Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
irbarôn sw. v.
sw. v., mhd. erbarn; ae. ábarian. — Graff III, 153.
ir-bar-: 2. sg. -ost Nc 835,1 [204,20]; 3. pl. -ont Np 68,6; 1. pl. conj. -onmes Gl 2,157,2 (Oxf. Laud. misc. 436, 9. Jh.); part. prs. -onde Nc 787,14 [142,6]; 1. sg. prt. -eta Np 87,9; 2. sg. prt. -otôst Cant. Abac. 13; -itist Npw ebda.; part. prt. -ot Np 147,16. Cant. Annae 3; -et Npw 147,16. Cant. Annae 3; er-: 3. sg. -ôt Nb 121,23 [132,18]; 3. sg. prt. -ota Nc 732,30 [64,11]; part. prt. -ot Nb 54,24. 111,13 (beide -ô-). 20/21. 21 (-ô-) [62,10. 122,2. 9/10. 10]. Nc 756,26 [99,12] (-ô-); re-: 2. sg. prt. -edos Gl L 572 (vgl. Gr. § 109 η). 1) eigentl.: entblößen, bloßlegen, enthüllen: erbarota si einfara maged (Pallas) ... dia coronam siben skimon septem radiorum coronam solivaga virginitas renudavit Nc 732,30 [64,11]; part. prt.: entblößt, bloß: tia erda daz uuazer umbegat . unde der fierdo teil nahor obenan erbarot ist Nb 111,13. 20/21. 21 [122,2. 9/10. 10]. ter ander (Neptun) uuas fore micheli . unde fore heui erbarot alius ... propter molem elationemque corporis renudatus Nc 756,26 [99,12]; — im Bilde: tanne ist si (Fortuna) guot . so si sih ouget . so si iro anasiune erbarot . unde iro site nieht nehilet cum se aperit . cum frontem detegit . et profitetur mores Nb 121,23 [132,18]. in (Antichristum) slahendo irbarotost tu sina gruntfesti . unz an den hals. Alle ubele die sin uesti uuaren . geoffenotost tu denudasti fundamentum usque ad collum NpNpw Cant. Abac. 13, z. gleich. St. Gl L 572. (Christus spricht:) minero membrorum delicta . nesint ferborgen fore dir. Dir irbaront sie iro uulnera Np 68,6. 2) übertr.: a) enthüllen, offenbaren: (ter tag) irbaronde dia unera dero manezon ... sie ezent nahtes . tes sie sih tages scamen mugen prodens pudorem . i. turpitudinem ambronum Nc 787,14 [142,6]. tu mit tages liehte irbarost tie nahtsculde dissolvis nocturna admissa 835,1 [204,20] (in beiden Belegen kann i. daneben auch im eigentl. Sinne verstanden werden, vgl. oben 1). die sunda . die sih purgen samoso in nebule irbarot uuerdent in confessione NpNpw 147,16. imo (Gott) uuerdent sie (die Gedanken) irbarot ipsi praeparabuntur cogitationes Cant. Annae 3. (Christus spricht:) mina diuinitatem neirbareta ih Np 87,9 (vgl. Rem.: non manifestavi divinitatem meam); — refl.: tiu (Fortuna) . sih . noh fore anderen pirget . tiu habet sih tir erbarot quae sese adhuc velat aliis . tota tibi prorsus innotuit Nb 54, 24 [62,10]; b) klar darlegen: irbaronmes [praecipis ut cuncta canonica constituta ... lucidius] declaremus [Cresc., Liber can., Praef. p. 830] Gl 2,157,2.
Abl. irbarnussi.