Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
gibrestan st. v.
st. v., mhd. nhd. gebresten; mnl. gebersten. — Graff III, 272 f.
Praes.: ke-brist-: 3. sg. -et Nb 14,2. 232,20 [15,10. 251,20]; gi-: dass. -it Gl 2,77,51; ge-: dass. -et S 132,137. Nb 145,6. 246,5. 271,2 [156,10. 265,11. 292,13]. Nm 856,24. NpNpw 38,5. Np 85,3. Npw 32,8. 38,5. W 113,12; 3. pl. -ent WA 69,27/28.
gi-prest-: 3. pl. -ent Gl 2,68,43 (lat. conj.). 633,23 (-Pst-, lat. fut.); inf. -an 171,47 (clm 6277, 9. Jh.). 754,9 (lat. inf. fut.); -en 632,61 (lat. fut., vgl. u. 1 a). — ke-brest-: 3. sg. conj. -e Nb 81,25 [91,22]; gi-: dass. -i Gl L 380; inf. -an Gl 2,63,49. 69,43 (mit Rasur von -t nach dem -n). Beitr. 73,236,51; ge-: 3. pl. -ent Gl 2,61,25 (2 Hss.). W 69,27/28; 3. sg. conj. -e Nb 54,30/ 31. 197,19/20 [62,16. 214,1/2]. Nm 852,28. 854,21. NpNpw 5,11 (= Npw 12). Np 38,5. 70,9. 82,14. 118 U, 156; inf. -an Gl 2,58,47. 76,36; -en 58,47. Nb 46,7 [52,3].
Praet.: gi-brast: 3. sg. Gl 2,76,38. Npw Cant. Deut. 11; ge-: dass. Gl 1,764,41. Np 54,12. 105 Prooem. Cant. Deut. 11; ki-brusti: 3. sg. conj. O 3,20,84 (F); gi-: dass. ebda. (PV). 4,4,33; mit Übertritt zu den st. Verben IV (vgl. brestan): ke-brâste: dass. Nb 238,21 [257,18].
Für das Part. Praet. vgl. brestan. 1) gebrechen, mangeln an etw., fehlen, abgehen: a) Glossenbelege, die keine oder keine sichere syntakt. Konstruktion im Ahd. erkennen lassen: gebrestan [quando tenaces haerent ancorae quae nec praesentis solamen nec futuri spem temporis] abesse [patiantur, Boeth., Cons. 2,4 p. 33,31] Gl 2,58,47. 63,49. 69,43. gibrestan abesse deesse [zu ebda.] Beitr. 73,236,51. gebrestan [cui nihil bonorum] abesse [videatur, ebda. 3,3 p. 56,10] Gl 2,76,36. gibrast [nonne quia vel] aberat [quod abesse non velles vel aderat quod adesse noluisses? ebda. p. 56,19] 38. gibristit [quod si haec regnorum potestas beatitudinis auctor est, nonne si qua parte] defuerit [, felicitatem minuat, miseriam importet? ebda. 3,5 p. 60,8] 77,51. giprestan [(Petrus)] deesse [quippe abstinentibus patientiam praevidit, Greg., Cura 3,19 p. 62] 171,47. ni gipresten (zu ergänzen sculun oder auch scal?) non [liquidi gregibus fontes,] non [gramina] deerunt (darüber von anderer Hand desunt) [Verg., G. II, 200] 632,61. ni giprestan (sc. scolantiu, vgl. Steinm. z. St.) [ego autem credo ...,] non defutura [tibi verba, quibus Martinum facundo ore loqueris, Sulp. Sev., Dial. 1,27 p. 179,25] 754,9. gibresti [ut sciam quid] desit [mihi, Ps. 38,5] Gl L 380 (vgl. u. b α NpNpw 38,5); b) in unpersönlicher Konstruktion: α) mit Gen. d. Sache oder Pers.: vnde in iro gazzon negebrast uuuocherungo unde bisuuiches et non defecit de plateis eius usura et dolus Np 54,12. din chraft si an mir . so minero gebreste cum deficiet virtus mea 70,9; — derjenige, dasjenige, dem es an etw. gebricht, steht im Dat., mit an u. Dat.: so daz altet, so gebristet imo des gesunes an beden ougon utrisque oculis impeditur S 132,137. ir bedu datut mari, thaz er tho blint wari, joh imo ... thes gisiunes gibrusti O 3,20,84. was, themo thes gibrusti (wem die Möglichkeit dazu fehlte, sc. seine Kleider vor dem einziehenden Jesus auszubreiten), so brach er sar io thie esti, thaz er ... then weg mit then gislihti 4,4,33. uuanda ube er êr riche uuas . so imo des kahes kebristet . so uuiget iz imo Nb 14,2 [15,10]. umbe daz negebristet imo nio sorgun lebendemo nec cura mordax deserit superstitem 145,6 [156,10]. kebristet tero (uuillo unde maht) deuuederes . so nemag tero dingo neheinez keziugot uuerden quorum si alterutrum desit . nihil est quod explicari queat 232,20 [251,20]. uuaz uuurte is . kebraste in (den Lasterhaften) so michelero unde ioh nah ungesuichenero helfo . dero leitentun naturę ? quid si desererentur hoc tam magno ac paene invicto auxilio praeeuntis naturae? 238,21 [257,18]. tarana ist taz offen . daz kuoten niomer negebristet iro lones . noh tien argen iro uuizes perspicuum est . numquam deesse bonis praemia . numquam sua supplicia sceleribus 246,5 [265,11]. fone diu geskihet ... taz imo (dem Mond bei der Mondfinsternis) ... gebristet sines liehtes 271,2 [292,13]. daz primo tono dar negebreste sinero gerobustun lutun Nm 852,28. daz ih uuizze . uues mir hier gebreste ut sciam quid desit mihi NpNpw 38,5 (Npw gebristet, vgl. auch o. a Gl L 380). uuanda des daz ih habo . so luzzel ist uuider demo . des mir gebristet [vgl. plus mihi videns deesse quam adesse, Aug., En.] ebda. uuanda in allen ziten ligent mir pressurę ana . noh iro negebristet mir . unz in ende dirro uuerlte Np 85,3. uuanda imo (Gott) negebristet dero nieht die in rechen Npw 32,8 (Np bristet). uuante den ueris praedicatoribus niemer negebristet dero affluentiae uerbi mei W 113,12, zu Gl 1,764,41 vgl. u. δ; mit an u. Dat. (Np lat. in u. Abl.): so negebrast iro (der Gnade Gottes) ouh in amaricantibus (an dien eiuer tuonten) Np 105 Prooem.; β) mit an u. Dat. dessen, an dem es gebricht: nah dinero urteildo an dero genadon negebreste secundum iudicium tuum vivifica me Np 118 U,156 (vivifica me wird anschließend von Notker noch wörtlich mit irchicche mih übersetzt); — dabei mit Dat. d. Pers., der es daran gebricht: sie sturzen abe iro gedanchen . daz chit . in gebreste an iro gedingi [vgl. decidere enim proprie dicitur, qui spei suae amissione fraudatur, Cass.] NpNpw 5,11 (= Npw 12); γ) mit Adverb z. Bezeichnung dessen, woran es gebricht u. Dat. d. Pers., der es daran gebricht: souuar imo gebrast tar half er imo NpNpw Cant. Deut. 11. hier an dien afterosten bonis . stigen inimici domini . hinafure an dien bezzesten fallen sie . dar gebreste in Np 82,14; δ) absolut, mit Dat. d. Pers.: ne gebrast mir nihil enim minus fui [ab iis, qui sunt supra modum apostoli: tametsi nihil sum, 2. Cor. 12,11] Gl 1,764,41, doch ist es möglich, daß der Glossator die Konstr. mit Gen. d. Sache im Sinne hatte = niouuihtes ne gebrast mir, vgl. die Belege u. α; c) in persönlicher Konstruktion, mit Dat. d. Pers., der es an etw. gebricht: daz tu ... chlagost . taz tir ieht kebreste dinero saligheite conqueraris abesse aliquid beatitudini tuae Nb 81,25 [91,22]. so ein andermo gebreste cumque alterum abesset alteri 197,19/20 [214,1/2]. dir negebrestent ouh niet humiles et contriti corde W 69,27/28; im Acc. c. Inf.: neuueiz uuaz tunchet mir . dir gebresten nescio quid abesse coniecto Nb 46,7 [52,3]; — mit etlicher Wahrscheinlichkeit gehören hierher auch die Glossenbelege: gebrestent [sed hunc quoque quam multa] deficiant (Hs. deficiunt) [vides, Boeth., Cons. 3,9 p. 69,56] Gl 2,61,25. giprestent firlazent (dies als Randglosse, wohl Vok.-Übers.) deficiant [ebda.] 68,43. upa giprestent si derunt [, rarum pecorique et vitibus almis aptius uber erit, Verg., G. ii, 233] 633,23. 2) ingressiv: zu fehlen, mangeln beginnen: a) in unpersönlicher Konstruktion: es tritt ein Mangel ein an etw., es geht etw. aus, beginnt zu fehlen: α) mit an u. Dat. d. Sache, die zu fehlen beginnt u. Dat. dessen, dem es fehlt: aber an souuelichemo buohstabe imo hoho anauahentemo gebristet . aba demo sturzet er note . an daz nidera alphabetum Nm 856,24; β) absolut: daz ist umbe dia sempfti getan . daz man anageleiten beiden handen . ufstigendo follesingen muge sangolih . unde obenan negebreste . noh turft neuuerde . dia hant aba demo oberosten alphabeto . zeuuehselonne an daz niderosta Nm 854,21; b) in persönlicher Konstruktion, mit Dat. d. Pers.: unz si (die Fortuna) spiloe ze dir . unz kemîd tih iro êr si dir gebreste (‘abhanden kommt’) Nb 54,30/31 [62,16].