lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

[h]ringila

nur ahd. · 2 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
2 in 2 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
5
Verweise raus
2

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

[h]ringila sw. f.

Bd. 7, Sp. 1042
[h]ringila
sw. f., mhd. ringel(e) st. f.; as. hringil(l)a sw. f. (s. u.), mnd. ringele sw. f. — Graff IV,1169 f.
Belege im Nom. Sing., wenn nicht anders angegeben.
ring-il-: -a Gl 2,376,61. 3,103,7 (SH A, 3 Hss.). 153,25 (SH A, 4 Hss). 198,26 (SH B). 294,52 (SH d). 493,34. 501,7. 30. 508,45. 512,31. 517,3. 577,15. 578,60. 4,364,44. 57. 684,21. 5,35,49 (SH A). Hbr. I,190,262 (SH A; -a rad.). 335,307 (SH A); -e Gl 3,680,23; -] 587,2; acc. pl. -in 4,368,30; -el-: -a 3,103,8 (SH A). 241,31 (SH a2). 264,1 (SH b). 402,45. 478,20. 484,4 (2 Hss.). 485,37. 490,11. Add. II,101,30 (-ī-); -e Gl 3,49,17 (-ī-). 51,37. 153,26 (SH A). 264,1 (SH b). 327,47 (SH f). 515,19. 522,44 (-ī-). 524,2. 525,2. 527,9. 533,54 (2 Hss.). 535,34. 538,2. 540,21. 545,8. 548,34 (2 Hss., 1 Hs. -ī-). 553,48. 555,56. 559,31 (-y-). 565,47. 568,30; -] 103,9 (SH A). 478,20. 484,4. 517,23. 48 (-ī-). 519,51. 521,17. 553,49. 559,31. 565,48. 580,7. 583,6. 4,56,23 (Sal. a1). 185,50. 52 (2 Hss.). 191,61 (2 Hss.). Mayer, Glossen S. 125,14; nom. pl. -en Nb 44,14 [35,29] (nach Lindahl S. 68 sw. Mask., doch nach Anm. 5 a. a. O. eher Fem.); -ul-: -a Gl 3,103,8 (SH A); -l-: -a Beitr. 73,247,34; -] Gl 3,103,9 (SH A). — reng-ila: Gl 3,103,10 (SH A); -ela: 172,27 (SH A, Anh. a); -la: 103,10 (SH A); zu -e- für i vgl. Braune, Ahd. Gr.16 § 31 Anm. 3.
hringilla: Gl 5,43,31 (Trier 40, 10. u. 11. Jh.).
Verschrieben: riogele: Gl 3,514,33 (l. ringele, Steinm.); tinkel: 555,56; cingele: 568,30; reggele: 594,29; righe-le: 596,5 (Leiden Voss. lat. 8° 78, Hs. 13. Jh.; l. rīghele, Steinm.).
Mit lat. Endg.: ringulae: gen. sg. Gl 4,365,4 (Vat. Pal. 1088, Gll. 10. Jh.; zu mlat. ringla mit der Bed. ‘kleiner Metallring’ vgl. DML XIV,2840c). 1) eine Pflanze: a) Ringelblume, Calendula officinalis L. (vgl. Marzell, Wb. 1,715): ringele ancusa (vgl. Mlat. Wb. I,623,61 u. 624,4 ff.) Gl 3,49,17. 478,20. 493,34. 524,2 (Hs. ancus). 533,54 (1 Hs. ancus calendula acora). solsequia 51,37 (1 Hs. sunnûn[h]uuirbil). 327,47. 484,4. 508,45. 514,33. 521,17. 522,44 (-ium). 565,47 (Hs. -ium maius). 578,60. 583,6. 680,23. 4,191,61. Mayer, Glossen S. 125,14. eliotropium vel solsequia vel ancusa vel incubum silvaticum vel vertamnum vel butaganon [Hbr. I,190,261] Gl 3,103,7. 5,35,49. Hbr. I,190,262. Gl 3,198,26. eliotropia ł solsequium 172,27. heliotropium gemma vel herba solsequia [Hbr. II,325,71] 241,31. verrucaria 264,1. 568,30. ansora (vgl. Mlat. Wb. a. a. O.) 294,52. ancusa i. lacca (vgl. CGL III,547,48) ł solsequium 485,37. nisene 490,11 (zum Lat. vgl. Steinm. z. St.). heliotropium 501,7. 512,31. 515,19. 517,3. 519,51. 555,56. 4,56,23. 185,50 (-pia herba). 52 (-peya). angula (vgl. Mlat. Wb. a. a. O.) 3,517,23. ancira (vgl. Mlat. Wb. a. a. O.) 48. ancusa areloa 525,2. calendula 527,9. 538,2. 540,21. 559,31. arcola 535,34. sponsa solis 545,8. aureola ł angelica 548,34 (1 Hs. engelwurze mhd.). calendula ringele uł herba planea 553,48. eliotropium ł solsequivm ł orologia ringel uł timo 580,7. ringil solologium ł solsequium 587,2. reggele solsequium (Hs. de heliotropia) [Macer Flor., Anh. VII, Überschr.] 594,29. righele solis sponsa [gradu primo cum frigore sicca confortat stomachum morsum iuvat atque venenum, ebda. VII,1] 596,5. hringilla ancura ł solsequia 5,43,31 (zu ancura vgl. Mlat. Wb. a. a. O.). Add. II,101,30 (Hs. solsequium); hierher vielleicht auch: ringela fulzia Gl 3,402,45 (Hildeg., lingua ignota; zwischen Pflanzenbez.). ube du ouh pluomon uuellest . so daz felt kestrubet si ... so negang ze bluomgarten . dar rosa . unde ringelen . unde uiolę uuahsent . tie den garten brunent lecturus violas . numquam cum inhorruit campus ... petas purpureum nemus . i. violarium [vgl. viola ... genera sunt tria: purpureum, album, melinum, Is., Et. IXX,9,19] Nb 44,14 [35,29]; b) übertr. auf andere Pflanzen: α) Wegwarte, Cichorium Intybus L. (vgl. Marzell, Wb. 1,990): ringila intiba genus herbae [zu: quoque modo ... gauderent] intiba [Prisc., Inst. II,475,14] Gl 2,376,61 (vgl. Verg., G. IV,120). slezzo ł ringila incubus (l. intubus, Steinm.) silvaticus 3,501,30. ringilin intibas 4,368,30 (in einem Rezept; zur Verwendung der Pflanze als Heilmittel vgl. Marzell a. a. O. S. 994). ringila intybus 684,21; β) Sonnenwende, Heliotropium europaeum L. (vgl. Marzell, Wb. 2,790 f.): ringila solagi (Hs. -on; dazu am Rand noch weitwrz scandix) [genera sunt II, maius et minus, Dynam. II,92 p. 450] Gl 4,364,57 (zur Bed. des lat. Lemmas vgl. André, Noms S. 242 s. v. solago); γ) Alkannawurzel, auch Ochsenzunge, Alkanna tinctoria Tausch, auch Anchusa tinctoria Desf. (vgl. Marzell, Wb. 1,193), oder als Alternativgl. zu 1a: ring, dazu am Rand ancusa ringla [zu:] anchusa [, cuius radix contrita digitos inficit. Est enim colore sanguineo, unde etiam pictoribus ad purpuram effingendam usui est, Is., Et. XVII,9,69] Beitr. 73,247,34 (zu lat. ancusa vgl. Thes. II,26,65 ff., doch vgl. auch Mlat. Wb. I,624,4 ff.); δ) Echte Hundszunge, Cynoglosum officinale L. (vgl. Marzell, Wb. 1,1296): ringila lingua canina Gl 3,577,15 (zum Lat. vgl. André a. a. O. S. 146); ε) Meerzwiebel, Urginea maritima Baker, auch Scilla maritima L. (vgl. Marzell, Wb. 4,911 f.): ringila eutychiae (Hs. -ia) [felicis, id est scillae, radix trita vulnera veterrima curat: folia eius trita cum axangia testium tumores tollunt, Dynam. II,81 p. 447] Gl 4,364,44 (vgl. André a. a. O. S. 100 s. v. eutychia u. S. 102 s. v. felix). bulbus ringulæ lampaionus scillitici bulbi [medium, quod est album ... hydropicos per urinam desiccat, Dynam. II,97 p. 451] 365,4 (zu lat. bulbus scilliticus vgl. Mlat. Wb. I,1607,37 ff., zu lampaionus vgl. Thes. VII,908,22 ff. s. v. lampadio). 2) ringförmiges oder rundes Backwerk (vgl. Heyne, Hausalt. 2,276 f.): chovcho ł ringila ł stechilinc torta Gl 3,153,25. Hbr. I,335,307.
Abl. [h]ringiling as.; [h]ringiloht; gi[h]ringilôt; vgl. [h]ringilî(n), [h]ringilo.
6010 Zeichen · 377 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    [h]ringilasw. f.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +1 Parallelbeleg

    [ h ] ringila sw. f. , mhd. ringel(e) st. f. ; as. hringil(l)a sw. f. ( s. u. ), mnd. ringele sw. f. — Graff IV,1169 f. …

Verweisungsnetz

9 Knoten, 7 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 1 Kompositum 7 Sackgasse 1

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit hringila

0 Bildungen · 0 Erstglied · 0 Zweitglied · 0 Ableitungen

Keine Komposita gefunden — hringila kommt in keinem anderen Lemma als Erst- oder Zweitglied vor.

Zitieren als…
APA
Cotta, M. (2026). „hringila". In lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern. Abgerufen am 18. May 2026, von https://lautwandel.de/lemma/hringila/awb?formid=R01129
MLA
Cotta, Marcel. „hringila". lautwandel.de, 2026, https://lautwandel.de/lemma/hringila/awb?formid=R01129. Abgerufen 18. May 2026.
Chicago
Cotta, Marcel. „hringila". lautwandel.de. Zugegriffen 18. May 2026. https://lautwandel.de/lemma/hringila/awb?formid=R01129.
BibTeX
@misc{lautwandel_hringila_2026,
  author       = {Cotta, Marcel},
  title        = {„hringila"},
  year         = {2026},
  howpublished = {lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern},
  url          = {https://lautwandel.de/lemma/hringila/awb?formid=R01129},
  urldate      = {2026-05-18},
}