lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

inquisitio

nur lat. · 1 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

MLW
Anchors
1 in 1 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
0
Verweise raus
0

Eintrag · Mittellateinisches Wb.

inquisitio f.

Bd. 5, Sp. 1979
inquisitio (-cio), -onis f.script. et form.:imq-: MLWChart. Steinf. 128 p. 100,39.-uaes-: MLW p. 1981, 25.-uitio: MLW p. 1981, 61.-isio: MLW p. 1981, 59. I actus quaerendi, petendidas Suchen, Suche (nach): A gener.: 1 proprie: MLWEigil Sturm. 5 de -einquisitione loci sollicitus ad eremum ... perrexit (sim. 6. MLWWett. Gall. 4 in qua [sc. loci] -einquisitione venerunt ad fluvium). MLWVita Maxim. Trev. II 72tit. corporis eius a Treviris -oinquisitio, inventio et exportatio. v. et MLW p. 1976, 63.actio visitandi, salutatiodas Aufsuchen, Besuch: MLWWett. Gall. 15 cellulam revisebat, nempe ut magis se ab humana -einquisitione occultaret. 2 translate: a appetitio, consectatiodas Trachten, Streben (nach): MLWEpist. Worm. I 2 p. 17,8 apud te (sc. Deum) non est ... munerum -oinquisitio (cf. Vulg. II par. 19,7 cupido munerum). b rogatus, precesdas Ersuchen, Bitte: MLWNadda Cyriac. I prol. 1 quod (sc. scribere) suscepi ... -cionisinquisicionis tuę (sc. abbatissae) mihi grato desiderio, quę eqs. MLWChron. Ven. Alt. p. 81,1 si imperatori vultis obedire, quamcumque ei -eminquisitionem (-cioneinquisicione var. l.) vultis, ut ex vestra parte faciam (sc. Longinus), per scriptum exponite (sc. dux et populus et gentes). MLWConst. imp. II 15,3 fatiam (sc. legatus) omnia ... adimpleri a domno rege ... et suo privilegio corroborari ad -eminquisitionem tuam (sc. potestatis Senensis). B publ. et iur.: 1 postulatio, vindicatio(Ein-)Forderung, (Rechts-)Anspruch: a in univ.: α proprie: MLWTrad. Frising. 10 p. 37,22 (a. 757) omnis possessio ... stabilis permaneat ..., ut nulla -oinquisitio ab heredibus meis (sc. Thederici) fieri possit. MLWDipl. Heinr. IV. 101 archiepiscopus ... molesta -einquisitione nostram presentiam adiit atque abbatiam ... iniuste ablatam esse proclamavit. MLWTrad. Brixin. 285 Fridericus ... bona ... resignavit eiusdemque -isinquisitonis abrenuntiationem ... testibus confirmavit. MLWChart. Tirol. I 531 p. 8,33 ipsi (Conradus et Cadelochus) ... sine -cioneinquisicione vel repeticione ... taciti et contenti ... permanere debeant. saepe. v. et MLWMLW p. 1977, 10. 19. β meton. i. q. possessio (vindicata, acquisita)(beanspruchter, erworbener) Besitz, Erwerbung: MLWTrad. Weiss. 198 p. 408 l. 90sqq. (a. 830) ut -cioneminquisicionem nostram (sc. Gebahardi et filii) vel lucracionem ad ... cellam prescriptam ... afferre studeamus eqs. MLWTrad. Ratisb. 40 p. 46,33 extra dimittens Helfricus ... territorii iugera xxx atque extraneas -esinquisitiones. MLWDipl. Heinr. II. 119 nos ... servum ... una cum ... omni acquisitione vel -einquisitione sua ... ęcclesię ... proprietavimus. b exactio, ius exactionis(Recht auf) Erhebung, Eintreibung: α proprie: MLWDipl. Heinr. I. 26 p. 62,7 ut ... monasterii homines ab omni vectigalium -einquisitione vel thelonei securi consistant. MLWDipl. Otton. I. 209 p. 288,31 cum tota -einquisitione integri census. MLWCod. Bald. 11 si ... ab ... archiepiscopo ... decimationis -cioneinquisicione constringatur Waltfrit. MLWDipl. Heinr. IV. 215 p. 274,23 quam (seditionem) ... decimarum peperit -oinquisitio. al.fort. huc spectat: MLWChart. scrin. Col. A I p. 269,19 (a. 1189/91) qui (Iohannes) eo tempore magister -isinquisitionis fuerat. β meton. i. q. tributum (postulatum)(eingeforderte) Abgabe: MLWLeg. Wisig. suppl. A 16 p. 482,24sqq. ut nemo episcoporum pro regiis -businquisitionibus exhibendis parochialium ecclesiarum iura contingat nec quascumque exinde -esinquisitiones exigere audeat. 2 actio exposcendiAufforderung zur Herausgabe: MLWCapit. reg. Franc. 39,2 p. 113,12 si ille (episcopus) contradixerit et eum (fugitivum) reddere noluerit, in prima contradictione solidis xv culpabilis iudicetur; si ad secundam -eminquisitionem eum reddere noluerit eqs. p. 113,16 si ... statim in prima -einquisitione comiti responsum fuerit eqs. C medic. i. q. inventiodas (Auf-)Finden (meton. de locis ad phlebotomiam aptis inventis [usu plur.]: MLWl. 53 [fort. per contam. c. incisio]): MLWChirurg. Sudhoff I p. 170,18sq. de -einquisitione fleotomie: -esinquisitiones venarum sunt multe, id est in flexu bracchii tres, que per omne corpus discurrunt. II interrogatio, quaestio, examinatio, cognitio, investigatio, disputatioBefragung, Frage(stellung, -verfahren), Untersuchung, Prüfung, Erforschung, Ergründung, Erörterung: A gener.: 1 in univ.: a proprie: MLWWett. Gall. 28 p. 272,36 inter diversas -esinquisitiones legis divinae gesta eis (sociis) venerandi Columbani recitavit. MLWErchanb. gramm. p. 86,8 Donatus ... non satisfacere videtur -iinquisitioni scolasticae. MLWAlfan. premn. phys. 34,1 p. 120 melius est diffinire, in quo differt consilium ab -einquisitione (PG 40,736B ζητήσεως). MLWConr. Hirs. dial. 1649 rethoricae doctoribus asscribitur ... orationis partes quatuor -businquisitionibus adtendere, scilicet eqs. MLWOtto Frising. gest. 2,41 p. 150,15 veritatis. saepe.in malam partem c. notione curiositatis: MLWAmalar. off. 4,2,9 quem memoratae ferae (sc. lupus et leo) per gulam rapiant, ... quem per curiositatem -isinquisitionis (questionis var. l.) sive detractionis vitiorum proximorum. b meton.: α de scriptis: MLWHraban. epist. 36 p. 470,34 legebas (sc. Hemmo) non ... sapientium de rerum naturis solertes -esinquisitiones, quas ... composuerunt. β notitia, intellegentia, sapientiaErkenntnis, Einsicht, Weisheit (in promulgatione q. d.: MLWl. 5): MLWAethicus 59d miror ... -eminquisitionem aut prudentiam aut temeritatem istius nonnulla disputantem. MLWDipl. Karoli III. 188 p. 315,33 cognoscat prudentia et -oinquisitio fidelium sanctae ecclesiae catholicae eqs. MLWHildeg. vit. mer. 5,91 de sole et de luna et de stellis plurimam sapientiam ac multas -esinquisitiones acceperunt viri. 2 percontatioNachfrage, Erkundigung: MLWDesid. Cad. epist. 1,1 l. 1 multiplices et ineffabiles vestrae (sc. praesulis) beatitudini pro -isinquisitionis studia ... gratiarum iura persolvimus (cf. comm. ed. p. 10, sim. l. 24. 2,1 l. 14). MLWEpist. Hildesh. 57 super -einquisitione ... vestra (sc. comitis) communicato discretorum consilio intelleximus (sc. episcopus), quod eqs. B publ. et iur.: 1 in univ.: MLWTrad. Frising. 898c (a. 869) -einquisitione facta a Peretkunda in palatio coram Karlmanno, si aliquis sibi contradicere voluisset eqs. MLWChart. com. Mansf. IX 5 p. 554,15 (a. 1256) prefectus requirens, si contra donationem ... aliquis haberet aliquid questionis, et trina -einquisitione facta non appareret aliquis contradictor eqs. 2 de examinatione rerum, cognitione causae sim. (de re v. Brunner, Rechtsgesch. 3II. p. 689sqq.; HRG II. p. 375sqq. s. v. ‘Inquisitionsbeweis’): a usu vario: α spectat ad census, possessiones, iura sim. (cf. S. Esders, L'enquête au Moyen Age. 2008. p. 13sqq.; I. Heidrich, Vierteljahrsschrift f. Sozial- u. Wirtschaftsgesch. 85/3. 1998. p. 352sqq.): MLWCapit. reg. Franc. 9,8 ut, ubicumque census novus impie addetus est ..., iuxta -aesitioneinquaesitione ... emendetur. 188,2 -oinquisitio, quae est de rebus ad ius fisci nostri pertinentibus, facienda est. MLWDipl. Otton. I. 251 p. 369,2 ut per -eminquisitionem et sacramentum trium liberorum hominum liceat eum (sc. comitem) affirmare, quod eqs. MLWRyccard. chron. a. 1223 p. 110a,8 -esinquisitiones in regno fiunt ..., ut quilibet iuramento prestito diceret, quid pro decimis et cui dedisset. persaepe. β spectat ad delicta, lites sim. (interdum fere i. q. causaRechtssache, Prozess, e. g. MLWl. 36): MLWLeg. Wisig. 3,4,13 p. 153,8 (Erv.) si ... adulterium mulieris eorum (propinquorum) -einquisitione coram iudice manifeste patuerit. MLWCapit. reg. Franc. 135,3 de mannire ... non sit opus observandum; de ceteris vero -businquisitionibus per districtionem comitis ad mallum veniant (sc. homines). MLWDipl. Otton. II. 209 ut legatis ex nostris sacramentariae -isinquisitionis testimonio a populis in pago ... habitantibus sciscitaretur eqs. MLWConst. imp. II 427,56 quicumque vult ius ostensionis habere, quod vulgo dicitur ‘weisung’, vel -eminquisitionem, quod vulgo dicitur ‘aische’, iurare debet, quod eqs. (cf. Dt. Rechtswb. V. p. 670sq. s. v.Heische). al.spectat ad violationem pacis: MLWConst. imp. III 234 (a. 1279) per -cioneminquisicionem vulgarem, que vulgariter ‘gewizzende’ dicitur, erit ... contra pacis ... turbatores ... procedendum (cf. Dt. Rechtswb. IV. p. 806 s. v. ‘Gewissende’). γ spectat ad disciplinam, mores: MLWCapit. reg. Franc. 146,1 unusquisque ministerialis palatinus diligentissima -einquisitione discutiat ... homines suos ..., si aliquem inter eos ... igrotum (ignotum ci. Bal.) hominem vel meretricem latitantem invenire possit (sim. 146,2). b de actione speciali in Sicilia a Friderico II. imperatore secundum exemplum actionis canon. instituta (de re v. E. Kantorowicz, Kaiser Friedrich II. 1963. p. 218sqq.; H. Dilcher, Die sizilische Gesetzgebung Kaiser Friedrichs II. 1975. p. 60; cf. MLW p. 1982, 24sqq.): α proprie: MLWConst. Melf. 1,1 p. 151,4 investigari volumus ... huiusmodi sceleris patratores (sc. haereticos) et per officiales nostros sicut et alios malefactores inquiri ac -einquisitione notatos ... a viris ecclesiasticis ... examinari iubemus. 1,28 p. 182,8 -eminquisitionem de predicto facinore (sc. homicidio) fieri volumus. 1,53,1 -esinquisitiones (-sionesinquisiones var. l.) generales per provincias ... iustitiarii facere non obmittant (sim. 1,53,2 p. 215,3 in -einquisitione [-eminquisitionem, -uitioneinquitione var. l.]). 1,74 p. 247,19 per ... singulos quatuor menses a magistro camerario de baiulorum, iudicum atque notariorum processibus inquiretur, et deinde anno perfecto per generales inquisitores a nostra curia destinatos exactissima fiet -oinquisitio contra eos. ibid. saepius. v. et MLWMLW p. 1979, 36. 39. β meton. de scripto: MLWConst. Melf. 1,74 p. 247,24 remissa -einquisitione ad magnam curiam nostram. C canon.: 1 usu vario: a spectat ad miracula, quaestiones doctrinae sim.: MLWVita Goar. 4 quod -eminquisitionem de ipso facere voluisset episcopus, per quod vel quale ingenio haec fecisset exempla. MLWArbeo Emm. 45 qui (episcopus) eam (puellam) per ⌊manum -e⌋inquisitione (manuum -eminquisitionem var. l.) arguere studuit. MLWConc. Karol. A 44A p. 479,15 statuerunt ... impe-ratores et ... sacerdotes locale adunare concilium ad -eminquisitionem super his (picturis) habendam. b spectat ad divortium, matrimonium solvendum: MLWHincm. divort. 10 p. 173,21 quem modum in -einquisitione et diffinitione huiusmodi quaestionis debeamus tenere (sim. MLWNicol. I. epist. 5 p. 271,22 subtili cuncta [sc. divortium] indagatione rectaque ... -einquisitione ... examinare). MLWSalom. II. epist. 30 p. 416,7 -einquisitione facta et fide cum iuramento data. c spectat ad clericorum disciplinam, mores, officii administrationem (de re v. LThK. 3IX. p. 456 s. v. ‘Send’. 3X. p. 816sqq. s. v. ‘Visitation’): α proprie: MLWConc. Karol. A 52 p. 685,3 -eminquisitionem fecerunt (sc. metropolita et suffraganei) super his, qui in eodem loco regularem promissionem fecerant. MLWHincm. coll. 2 p. 105,4 qui (sc. archidiaconi et decani) pro -einquisitione de illorum (presbyterorum) ministerio ... locarium non accipiant. MLWInnoc. III. registr. 1,277 p. 383,2 abbati ... -eminquisitionem fame tue (sc. archiepiscopi) duximus committendam. MLWChron. Basil. a. 1215 deposuit (sc. Innocentius papa) ... electum Basiliensem Walterum per -eminquisitionem sollempniter factam. MLWChart. Mar. Magd. 112 p. 105,15 quatinus ... discurratis (sc. canonici) per totas dioceses ... visitantes monasteria ... ad -eminquisitionem ... processuri eqs. al. v. et MLW p. 1983, 53. β meton. de scripto: MLWSumma dict. Saxon. 6 p. 214,13 de ... genere litterarum: a sede apostolica dantur privilegia, ... exempciones, visitaciones, -cionesinquisiciones eqs. 7,17 p. 256,1 modus ... formandi -cioneminquisicionem talis erit: eqs. 2 de ratione, actione speciali (‘Inquisitionsverfahren’; de re v. LThK. 3V. p. 527sqq.; W. Trusen, ZRGKan. 74. 1988. p. 171sqq.; M. Vallerani, op. cit. [MLW p. 1981, 22] p. 123sqq.; v. et MLW p. 1981, 52): a in univ.: MLWConst. imp. II 262,3 (a. 1245) processit (sc. Innocentius) ... contra nos ... non per accusacionis ordinem ... nec per denunciationem ... nec per -isinquisitionis modum, quam clamosa insinuatio non precessit eqs. MLWChart. Carinth. V 122 p. 82,39 petitioni ... sine maioris -isinquisitionis examine nequivimus (sc. episcopus) acquiescere hac parte, sed eqs. al. b spectat ad haereticos: MLWDavid (?) inquis. 3 statuta ... extracta de forma -isinquisicionis contra hereticos data per apostolicam sedem. 36 cum ... fit -cioinquisicio de hereticis. MLWChart. Bund. 1262 p. 52,30 (epist. papae) dum ... frater Paganus per partes ville ... pro negotio -isinquisitionis transitum faceret et ipsum (Conradum haereticum) captivum duceret eqs. MLWChron. Worm. p. 170,7 que (instituta) tangunt -eminquisitionem hereticorum. cf. MLW p. 1981, 57. D medic. de examinatione corpor.: MLWBrunus Long. chirurg. 1,15 p. 113C id (sc. an una vel plures sint fistulae) non significatur per -eminquisitionem cum tenta, immo oportet, ut eqs.alleg.: MLWAlbert. M. sent. 4,17,24 p. 694a,2 est ... confessio ... apertio vulneris: in prima autem vulneris apertione est prima -oinquisitio medici et medicinae. E natur. et philos.: MLWAlbert. M. summ. creat. II 1 p. 301,9 -oinquisitio ... non est -oinquisitio rationis, sed illa, quae exigitur ad actum recordationis. p. 301,17 collatio ..., quae in his quattuor (sc. imagine eqs.) consistit, ab Isaac -oinquisitio vocatur. v. et MLWl. 60.Niederer
13433 Zeichen · 772 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. Latein
    inquisitiof.

    Mittellateinisches Wb.

    inquisitio (-cio), -onis f. script. et form.: imq-: Chart. Steinf. 128 p. 100,39. -uaes-: MLW p. 1981, 25. -uitio: MLW p…

Verweisungsnetz

1 Knoten, 0 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Sackgasse 1

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit inquisitio

12 Bildungen · 12 Erstglied · 0 Zweitglied · 0 Ableitungen

inquisitio‑ als Erstglied (12 von 12)

inquisition

FWB

1. ›städtische Kontrolle von Bezugsgegebenheiten, die dem Schutz der allgemeinen Ordnung dienen‹ (im Beleg die Bewaffnung wehrpflichtiger Bü…

Inquisitionsdiener

GWB

inquisition·s·diener

Inquisitionsdiener zu Inquisition b [ Jetter: ] Die I. schleichen herum und passen auf [ welche geistlichen Lieder gesungen werden ] 8,180,1…

Inquisitionsfall

GWB

inquisition·s·fall

Inquisitionsfall wohl iSv fragliche, zu untersuchende Angelegenheit; iZshg mit Überlegungen zur Steuerrevision Der Heerdeschilling zu Ilm[en…

Inquisitionsgericht

GWB

inquisition·s·gericht

Inquisitionsgericht Nach Tische Melber, seine Geschichte vor dem I-e in Parma [ Näheres nicht ermittelt ] T2,81,17 v 13.8.97 Christiane Schl…

Inquisitionsmaxime

DERW

inquisition·s·maxime

Inquisitionsmaxime, F., ›Grundsatz daß das Gericht von sich aus die materielle Wahrheit erforscht‹, s. Inquisition, Maxime, vgl. Weiske 1839…

Inquisitionsplatz

GWB

inquisition·s·platz

Inquisitionsplatz Getrenntschr Ort zur Verbrennung der bei der Inquisition Verurteilten 31,321,3 ItR Plp Christiane Schlaps C.S.

Inquisitionsprinzip

Meyers

inquisition·s·prinzip

Inquisitionsprinzip , daß dem Inquisitionsprozeß (s. d.) zugrunde liegende Prinzip, daß Beweise und Beweismittel vom Gericht und nicht, wie …

Inquisitionsproceß

Herder

Inquisitionsproceß , diejenige Strafproceßform, wo der Staat von sich aus und ausschließlich durch seine Behörden verfolgt, untersucht u. ur…

Inquisitionsprozeß

DERW

inquisition·s·prozess

Inquisitionsprozeß, M., ›von der amtlichen Verfolgung und Untersuchung ge- kennzeichneter Strafprozeß‹, s. Inquisition, Prozeß, vgl. Weiske …

Inquisitionszensur

GWB

inquisition·s·zensur

Inquisitionszensur -c- pejor bildhaft Seine [ CWHügels ] Art .. zu denken sagt dem Zeitgeist nicht zu; daher secretirt dieser das Buch [ Spa…

Zitieren als…
APA
Cotta, M. (2026). „inquisitio". In lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern. Abgerufen am 9. May 2026, von https://lautwandel.de/lemma/inquisitio/mlw?formid=I04171
MLA
Cotta, Marcel. „inquisitio". lautwandel.de, 2026, https://lautwandel.de/lemma/inquisitio/mlw?formid=I04171. Abgerufen 9. May 2026.
Chicago
Cotta, Marcel. „inquisitio". lautwandel.de. Zugegriffen 9. May 2026. https://lautwandel.de/lemma/inquisitio/mlw?formid=I04171.
BibTeX
@misc{lautwandel_inquisitio_2026,
  author       = {Cotta, Marcel},
  title        = {„inquisitio"},
  year         = {2026},
  howpublished = {lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern},
  url          = {https://lautwandel.de/lemma/inquisitio/mlw?formid=I04171},
  urldate      = {2026-05-09},
}