Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
habaro sw. m.
sw. m., mhd. habere, haber sw. st. m., nhd. hafer st. m.; as. havoro (s. u.), mnd. hāver(e), mnl. haver; an. hafr m. — Graff IV,760.
hapar-: nom. sg. -o Gl 2,376,78 (Wien 114, 10. Jh.). 3,614,3. 4,38,16 (Sal. a 1); dat. pl. -un 2,628,14 (das zweite a von 2. Hand aus u korr., Steinm.). — habar-: nom. sg. -o Gl 3,614,52; acc. pl. -on 2,325,18; haber-: nom. sg. -o 1,556,37 (M). 2,515,7. 3,200,17 (SH B). 222,58 (SH a 2, 2 Hss.). 265,46 (SH b, 2 Hss.). 294,8 (SH d, -Bo). 486,23. 614,3. 4,38,16 (Sal. a 1, 3 Hss.); -e 3,222,59 (SH a 2, -bse). 616,54. 680,68. 4,38,17/18 (Sal. a 1); acc. sg. -en S 385,1,7/8; habir-: nom. sg. -o Gl 2,537,53. 3,222,58 (SH a 2). 615,40; dat. pl. -on 2,544,38; habro: nom. sg. 515,7. — [hauoron (alle Freckh., vor allem Hs. M): gen. sg. Wa 28,7. 9. 13. 20. 27. 29,9. 22. 25. 38. 30,3. 5. 11. 13. 31,2 (= 26 K). 3 (= 28 K). 6 (= 30 K). 7 (= 30 K). 8 (= 32 K). 9 (= 32 K). 16. 32,7. 8. 11. 14. 18. 24 (= 32 K). 33,10 (= 29 K). 34,17. 21. 22. 27. 34. 35,3. 36,2. 4. 12. 14. 24. 25. 26. 38,21. 39,28. 29. 30. 40,26;] hauer-: nom. sg. -o Gl 3,720,4; -e 550,40 (2 Hss., auch -use); [gen. sg. -on Wa 25,1 (M = 20 K, Freckh.);] dat. pl. -on Gl 2,700,44.
abero: nom. sg. Gl 3,493,1 (Mülinensche Rolle, 11./ 12. Jh.).
Mit Abfall des -e (vgl. Paul, Mhd. Gr.20 § 24,6): haber: nom. sg. Gl 3,222,59 (SH a 2, Wien 2400, 12. Jh.; -bs). 351,49 (13. Jh.). 614,52 (14. Jh.). 4,182,3 (-bs; 14. Jh.). Add. II,105,7 (12. Jh.); oder liegt schon Übergang zur starken Flexion vor? Vgl. mhd. auch haber st. m.
Hafer: a) als Getreide (die Glossenbelege stehen in Aufzählungen von Getreidearten): Echter Hafer, Avena sativa L. (vgl. Marzell, Wb. 1,531 ff.): dinkil roggo .. habero siligo sigale ... avena Gl 3,200,17. habiro avena 222,58. 265,46. 351,49. 614,3. 52. 615,40. 616,54. 680,68. haBo ł wilthaBo avena 294,8. hauero far 720,4. dare nach neme man haberen gedrosgenan unde ungedrosgenan ... unde mache ein bahd [vgl. tunc accipiat avenam cum stipula et purgatam, Beitr. (Halle) 81,429,8] S 385,1,7/8. [in natiuitate domini ... tuentigh muddi gerston. ende uiertih muddi haueron Wa 25,1 (M = 20 K), ähnl. weitere 45 Belege im Freckh. Heber. Hs. M, davon 8 Belege auch Hs. K, vgl. o. Formenteil; b) als Unkraut: minderwertiges, wildes, taubes Hafergras, vor allem wohl als Bez. für den Wind-Hafer, Avena fatua L. (vgl. Marzell, Wb. 1,526 ff.): unchruth habaron [hic obruta sulcis frumenta in] lolium avenas [-que degenerant, Hier. Ep. XV p. 63,10] Gl 2,325,18. evina haparo (dies übergeschr.) [ubi videt] avenam [lolium crescere inter triticum, Prisc., Inst. II,532,18] 376,78. habro [malignus ager ... triticeam vacuis segetem violavit] avenis [Prud., Ham. 218] 515,7. 537,53. 544,38. vuildun haparun [sed illos expectata seges] vanis [elusit] avenis [Verg., G. I,226] 628,14. 700,44. haparo (4 Hss. habaro turt) avena 4,38,16; — als Bez. für die Taube Trespe, Bromus sterilis L., oder die Weiche Trespe, Bromus mollis L. (vgl. Marzell, Wb. 1,681 f. u. 676 f.): habero bromus [vgl. bromu .i. avena, CGL III,553,21] 3,486,23. hauere ł nortmā broma 550,40; c) Glossenwort: abero avena Gl 3,493,1. 4,182,3; Vok.-Übers., wobei habena ‘Darmsaite, Riemen’ u. avena ‘Hafer’ als Homonyme aufgefaßt wurden: habero (8 Hss. senauua) avena (= habena, Steinm.) [zu: a bene curvato arcu, Sap. 5,22] 1,556,37. ih gerte n (= est enim oder est nomen) haber avena Add. II,105,7 (vgl. Siewert, Add. II,105 z. St.).
Komp. uuildhabaro; Abl. haberîn.