Eintrag · Mittellateinisches Wb.
industria f.
industria, -ae f.script. -ra: MLWForm. Marculfi I,5 l. 27 (var. l.). MLWForm. Marculfin. 21 (var. l.).struct. c. gen. inhaerentiae: MLW p. 1745, 51.usu plur.: MLWMLW p. 1745, 34. 38. I strictius: A ambitio, studium, strenuitas, diligentia – Eifer, Fleiß, Emsigkeit, Beflissenheit: 1 proprie: MLWWillib. Bonif. 4 p. 15,22 ut cepti propositi sedaret -amindustriam. MLWHugeb. Wynneb. 7 p. 112,26 sub magna doctrinarum -aindustria alloquendo. MLWCand. Fuld. Eigil. I 20 omni ... -aindustria et sagacitate laborabat, ut gregem []sibi commissum ... in Dei servitio custodiret. MLWBertha Adelh. 3 p. 757,22 quae (mancipata) tanta promovebatur -aindustria morum ..., ut eqs. (MLWOtto Frising. gest. 2,13 p. 116,30). MLWHist. peregr. p. 130,26 imperialis ... -aindustria minime vacans a curis. persaepe.c. gen. obi.: MLWWett. Gall. 19 Maginaldus minister eius volens servare vasculum unum argenteum celaturis pretiosum ob -amindustriam sacerdotalis ministerii (cf. MLWWalahfr. Gall. 1,19). 2 meton. de homine (in allocutione honorifica): a in univ.: MLWDesid. Cad. epist. 1,2 quatenus eum (Lupum abbatem) vestra (sc. Grimoaldi) -aindustria ... Siggeberti regis optutibus representet. MLWForm. Marculfi 2,50 per quos (famulos) ... vestram -amindustriam ... plurimam salutare presumo. MLWErmenr. ad Grim. 1,3,46 prout -aindustria vestra novit, quanto vicinior est finis mundi, tanto fragiliores sumus. MLWConst. imp. II 189 ut ... quantitatem dotium ... vestra (sc. papae) -aindustria moderetur. al.adde: MLWEpist. Bonif. 49 p. 79,15 illud ... scire desideramus (sc. Denehartus, Lul atque Burghardus) tuae (sc. abbatissae) sagacitatis -amindustriam (MLWHugeb. Willib. praef. p. 87,25. al.). MLWMaging. epist. 3 p. 275,13 a vestra (sc. Lulli) caritatis -aindustria rogo, ut eqs. b in promulgatione q. d.: MLWDipl. Merov. I 131 p. 333,6 vestra cognuscat -aindustria, quod eqs. MLWDipl. Loth. I. 2 p. 53,36 noverit sagacitas seu -aindustria omnium fidelium nostrorum ..., qualiter eqs. MLWChart. Tirol. I 830 sciat tam presentium quam futurorum sollers -aindustria, quod eqs. persaepe. B labor, opera – Anstrengung, Mühe, Einsatz: 1 proprie: MLWLex Baiuv. 21,6 quae (aves) de silvaticis per documenta humana domesticentur -aindustria. MLWWiduk. gest. 3,50 -aindustria ... ducis Herimanni facile eos obpressit trans Albiamque coegit. MLWHelm. chron. prol. p. 1,10 quorum ... regum ... -aindustria christiana religio his in partibus plantata ... fuerit. MLWOtto Sanblas. chron. 40 p. 64,9 pagani summa -aindustria civitates et castella ... munierunt. MLWConst. Melf. 1,94 ab officialibus nostris fidem exigimus et -amindustriam (indurtriam, -aindustria var. l.) persaepe.proverb.: MLWYsengrimus 5,61 plus valet empta semel quam bina -aindustria gratis.usu plur.: MLWTransl. Mod. 22 p. 299,30 omnibus temptabatur -isindustriis, si ... dignaretur omnipotens manifestare munus suae largitatis. 2 meton. i. q. negotium, occupatio – (eifrige) Beschäftigung (usu plur.): MLWChart. Wirt. 750 (a. 1228) cum sit labilis hominum memoria et -isindustriis sophisticis plena. II latius: A vis, virtus, ingenium – (Tat-)Kraft, Energie: 1 in univ.: MLWWillib. Bonif. 8 p. 44,7 duos bonae -aeindustriae viros ad ordinem episcopatus promovit, Willibaldum et Burchardum. MLWRuotg. Brun. 2 p. 3,36 omnes ... omnigena animi superabat -aindustria (43 p. 46,15). MLWChart. archiep. Magd. 365 p. 479,25 limitum distribucio a xii burgensibus ..., qui maioris -eindustrie et consilii erant, ... ordinata et consummata est. persaepe. 2 ars, artificium, scientia – Kunst, (Kunst-)Fertigkeit, Kenntnis: MLWAethicus 93 artis medicinae et -amindustriam (-aeindustriae var. l.) Yppocratis ... concelebrat Cos insula. MLWThangm. Bernw. 8 p. 761,45 calices ... plures et unum ex onichino, alterum ... cristallinum mira -aindustria composuit. MLWDipl. Heinr. III. 213 p. 284,26 quodlibet genus ferarum ... qualibet venatoriae artis -aindustria capere (cf. 209 venatoriae artis ingenio). MLWWilh. Cong. chirurg. 294 magister ... secundum -amindustriam suam laboret extrahere (sc. telum). MLWAlbert. M. pol. 1,8e p. 67b,21 ‘ignobilissimae ...’, supple harum -arumindustriarum, ‘ubi minimum requiritur virtutis’ et honestatis, sicut est focaria. al.spectat ad animalia: MLWAlbert. M. animal. 8,42 sunt ... animalia -amindustriam quamdam de medicaminibus habentia. 3 indoles – Begabung: MLWThangm. Bernw. 6 lateres ad tegulam propria -aindustria nullo monstrante composuit. MLWAlbert. M. metaph. 6,1,2 p. 303,41 -aindustria factibilium, quam quidam habent ex habilitate naturae; in omnibus ... intellectus factivus facit potentem, ars ... facit perfectum, et -aindustria facit habilem. 7,2,5 p. 345,11sqq. ‘omnes’ ... ‘poeses’ sive facturae ‘sunt ab arte aut potestate’ -aeindustriae alicuius praeter artes ... ‘aut’ sunt ‘a mente’, quae non adhuc concepit artem, sicut multi homines ad aliqua -amindustriam habent ex ipsa naturae aptitudine. ibid. al. 4 cogitatio – Vorstellung(skraft): MLWLamb. Leod. Matth. III 8 quantum effusum sit lacrymarum ..., lectoris -aeindustriae relinquo. B consultum, consilium – Absicht, Wille: 1 in univ.: MLWConc. Karol. A 50D,47 p. 641,35 quando ... in itinere pergitur, non -aindustria, sed necessitas aliubi quam in ecclesia missarum celebrationem fieri urget eqs. MLWBerth. chron. B a. 1078 p. 321,10 sententia anathematis data est in episcopos ... in sui []erroris insania voluntate et -aindustria perseverantes. MLWOtto Frising. gest. 2,40 p. 149,10 casu, non -aindustria.adde: MLWForm. Augiens. B 12 sicut regularis edocet -aindustria. 2 locut. adv. ex, de -a, per -am i. q. consulto, voluntate – mit Absicht, nach dem Willen: MLWCapit. reg. Franc. 176,5 si quis per -amindustriam episcopum occiderit eqs. MLWRud. Fuld. Leob. 11 p. 126,40 cum eam graviter soporari conspicerent puellae, ex -aindustria temptando in lectione fallebant. MLWOtloh. prov. F 53 facilis venia huic est danda, qui non peccat ex -aindustria. MLWChart. Berg. Magd. 92 miles ex -aindustria sua unum mansum ... fratribus ... contulit. MLWChart. Wirt. 1638 p. 34,22 si que (sanctimonialis) mendacium de -aindustria dixisse deprehensa fuerit eqs. MLWChart. Salem. 525 p. 129,37 si ... ex -aindustria porcos ad pastum miserint coloni ultra terminum memoratum eqs. saepe.Weber