Gl 1,182,25 (K lîht[h]uuerbit; zur Glossierung vgl. Splett, Stud. S. 257). lihter slehter leve levem 3,64,39 (im Abschn. A paribus paria libet hic discernere verba). Hbr. I,94,827. lenior Gl 4,148,52.
Abl. lîhto; lîhtî, lîhtida; lîhten, lîhtirôn. [Seeger]