Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
irrido sw. m.
sw. m. — Graff I,452 s. v. irrado.
irr-id-: nom. sg. -o Gl 1,714,22 (Mainz n. sign., 11. Jh.; oder dat. sg. von irrida (?), s. dort). 2,80,49. 5,14,48 (Augsb., Arch. 6, Gll. 10. Jh.). T 215,3; dat. sg. -on Npw 139,6; -en Gl 2,207,47 (S. Paul XXV d/82, 9./10. Jh.). 213,32. NpNpw 140,9; acc. sg. -on T 145,17; -en NpNpw 119,4 (oder pl.?); -an Gl 1,761,10 (Carlsr. Aug. LXXXIII, 11. Jh.; z. Endg. vgl. Weinhold, Alem. Gr. § 404); nom. pl. -on 715,10; -en 5,15,13 (Augsb., Arch. 6, Gll. 10. Jh.); -in Npgl 91,11; gen. pl. -in 77,54 (davor irridon durchgestrichen, vgl. K.-T. 9,284 Anm. 4); dat. pl. -on AJPh. 55,235 (Basel F. III, Gll. 9. Jh.); acc. pl. -on Gl 1,713,27; -en ebda. (2 Hss.). 5,14,8 (Augsb., Arch. 6, Gll. 10. Jh.). Npw 143,12; -ed-: nom. sg. -o Nb 95,21. 140,14. 169,9. 282,7. 312,23 [105,31. 151,20. 181,27. 304,27. 341,12]. Np 64,4; gen. sg. -en 59,3; dat. sg. -en Thoma, Glossen S. 22,12. Np 48,14. 59,12. 68,23 (2). 139,6; acc. sg. -en Nb 332,30 [364,2]. NpX 119,4 (X = S. XII,23; oder pl.?); nom. pl. -en Npgl 67,31; acc. pl. -en Np 143,12; -ad-: nom. sg. - o Gl 2,193,64 (M, 4 Hss.); acc. sg. -un 1,691,48 (M, 4 Hss.). 1) Irrtum, Vergehen: a) allgem.: irridon ueruallot [cum alienati ab eo (d. i. Gott) in diversis] erroribus vagaremur [... ad vitam perpetuam revocavit, Ben. Anian. 3, PL 103,687 B] AJPh. 55,235. ni ce irreden. ce uuidarmuoti [(Jakob zu seinen Söhnen:) pecuniam ..., quam invenistis in sacculis, reportate,] ne forte errore (iđ est fraude ł dolo) factum sit [Comm. in Gen. = Gen. 43,12] Thoma, Glossen S. 22,12. daz crehto einfalte ist naturlicho . unde ungeskeiden . daz peitet sih tero liuto irredo skeiden quod enim simplex est . indivisumque natura . id error humanus separat Nb 169,9 [181,27]. gagen so bisuichlichen uuorten ... diu (sc. verba dei) sezze daragagene . mit storenten zanderon . daz chit mit dero exemplis . die êr chuole uuaren . unde sie aber sih selben zunton . iro irriden zestorenne (NpX erweitert: ir rede zestOerenne . vnde ir irreden) [vgl. ut occurras labiis iniquis et linguae subdolae, Aug., En.; vastaverunt et destruxerunt opera diaboli in cordibus suis, Alc. in ps.] NpNpw 119,4 (oder zu 1 b?). nah allemo irreden (Npw irrituome) . uuerdent sie ypocrite . uuanda sie temporalia bona habende . fone herzen got nelobent . doh ... mit uuorten Np 48,14; ferner: Nb 95,21. 140,14. 282,7 (alle error). 312,23. 332,30 (error) [105,31. 151,20. 304,27. 341,12. 364,2]; — Sünde: so du dih pringest patri sacrificium uespertinum . so uuirdet der irredo fergeben impietas expietur Np 64,4; b) spez.: Irrlehre (im Glauben): gefestenot habent niuuue irreden . fure dia altun lera prophetarum unde apostolorum [vgl. nulla a patribus tradita praedicatione viguerunt, sed exquisitis novellis erroribus pullularunt, Cass.] NpNpw 143,12. du unsih danastiezze . fone demo alten irreden [vgl. repulit enim dominus a religione perversa, quem dignatur perducere ad dogmata Christiana, Cass.] Np 59,12. oportet et hereses esse (keloubon irreden sulin ioh uuesen) . vt comprobati manifesti fiant in vobis (daz die irchorinun scimbare uuerden under iu) Npgl 67,31. die gentilium errorum auctores sint (die dero heidenon irridin machara sint). Er ist sie eiciens a fidelium cordibus 77,54; ferner: Np 59,3. Npgl 91,11 (Np haereses). 2) Ärgernis, Hindernis: ual irradun [(Iudas Machabaeus) recordatus est malitiam filiorum Bean, qui erant populo in] laqueum [et in] scandalum [, insidiantes ei in via, 1. Macc. 5,4] Gl 1,691,48 (1 Hs. irrituom, 1 uuirsorunga). irridon [mittet filius hominis angelos suos, et colligent de regno eius omnia] scandala [, et eos, qui faciunt iniquitatem, Matth. 13,41] 713,27. 5,14,8. irrido bistu mir [(Jesus zu Petrus:) vade post me satana,] scandalum es mihi [: quia non sapis ea, quae dei sunt, sed ea, quae hominum, ebda. 16,23] 1,714,22 (2 Hss. irrida, davon 1 Hs. zirrido bistu mir). irrido scandalum [ebda.] 5,14,48. irridon [necesse est enim ut veniant] scandala [Matth. 18,7] 1,715,10 (1 Hs. merrislo). 5,15,13. irridan vmbilide [omnia sustinemus, ne quod] offendiculum [demus evangelio Christi, 1. Cor. 9,12] 1,761,10. der irrado [quem igitur caelibem curarum saecularium] impedimentum [praepedit, et coniugio se nequaquam subdidit, et tamen coniugii onera non evasit, Greg., Cura 3,27 p. 81] 2,193,64. irriden [hoc ad utilitatem vestram dico, ... ad id quod ... facultatem praebeat sine] impedimento [domino observiendi, ebda. = 1. Cor. 7,35] 207,47. 213,32. pehuote mih fore demo stricche ... unde fore demo irriden dero unrehton custodi me a laqueo ... et ab scandalis operantium iniquitatem NpNpw 140,9; ferner: 139,6 (scandalum, Cass.). Np 68,23 (2, beide Belege scandalum, davon 1 Beleg Aug., En.). 3) Verwirrung: irrido [nec vitia igitur nec virtutes quidquam fuerint, sed omnium meritorum potius mixta atque indiscreta] confusio [Boeth., Cons. 5,3 p. 129,91] Gl 2,80,49. (Pharisäer zu Pilatus:) min odouuan ... sine iungoron ... quaeden themo folkę: her arstuont fon tode, inti thanne ist ther iungisto irrido uuirsero themo eriren et erit novissimus error peior priori T 215,3; in irridon leiten jmdn. verwirren, in die Irre führen: lugge Christa inti lugge uuizzagon ... gebent mihiliu zeichan inti uuntar, so thaz in irridon uuerdent gileitit ... ioh thie gicoranon ita ut in errorem inducantur ... etiam electi 145,17.
Komp. uueraltirrido.