lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

kolbo

nur ahd. · 3 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
3 in 3 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
16
Verweise raus
9

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

kolbo sw. m.

Bd. 5, Sp. 299
kolbo
sw. m., mhd. kolbe, nhd. kolbe, kolben; as. kolvo (s. u.); an. kolfr (vgl. Fritzner 2,313 f.). — Graff IV,392 f.
cholp-: nom. sg. -o Gl 2,351,15 (lat. gen.). 400,32. 604,24 (M; beide lat. abl.). 3,650,10. 652,11. 4,54,49 (Sal. a 1). Meineke, Ahd. S. 30,168 (Sal. a 1); -] Gl 4,54,51 (Sal. a 1, 14. Jh.). 113,42 (Sal. a 2, 2 Hss., 12. 13. Jh.); dat. sg. -in 2,450,18 (2 Hss., 1 Hs. -ļp-). 636,21 (-un); acc. sg. -un 461,8 (2 Hss.). 483,12; dat. pl. -on 743,24 (clm 14747, 9. Jh.); cholb-: nom. sg. -o 492,45. 509,33 (2 Hss.). 532,31 (lat. abl.). 3,168,61 (SH A, 3 Hss.). 227,36 (SH a 2). 510,21. 638,4 (c,hol-). 4,48,48 (Sal. a 1, 3 Hss.). 54,49 (Sal. a 1, 6 Hss.). 113,42 (Sal. a 2, 2 Hss.). 126,19 (Sal. b). 136,11 (Sal. c). 147,47 (Sal. c); -e 3,227,36 (SH a 2, 2 Hss.). 680,21. 4,45,51 (Sal. a 1). 46,59 (Sal. a 1). 113,43 (Sal. a 2). 184,13. Meineke, Ahd. S. 29,133 (Sal. a 1); -i Gl 4,169,31 (Sal. d; ol-); -] 3,358,54 (13. Jh.). 4,48,49 (Sal. a 1, 14. Jh.). 54,51 (Sal. a 1, 13. Jh.). 85,19 (Sal. a 1, 12. Jh.; -o rad.). 113,44 (Sal. a 2, 2 Hss., 13. 15. Jh.). 184,46 (14. Jh.); gen. sg. -en 2,349,32 (Carlsr. Aug. CCXVII, 9./10. Jh.); -in 4,338,48; dat. sg. -in 2,509,37 (2 Hss.); -an 410,5. 6 (Vat. 5821, 11. Jh.; zur Endg. vgl. Weinhold, Alem. Gr. § 402); acc. sg. -on 492,48; -en 515,53 (2 Hss.); dat. pl. -on 153,2; acc. pl. -en Mayer, Glossen S. 116,21 (vgl. Siewert, Horazgl. S. 280,9).
colb-: nom. sg. -o Gl 1,540,24 = Wa 78,2. 653,32. 2,497,37 (k-). 592,30 (lat. abl.). 686,52 (k-). 3,168,64 (SH A). 215,56 (SH B; k-). 297,51 (SH d). 315,18 (SH e; k-). 332,58 (SH g, 3 Hss.). 4,48,49 (Sal. a 1, 2 Hss.). 54,51 (Sal. a 1). 113,46 (Sal. a 2; k-). Beitr. (Halle) 86,396,119 (Wolf. Wiss. 50, 9. Jh.). Hbr. I,371,406 (SH A; k-); dat. sg. -en Gl 2,522,17 (k-); -in 545,50; acc. sg. -on 566,48 (k-); dat. pl. -on S 399 (Wider den Teufel, 9./10. Jh.); acc. pl. -on O 4,16,22 (k-); -en Gl 4,160,43 (Sal. c; k-). — colu-: nom. sg. -o Gl 2,707,47. 3,168,63 (SH A). 683,8. 4,199,18. 205,18; dat. sg. -on 2,580,72 = Wa 95,9 (Düsseld. F. 1, 9. oder 10. Jh. (?); -v-); acc. pl. -an Wa S. XIV = AfdA. 26,203 (Jh; nach Gl 2,717,34 = Wa 112,33). — colwe: nom. sg. Gl 4,184,13 (Wien 1325, 14. Jh.; zu -w- für b vgl. Paul, Mhd. Gr.23 § 159,2). — golbo: nom. sg. Gl 3,168,62 (SH A, Eins. 171, 12. Jh.; zu g- für k- vgl. Schatz, Ahd. Gr. § 220).
Verschrieben: choldo: nom. sg. Gl 4,54,44 (Sal. a 1, l. cholbo, Steinm.); cdolbun: dat. sg. 2,408,59 (-d- undeutlich, wohl Ansatz zu h).
chulbis Gl 2,391,40 s. Ahd. Wb. 2,10.
Kolben, Keule, Knüppel, Stock: a) eigentl.: colbo [comburent arma, clypeum, et hastas, arcum, et sagittas, et baculos manuum, et] contos (Hs. contus asta sine ferro) [Ez. 39,9] Gl 1,653,32. cholben [pars strictis gladiis pars fidens pondere] clavae [signa sequebatur Iudae promissa furentis, Juv. 4,513] 2,349,32. 351,15 (vgl. dazu das Scholion: clava. fuste ..., Ertmer, Juv. S. 352,3, vgl. auch Gl 4,126,28/29). 4,338,48. cholpo [(Fides) vocis claudit spiramina] pilo (Glosse: mucrone) [... rigida transfigens cuspide linguam, Prud., Psych. 717] 2,400,32. cholbun clavam (Laa. u. Hs. clava) (Glossen: lancea hasta Herculis, baculus Herculis) [minari, ni (Hercules) colatur, creditur, ders., P. Rom. (X) 285] 408,59. 410,6. 450,18 (1 Hs. mit choļpin). 492,48 (-am). 509,37. 580,72 = Wa 95,9 (Nasalstrich von -a rad.). kolben [ut belli exortem (Patientiam) teloque et voce (Ira) lacessit, inpatiensque morae] conto [petit, ders., Psych. 116] 522,17. 592,30, z. gl. St. mit stanno ł cholbo 532,31, stango colbin 545,50. cholpo [spero baculo vel] clava [feriendum, Ruf., Hist. eccl. IV,16 p. 357] 604,24. cholpin [cursibus et crudo decernet Graecia] caestu [Verg., G. III,20] 636,21. kolbo [qui ... crudo fidit pugnam committere] caestu (Hs. cęstus) [ders., A. V,69] 686,52. 707,47. pliinē cholpon piuillan [iussit eum tandiu] plumbatis tundi [: quandiu redderet spiritum, Pass. Caec. p. 339,20] 743,24. stecho ł cholbo fustis 3,168,61. Hbr. I,371,406. kolbo clavi vel cateia vel teutanus Gl 3,215,56 (zwischen Waffen). clava 227,36. 297,51. 315,18. 332,58. 358,54. 4,46,59. 126,19. 136,11. 184,13 (1 Hs. noch fustis). 199,18. caestus 3,638,4 (zwischen Waffen). 683,8. pol 650,10 (zum Lemma vgl. Diefb., Gl. 444a). dol 652,11 (beide zwischen Teilen des Pfluges und Geschirrs; zum Lemma vgl. Thes. V,1,1836 f. s. v. dolo). 4,54,44. 49. Meineke, Ahd. S. 30,168. contus Gl 4,48,48 (2 Hss. -um). 169,31 (-um). 184,46. cholbo ł stanga clava 113,42 (4 Hss. nur kolbo). cholbo isculponeus caestus 147,47. sparos 160,43 (vgl. Beitr. 73,221). mathira (= machera, Steinm.) 205,18 (davor machera genus gladii, vgl. Katara S. 148,95; zum Lemma vgl. Diefb., Gl. 341a/b s. v. macera). cestus: dol vel colbo [zu: hic] caestus [huius caestus, Prisc., Inst. II,257,3] Beitr. (Halle) 86,396,119. cholbe contum ferrum non habet sed tantum cuspidem acutum [vgl. Is., Et. XVIII,7,2] Meineke, Ahd. S. 29,133. coluan [nec quisquam ex agmine tanto audet adire virum manibusque inducere] caestus [Verg., A. V,379] Wa S. XIV = AfdA. 26,203 (nach Gl 2,717,34 = Wa 112,33). nu vuilih then ureidon slahan mitten colbon S 399. sume ouh thie ginoza druagun stangun groza, kolbon ouh in henti [vgl. Iudas ... venit et cum eo turba multa cum gladiis et fustibus, Matth. 26,47] O 4,16,22; — Fehlübers., in Verwechslung von clava ‘Knüppel’ u. clavus ‘Nagel’: clauus colbo quo regitur nauis clauum nagal [zu: eris sicut dormiens in medio mari, et quasi sopitus gubernator, amisso] clavo [Prov. 23,34] Gl 1,540,24 = Wa 78,2. cholben [te ... anteit saeva Necessitas,] clavos trabalis (.i. magnos) [et cuneos manu gestans, Hor., Carm. I,35,18] Mayer, Glossen S. 116,21 (vgl. Siewert, Horazgl. S. 280,9); — spez.: Hirtenkeule (vgl. Heyne, Hausalt. 2,213): cholb pedo fustis pastoralis Gl 4,85,19; Schaft, Strunk: cholbo turbo (scheint unter dem Einfluß von cholbo für tirsus verschr., Steinm.) Gl 3,510,21. tirsus 680,21. caulis est generaliter herbarum ł holerum medius frutex scoiz ł cholbe 4,45,51; Thyrsus(-stab): cholban [ut putent ephebum (sc. Bacchum) post triumphos Indicos ferire] thyrso (Glosse: trunco vitis) [posse, cum sit ebrius, Prud., P. Rom. (X) 280] Gl 2,410,5, z. gl. St. torso .i. cholbo 492,45, cholbo strango 509,33; b) bildl.: cholbon [quo (sc. corpore) verberibus continentiae castigato, et ieiuniorum] caestibus [eliso, victori spiritui immortalitatis coronam et incorruptionis contulit palmam, Cassian, Inst. V,18 p. 234] Gl 2,153,2. cholpun [gerit Herculeam vilis sapientia] clavam (Glossen: baculus Herculis ... clavam appellat dialecticos syllogismos ... fustem Herculis) [, ostentatque suos vicatim gymnosophistas, Prud., Ham. 402] 461,8. 483,12. 497,37. 566,48 (noch .i. fustis Herculis), z. gl. St. partun ł cholben (1 Hs. nur kolbo) 515,53.
Komp. blî-, tuttil-, tuttokolbo.
Vgl. kolva mfrk. [Woitkowitz]
7075 Zeichen · 427 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    kolbosw. m.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +2 Parallelbelege

    kolbo sw. m. , mhd. kolbe, nhd. kolbe, kolben; as. kolvo ( s. u. ); an. kolfr ( vgl. Fritzner 2,313 f. ). — Graff IV,392…

Verweisungsnetz

18 Knoten, 20 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 3 Kompositum 15

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit kolbo

6 Bildungen · 1 Erstglied · 5 Zweitglied · 0 Ableitungen

kolbo‑ als Erstglied (1 von 1)

kolbo als Zweitglied (5 von 5)

blīkolbo

KöblerAhd

blī·kolbo

blīkolbo , sw. M. (n) nhd. Bleikolben, Bleiknüttel ne. leaden club ÜG.: lat. caestus Gl, plumbatae Gl, plumbum Gl Hw.: vgl. as. blīkolvo* Q.…

tudokolbo

KöblerAhd

tudokolbo , sw. M. (n) Vw.: s. tuttokolbo*

tutokolbo

KöblerAhd

tutokolbo , sw. M. (n) Vw.: s. tuttokolbo*

tuttilkolbo

KöblerAhd

tuttilkolbo , sw. M. (n) nhd. Rohrkolben, Bacchusstab ne. cattail ÜG.: lat. thyrsus Gl Q.: Gl (12. Jh.) I.: Lsch. lat. thyrsus? E.: s. kolbo

tuttokolbo

KöblerAhd

tuttokolbo , sw. M. (n) nhd. Rohrkolben, Bacchusstab ne. cattail ÜG.: lat. thiasus? Gl, thyrsus Gl Q.: Gl (nach 1172) I.: Lsch. lat. thyrsus…