Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
intsizzen st. v.
st. v., mhd. nhd. (älter) entsitzen, dial. schweiz. entsitzen Schweiz. Id. 7,1761; mnd. entsitten, mnl. ontsitten; vgl. got. andsitan. — Graff VI,288 f.
Praes.: int-sizz-: 1. sg. -o Gl 2,680,69; 3. sg. -it 415,38; -et Nb 155,10/11 [131,15]; 3. PL. -ent Nc 795,4 [113,5]; inf. -en Gl 1,633,46 (M). Nb 87,7 [75,19]; in-: 3. sg. conj. -e O 5,23,247; part. -enti Gl 1,150,21 (Ra); -endi ebda. (K); int-siz-: inf. -an 633,44 (M, 2 Hss.); -en 45 (M); -un ebda. (M); in-: dass. -an 44 (M, 2 Hss.); ant-sicenti: part. 150,21 (Pa).
Praet.: int-saz: 3. sg. Gl 5,24,6; in-: dass. O 4,21,3. Nc 782,14 [99,16].
int-sazz-: 3. pl. -en Gl 1,661,64 (M); -an ebda. (M); int-saz-: dass. -un 63 (M, 2 Hss.); -en ebda. (M); 3. pl. conj. -in O 2,6,14 (FPV, nint-); ent-: 3. pl. -ên Nb 113,29 [98,23] (-â-); in-: dass. -un O 1,27,44 (PV).
Verschrieben: intesizzen: inf. Gl 1,633,46 (M); in-san-zun: 3. pl. prt. O 1,27,44 (F); verstümmelt: sazin: 3. pl. conj. 2,6,14 (D, Ausg. Kleiber erg. nint-).
insizzit Gl 2,502,8 s. intsnizzen. 1) sich ängstigen, fürchten, mit refl. Dat.: si (die Philologie) insaz iro forhteliu . so si baldo mahta zelidenne an iro noh tanne todigen liden ... diu sinuuelben himelfiur perferendos flammarum caelestium globos ... mortalibus adhuc artubus ... non cassum tremebunda formidat Nc 782,14 [99,16]. 2) jmdn./etw. fürchten, vor jmdm./etw. Angst haben, über jmdn./etw. Schrecken empfinden, mit (auch pronom.) Akk. d. Pers./Sache/abstr. Akk.: zi erist frageta er (Pilatus) bi thaz, thaz er es harto so (Ausg. hartos) insaz O 4,21,3 (zu harto so vgl. Kelle 2,386 Anm. 2, anders Erdm. S. 453; zu thaz ... es ‘was davon’ vgl. Erdm., Syntax 2,100). er intsizzen neuuile den drolicho uuellonten mere curat spernere pontum . minantem fluctibus Nb 87,7 [75,19]. der rumisko geuualt ... uuas toh to so geuuahsen . daz in ioh Parthi . unde andere diete dar in dero slihti entsazen erat tunc adulta (sc. fama) . Parthis etiam . et ceteris id locorum gentibus formidolosa 113,29 [98,23]. ahtost tu saligen ... ter die intsizzet . tien er egot? qui plus ipse metuit . quos terret 155,10/11 [131,15]. fone diu intsizzent tie den syllogismum . die sina chraft uuizen Nc 795,4 [113,5]; Glossen: insizan [nolite] metuere [eum (den König von Babylon), Jer. 42,11] Gl 1,633,44. intsazun [propter magnificentiam ... universi populi ... tremebant, et] metuebant [eum, Dan. 5,19] 661,63 (2 Hss. intsezzen). intsizzit [sic coluber muliebre solum] suspicit (Glosse: timet, vgl. PL 59) [atque virum mulier, Prud., H. a. cib. (III) 130] 2,415,38. ni intsizzo [non ego Daphnim iudice te (sc. Alexis)] metuam [Verg., E. II,27] 680,69; bei abstr. Subj.: intsaz [nam etsi apud te facilis venire locus esset, aliquando tamen ipsam] formidabat [facilitatem suspecta securitas, Boeth., De arithm., Praef. p. 1080] 5,24,6; ferner: O 1,27,44. 3) etw. (Zukünftiges) befürchten: a) mit Nebensatz: nist, themo thar in lante tod io thaz inblante ... thaz insizze, thaz inan wiht gilezze ... thera sinera selbun heili O 5,23,247; b) mit pronom. Akk. u. Gen.-Attrib.: thiu natara iogilicho spuan siu drugilicho, thaz sies wiht nintsazin joh thaz obaz azin O 2,6,14. 4) Glossenwort: antsicenti furahtenti formidans timens Gl 1,150,21.
Vgl. antsâzîg, intsezzen.