Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
hâli adj.
adj., mhd. hæle, hæl, nhd. hahl, hähl; an. háll; zur Etym. u. zu den unterschiedlichen Wurzeln von hāli ‘schlüpfrig, glatt’ und hāli ‘verhehlend’ vgl. Idg. et. Wb. 1,551 u. 553. — Graff IV,854 f.
hal-: Grdf. -i Gl 1,631,3 (M, 5 Hss.). 3,116,60 (SH A, 3 Hss.); -e 1,631,4 (M). 3,407,77 (Hd.). 420,75 [](Hd.); -] 116,61 (SH A, 15. Jh.); dat. sg. n. -emo Nc 713,22 (-â-) [38,8]; acc. sg. m.? -in Gl 3, 116,61 (SH A, Trier 31, 13. Jh.); nom. pl. f. -en Nb 88,15 (-â-) [98,16]; acc. pl.? (oder dat.?) -en Gl 2,544,26; haller: nom. sg. m. Thoma, Glossen S. 26,24.
hæle: Grdf. Gl 3,406,73 (Hd.). 407,76 (Hd.). 415,71 (Hd.); hele: dass. 1,631,5 (M, 12. Jh.).
hlæn: dat. pl.? Gl 2,626,67 (clm 18 059, 11. Jh.; vgl. Velthuis S. 60; Korr. von 2. Hand).
Verschrieben: uale: Grdf. Gl 1,631,4 (M). 1) glatt, schlüpfrig, glitschig: vom Boden: hali [propheta namque et sacerdos polluti sunt ... idcirco via eorum erit quasi] lubricum [in tenebris, Jer. 23,12] Gl 1,631,3. hali aestiva loca umbrosa. Lubricum dicitur non quod labitur, sed in quo labitur [Hbr. I,229, 396] 3,116,60, dazu auch: hæle lubricum 406,73. 407,77. 415,71 (-us). 420,75; vom Gestein: hlæn [illa (unda) cadens raucum per] levia [murmur saxa ciet, Verg., G. I,109] 2,626,67; — von der Schlange: sleffeger haller coluber dicitur serpens . quia colit umbras ł quia lubricus est [zu: fiat Dan coluber in via, Comm. in Gen. = Gen. 49,17] Thoma, Glossen S. 26, 24. 2) glatt, gleitend, vom Faden: halen [ipse (der Gott der Marcioniter) manu laqueos per] lubrica [fila reflexos in nodum revocat, Prud., Ham. 136] Gl 2,544,26. 3) glatt, strähnig, vom (langen) geflochtenen Haar: undertane uuesen Apollini ... geziertemo mit laurinen houbetpendelen . unde mit halemo ioh reidemo fahse lubrico inplexoque crine redimito Nc 713, 22 [38,8]. 4) unbeständig, flüchtig: unstæte ł hæle lubricus Gl 3,407,76 (oder zu 1?). ube die halen . unde die uerloufenten geba dero Fortunę neuuarin si iam non essent caduca . et momentaria dona Fortunae Nb 88,15 [98,16].
Vgl. hâlî.