Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
houbitloh st. n.
st. n., mhd. houbetloch, nhd. dial. bair. haubtloch Schm. 1,1142, schwäb. hauptloch Fischer 3,1253; as. hōvidlok (s. u.). — Graff II,141.
hou-pit-loh: nom. sg. Gl 1,331,50 (M). 505,40 (M); -lohhe: dat. sg. 36 (M, 3 Hss., 1 Hs. hopit-); -loche: dass. 37/38 (M); -lohc: nom. sg. (oder dat.? Lat. dat./abl.) 2,318,28; -pet-lovch: dass. 3,270,29 (SH b; hov-, zu -lovch vgl. Braune, Ahd. Gr.14 § 32 Anm. 7); houpt-loch: dass. 1,505,41 (M; lat. abl.). 4,43,47 (Sal. a 1); dat. pl. -]n 1,505,42 (M, clm 6217, 13./14. Jh.; hov-). — hopit-loh: nom. sg. Gl 1,505,42 (M; lat. abl.); -loch: dass. 331,51 (M); -lovch: dass. 4,43,47 (Sal. a 1); hopt-loch: dass. 134,21 (Sal. c).
haubit-loh: nom. sg. Gl 1,275,16 (Jb-Rd). 496,27 (Ld.; lat. abl.). — hou-bit-loh: nom. sg. Gl 1,339,14; -loch: dass. 331,50 (M; hov-). 505,41 (M; lat. abl.). 3,148,39 (SH A; hov-). 4,43,46 (Sal. a 1, 2 Hss.; 1 Hs. huo-). 254,37; -loc: dass. 1,505,40 (M; lat. abl.); -bet-loch: dass. 331,51 (M; hov-). 3,230,43 (SH a 2). 625,25 (hov-). 5,7,27 (M; huo-, lat. abl.). Hbr. I,324,119 (SH A; hov-); -lohc: dass. Gl 1,331,52 (M); -lovch: dass. 3,333,23 (SH g; hov-, die beiden v von anderer Hand übergeschr.); -lovc: dass. 399,26 (Hildeg., 2 Hss.); houbt-loch: dass. 324,56 (SH f; hov-). 4,43,48 (Sal. a 1); huobeth-: dass. 1,331,52 (M, Stuttg. Herm. 26, 12. Jh.; zu -uo- vgl. Braune, Ahd. Gr.14 § 46 Anm. 4). — ho-bit-loh: nom. sg. Gl 3,663,51; -loch: dass. 298,10 (SH d); dat. sg. -]e 1,505,38/39 (M); -bet-: nom. sg. -] 3,148,38 (SH A, 3 Hss.). 189,11 (SH B). 230,43 (SH a 2). 333,23 (SH g). 418,62 (Hd.). 4,274,3 (M; lat. abl.); dat. sg. -]e 1,505,39 (M, 2 Hss.); -lovch: nom. sg. 3,315,45 (SH e).
houuet-loch: nom. sg. Gl 3,377,48 (Jd). — houid-loc: nom. sg. Gl 1,339,14 = Wa 74,8 (Carlsr. S. Petri, 11. Jh.); hauid-: dat. sg. -]a 11 = Wa 74,5 (Carlsr. S. Petri, 11. Jh.; z. Endg. vgl. Klein, Stud. S. 486). — houft-loch: nom. sg. Gl 3,174,8 (SH A, Anh. b, Darmst. 6, 12. Jh.).
Mit Schwund des -t- (vgl. Gröger § 129,7): haup-loch: nom. sg. Gl 1,331,53 (M); dat. pl. -]æn 505,43 (M, clm 14745, 14. Jh.); huop-: nom. sg. -] 331,53 (M; lat. abl.). — hovbe-loch: nom. sg. Gl 3,230,44 (SH a 2). 270,30 (SH b); huobe-loc: dass. 148,39/40 (SH A); hovb-loch: dass. 40 (SH A).
opet-loch: nom. sg. Gl 4,253,30 (M, Goslar 2, 14. Jh.; Aphärese des h- oder Verschreibung?).
Verschrieben: houpti-lohhe: dat. sg. Gl 1,505,36/37 (M); houtpi-lochę: dass. 38 (M); wohl auch: houez-loc: nom. sg. 4,253,48 (Leiden 191 E, 12. Jh.); vielleicht als Verschreibung hierher: hovber-doc: nom. sg. Gl 3,270,29 (SH b, vgl. Hbr. II,566,34, Steinm. -dec; wohl kaum houbitthecka, so Ahd. Gl.-Wb. S. 286).
Kopföffnung eines Kleidungsstücks: haubitloch [facies et tunicam superhumeralis ... in cuius medio supra erit] capitium [, et ora per gyrum eius textilis, Ex. 28,32] Gl 1,275,16. 331,50 (1 Hs. houbitloh nestila). 339,14 = Wa 74,8. 4,253,30. 48. 254,37. cidarim: huuan (= hûbun, Steinm.): interpretatur pilleum. galea. ex bisso rotunda quasi spera media caput tegens sacerdotale et in occipicio: hauidloca: uitta constricta [Randglosse zu: haec autem erunt vestimenta quae facient: ... tunicam et lineam strictam,] cidarim [et balteum, Ex. 28,4] 1,339,11 = Wa 74,5 (wohl in freier Übers.). haubitloh [nocte os meum perforatur doloribus ... et quasi] capitio [tunicae succinxerunt me, Job 30,18] 496,27 (1 Hs. healseta). 505,36 (1 Hs. capitium). 4,274,3. 5,7,27. houpitlohc capicio 2,318,28 [ohne Kontext]. hobetloch capitium 3,148,38. 174,8. 189,11 (1 Hs. houbittuoh). 230,43 (2 Hss. houbittuoh). 270,29. 298,10. 315,45. 324,56. 333,23 (1 Hs. houbittuoh). 377,48. 418,62. 625,25. 4,43,46. 134,21. Hbr. I,324,119 (z. Nebeneinander von houbitloh, -tuoh vgl. Mlat. Wb. II,228 und 264 f. s. vv. capitium, caputium). hoilzirier Gl 3,399,26 (Hildeg., lingua ignota). ora 663,51.