lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

gibârida

nur ahd. · 2 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
2 in 2 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
5
Verweise raus
3

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

gibârida st. f.

Bd. 1, Sp. 813
gibârida
st. f., mhd. gebærde, nhd. gebärde; as. gibâritha, mnd. gebêrde. — Graff III, 150.
ka-par-: dat. sg. -idu Gl 2,345,40 (clm 6325, 9. Jh.); -ida 99,4 (clm 19 440, 10./11. Jh., zur Endung vgl. Schatz, Abair. Gr. § 110 b, Ahd. Gr. § 332). 344,67 (clm 6325, 9. Jh.); ki-: nom. sg. -ida 1,216,4 (Ra); -ide 2,679,15; dat. sg. -ido 138,19. 139,57; dat. pl. -idon 736,16; -idun 182,64 (M, -pa:r-); acc. pl. -ida 681,10; ga-: dat. sg. -ida 99,3 (clm 19 417, 9. Jh., z. Endung vgl. o.). 4,322,14 (mus. Salzb., 9. Jh.); gi-: nom. sg. -ida 2,731,9; dat. sg. -idu 1,572,50 (M, 2 Hss.); -ido 49 (M, 3 Hss.). 2,173,28 (clm 6277, 9. Jh.); -ida 99,4/5 (clm 14 747, 10. Jh., z. Endung vgl. o.); -di 1,572,51 (M, 2 Hss., 12. 13. Jh.); acc. sg. -ida 2,108,15 (M, 5 Hss.); dat. pl. -idun 184,52 (M). 293,47 (M, 5 Hss.). 604,60 (M).
ki-bar-: nom. sg. -itha Gl 1,216,4 (K); dat. sg. -ido 772,14; dat. pl. -idon 2,36,28; ke-: nom. sg. -da Nr 682,12 (-bârdâ G pl.?, -bâr- H, vgl. S. clxxv, 14/15. 13); dat. sg. -do Gl 2,235,8 (Rc); acc. sg. -da Nb 146,13 [157,20/21] (-bâr-); gi-: nom. sg. -itha Gl 2,583,71 = Wa 98,8; dat. sg. -idv 1,572, 50/51 (M); -ido 2,108,63; acc. sg. -ida S 147,26; ge-: nom. sg. -eda W 90,3 (O); acc. sg. -da Nc 690,31 [5,12]; nom. pl. -ida Gl 4,313,9; dat. pl. -idvn 2,29,24; -din S 359,80; acc. pl. -da Nr 683,6 (-bâr-).
Verschrieben: ge-buridon: dat. pl. Gl 2,772,20 (Vat. Pal. 1716, 10./11. Jh.); verstümmelt: kipa ..: acc. sg. 108,16 (M, 2 Hss., darunter clm 3860a, 9. Jh.).
Art, wie man sich ‘trägt’, bewegt, verhält: 1) Glossenwort: kiparide gestus Gl 2,679,15. tumunga ł kiparida [neque ante falcem maturis quisquam supponat aristis, quam Cereri torta redimitus tempora quercu det] motus (wozu tumunga die sinngemäße Übersetzung ist) [incompositos et carmina dicat, Verg., G. i, 350] 681,10. 2) Art, wie man sich allgemein bewegt, verhält, allgemeines und grundsätzliches, das Wesen einer Person kennzeichnendes Verhalten: situ kaparidu [(ut sint) anus similiter in] habitu [sancto, Is., De off. 2,19 p. 451 = Tit. 2,3] Gl 2,345,40. ich nihabo bihalten ... rehta gibarida, rehta zuht S 147,26. uuanda er ouh tarmite spilomannes kebarda habeta Nb 146,13 [157,20/21]. allu diu gebareda mines sponsi W 90,3 (O, Ausg. gebare f.); — gehört hierher als Übertragung auf die Natur kebardo [quando haec (rationalis natura) a rationis intentione perdidit, quod illa (irrationalis natura)] motu [naturali custodit, Greg., Cura 3,22 p. 69] Gl 2,235,8, oder ist unter ‘motus naturalis’ ausschließlich das Natürlich-Triebhafte gegenüber dem Vernunftbedingten zu verstehen? In diesem Falle läge der Glossierung ein Mißverstehen des lat. Textes oder eine bloß vokabelmäßige Übersetzung zugrunde. 3) ausgedehnt auf die gesamte äußere Erscheinung, das gesamte äußere Wesen: in kibarido in kihebido [(Christus) in similitudinem hominum factus, et] habitu [inventus ut homo, Phil. 2,7] Gl 1,772,14; wie sie sich dem Betrachter als Gesamtein- druck darbieten: giparido [ex visu cognoscitur vir, et ab] occursu [faciei cognoscitur sensatus, Eccli. 19,26] 572,49 (1 Hs. in[t]gagan[h]louf). 4) Art, wie man sich in einer bestimmten Situation bewegt, momentanes Verhalten, Betragen, Benehmen, Gebaren: a) allgemein: froorun gaparida laetiores (Ausg. laetiore) habitu [fuerunt, Conc. Anc. xxiv] Gl 2,99,3. 4,322,14. kiparido [laetiore] habitu [ebda.] 2,138,19. 139,57. gibarido [his (tormentis) visu tantum et] habitu [subiici, ebda. xxi] 108,63. kiparidon [propter quod sic debemus vivere, utpote qui de singulis] motibus [nostris rationem exigendi simus a deo, Vitae patr. 567 a, 21] 736,16. ich han mich bewollen ... mit huorlichen gebardin S 359,80; b) speziell: als Ausdruck eines inneren Vorganges, inneren Zustandes, einer inneren Einstellung: giparida [sed in his omnibus (den zehn Jahren der Buße) propositum, et] speciem [poenitentiae convenit explorare, Conc. Nic. xii] Gl 2,108,15. giparido [exteriori] mobilitate [indicat, quod nulla interius radice subsistat, Greg., Cura 3,23 p. 71] 173,28. kiparidun [sed tamen quibusdam] signis [decenter erumpentibus, eos (rectores) apud se esse humiles etiam subiecti deprehendant, ebda. 2,6 p. 22] 182,64 (4 Hss. antbâra). giparidun ł antaparun [nonnulla autem occulta subtiliter sunt perscrutanda, ut quibusdam] signis [erumpentibus, rector in subditorum mente omne quod clausum latet, inveniat, ebda. 10 p. 29] 184,52 (4 Hss. nur antbâra). huat is thius gibaritha quis vultus iste? [Prud., P. Vinc. (v) 129] 583,71 = Wa 98,8. gebarida [tales] motus [cum de deo dicuntur, non sunt signa perturbati animi, sed docentis magistri, Beda, in Matth. 8,10] 4,313,9; — daher auch als Ausdrucksmittel dem der Rede gegenübergestellt: mit gebaridvn [quidquid bene facta merentur,] officiis [voluere loqui, vocisque repulsam elegere suae, Ar. i, 816] 2,29,24. 36,28. 772,20. 5) eine Einzelbewegung des Körpers, Gebärde, Geste: a) allgemein: in giparidun [itaque cum habitu saeculari vivebat in monasterio, verbis levis,] motibus [instabilis, mente tumidus, veste compositus, actione dissipatus, Greg., Hom. 1,19 p. 1514] Gl 2,293,47. din muoma gab tir dri geba . die ze minnesami zihent . ih meino sconi . unde stimma . unde gebarda pulchritudinem . vocem . et gestum Nc 690,31 [5,12]; b) besonders, um etw. auszusagen, auszudrücken: giparida [intellexit quod etiam cadaver sancti viri, deum ... officioso] gestus (Ausg. gestu) precaretur, Vitae patr. p. 20 a] Gl 2,731,9; — vor allem auch die Gebärde, Geste, das Gestikulieren des Redners, Schauspielers: kaparida [porro vox lectoris simplex erit ... neque cum] motu [corporis, sed tantummodo cum gravitatis specie, Is., De off. 2,11 p. 431] 2,344,67. bouhnungun giparidun [vultu ... et] nutibus [, si dici potest, velut firmiores eis responsiones subicere gestiens, Ruf., Hist. eccl. vi, 3,4 p. 525] 604,60. quid est pronuntiatio? kerertida . kebarda . kehaba . keuurftigi . kezami . sintsami . zuhtigi Nr 682,12. ut ystrionibus mos est ... qui ora torquendo ... ridiculos motvs . i. spileliche gebarda . spectantibus prestant 683,6. 6) mir unverständlich ist: kibaritha frondosa Gl 1,216,4 (Interpr. zu kilihhitha nemorosa); hat der Glossator an frons, -ntis gedacht? Die Glosse wäre dann unter 3 zu stellen.
Komp. huor-, ubar-, ungibârida.
6385 Zeichen · 234 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    gibâridast. f.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +1 Parallelbeleg

    gi- bârida st. f. , mhd. gebærde, nhd. gebärde; as. gibâritha, mnd. gebêrde. — Graff III, 150. ka-par-: dat. sg. -idu Gl…

Verweisungsnetz

8 Knoten, 7 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 1 Kompositum 6 Sackgasse 1

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit gibarida

0 Bildungen · 0 Erstglied · 0 Zweitglied · 0 Ableitungen

Zerlegung von gibarida 2 Komponenten

gibar+ida

gibarida setzt sich aus 2 eigenständigen Lemmata zusammen. Die Klammerung zeigt die Hierarchie der Komposition; Klick auf einen Bestandteil öffnet seine Etymologie.

Keine Komposita gefunden — gibarida kommt in keinem anderen Lemma als Erst- oder Zweitglied vor.

Zitieren als…
APA
Cotta, M. (2026). „gibarida". In lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern. Abgerufen am 10. May 2026, von https://lautwandel.de/lemma/gibarida/awb?formid=B00228
MLA
Cotta, Marcel. „gibarida". lautwandel.de, 2026, https://lautwandel.de/lemma/gibarida/awb?formid=B00228. Abgerufen 10. May 2026.
Chicago
Cotta, Marcel. „gibarida". lautwandel.de. Zugegriffen 10. May 2026. https://lautwandel.de/lemma/gibarida/awb?formid=B00228.
BibTeX
@misc{lautwandel_gibarida_2026,
  author       = {Cotta, Marcel},
  title        = {„gibarida"},
  year         = {2026},
  howpublished = {lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern},
  url          = {https://lautwandel.de/lemma/gibarida/awb?formid=B00228},
  urldate      = {2026-05-10},
}