Eintrag · Lex. musicum Latinum
lateralis
lateralis -is m. Bezeichnung für die plagale Nebenform einer Kirchentonart — term that designates the secondary, plagal form of a mode [syn.: discipulus, iunior, plaga, plagis, plagalis, subiugalis; opp.: auctoralis, autenticus, autentus, magister] [s.IX] LmLTon. Mett. p. 62: Sequitur plaga proti, quod Grece dicitur, sed Latine lateralis primi, subaudis, toni. Est enim hic discipulus primi soni (pro toni), qui idcirco lateralis dicitur, quia adheret vel subcumbit lateri sui magistri, praecedentis scilicet soni. al. LmLScol. ench. 1, 311: Sane autentum dicimus auctoralem, plagin subiugalem seu lateralem. LmLComm. br. 28: Cui (sc. primo tono) subiungitur, qui plagis protus, id est lateralis vel obliquus primus dicitur. Secundus tonus principalis autentus deuteros, id est auctoralis secundus, nominatur. al. LmLHucbald. 49. al. [s.X] LmLCant. Quid est cant. c. 483: Plagi (ms.) proti lateralis primi, id est adiacens primi. LmLTon. Lugd.[] 2, 1 (MüMn): Secundus tropus hypophrygius Grece inscribitur plagis proti, id est particularis vel lateralis primi. al. [s.XI] LmLBerno prol. 5, 16 app. crit.: [Alii vero (sc. modi) quatuor inferiora loca possidentes sic vocantur: plagis proti, idest lateralis primi, subauditur autenti, quasi sub latere eius contineatur et inferior sit] (inde LmLPs.-Berno mon. 8, 8. LmLFrut. brev. 7 p. 52). al. LmLGuido micr. 12, 9: et acutus quisque modus diceretur autentus, id est auctoralis et princeps, gravis autem plaga vocaretur, id est lateralis et minor (inde LmLGuido Dion. 1, 2, 166. LmLQuat. princ. 3, 19. Anon. Gemnic. 3, 1, 11). LmLHermann. mus. p. 31 (p. 132a). LmLQuadr. fig. 9. LmLAribo 34 p. 4 descr.: Dispositio triti lateralisque sui. al. LmLAnon. Prag. 252: laterales vel iuniores maiorum. Maiores magistros, quia duplo in ascendendo metiantur minores, minores dicimus laterales, quasi a latere maiorum subiugales. al. LmLPs.-Guido arithm. p. 56b: Et acuti authentici, graves vero Graece plagae, Latine subiugales vel laterales vocarentur. al. LmLCompil. Paris. I p. 193. LmLVers. Hac ex lege p. 63 (sim. LmLUdalsc. 35. LmLTon. Baumg. 4, 3). LmLFrut. brev. 14 p. 104. LmLPs.-Osbern. 23. LmLAnon. Wolf p. 199: Terminus „euouae“ proti et lateralis deuteri et subiugalis triti in chorda incipitur, quae mese, idest media dicitur. LmLAnon. Wolf p. 207: Secundus magister dicitur deuterus eiusque discipulus lateralis illius. LmLQuaest. mus. 1, 19 p. 46: Modulus lateralis prothi, id est secundi toni ⋅Γ⋅A⋅B⋅C⋅D⋅E⋅F⋅G⋅a⋅b⋅, habetque decacordum. al. [s.XII] LmLGuido Aug. 164: Acuti autem dicuntur autenti, id est auctorales et primi. Graves vero plagales, id est laterales et minores (cf. LmLGuido micr. 12, 9). [s.XIV] LmLIac. Leod. comp. 2, 5, 29: Ideoque affines proprie non dicuntur, sed improprie, quoniam non simul cum finalibus elevantur aut etiam deponuntur, sed tantum unam tenent partem sicque iure laterales dici possunt veluti unum latus tenentes. al. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 2, 14 p. 282, 2. eqs. LmLIac. Theat. 13. LmLGeorg. Ans. 3, 96: Est vero lateralis et autentici sui finalis eadem littera. ... Non enim licet ei (sc. laterali) ascendere sextam ultra, sed ad quintam et quartam a finali; et stat in descensu suo perfectio, que in autentico in ascensu. Siquidem descendit lateralis adusque sextam et quintam et quartam, et horum quicumque quartam infra descenderit ad quintam, et plusquamperfectus dicendus erit. al. LmLNicol. Burt. 1, 23, 136.