forensis

1. forensis, -e.script. pho-: MLW p. 378, 67. I adi.: A proprie: 1 qui in foro fit, ad mercatum pertinet, nundinarius – auf dem Markt stattfindend, zum Markt gehörig, Markt-: a in univ.: MLWDipl. Heinr. IV. 26 ut omnes ... causa -isforensis negotii confluentes ... pace fruantur. MLWGesta mon. Mans. (MGScript. XV p. 933,7) ut ad -esforenses nundinas a populis exterarum nationum ... conveniatur. MLWBerth. Werd. narr. 3 -emforensem lignorum illi (Manegoldo) interdici iussit rex emptionem. MLWAlbert. M. pol. 6,5^g p. 598^a,34 quatuor sunt partes multitudinis civitatis, scilicet agricultura, nautica, -isforensis (p. 1231^a,6 ἀγοραῖον), circa forum scilicet occupata eqs. saepius. b spectat ad ecclesiam (eius clericos: MLWMLWl. 22. 25; coemeterium: MLWl. 24; ‘Marktkirche’; de re v. LexMA. VI. p. 313sq.; W. Stich, Wirtschaft u. Kulturlandschaft. 2007. p. 359sqq.): MLWDipl. Heinr. III. 243 p. 325,27 (interp. ante s. XII.^med.) ut clericus in -iforensi ęcclesia Fuldensis loci ... bannum ... accipiat et in suburbanis villulis ... placitum habeat (MLWHelm. chron. 58 p. 113,9 -isforensis e. in curam parrochiae ... posita est. saepius). MLWChart. episc. Halb. 501,30 testes sunt: ... Iohannes s. Marie canonicus, Lentfridus parrochianus -isforensis eqs. (sim. 525,25. 579,25). MLWChart. Gosl. II 22 que (aedificia) ... Hermannus ... in cimiterio -iforensi erexerat. MLWChart. Eichsf. 379 dominus Iohannes vicarius -isforensis. c spectat ad locum, oppidum, vicum sim. (‘Markt’, ‘Marktdorf’, ‘Marktfleck[en]’; cf. Dt. Rechtswb. IX. p. 248sq. 255. 257sq.): MLWTrad. Ensd. 60 (c. 1144) que (curia) adiacet -iforensi oppido Amberch (MLWChart. Babenb. 162 p. 211,45). MLWVita Vicel. 125 Sigebergensis ... villa -isforensis (MLWChart. Port. 69 p. 94,23 licentiam dedimus ... fratribus ... villas -esforenses ... ponendi. al.). MLWChart. Brand. A XX 10 p. 184,2 ut in ... civitate -iforensi Osna ... habeat episcopus omnimodam libertatem (MLWChart. Sil. D II 161 ut ipsi [fratres] ... tres locent -esforenses civitates cum moneta speciali). d spectat ad civem (‘Marktbürger’; cf. Dt. Rechtswb. IX. p. 255): MLWChart. civ. Halb. 4 (a. 1105) incolę loci nostri, cives videlicet -esforenses, nos adierunt ... postulantes, ut eqs. (MLWChart. Stir. I 501 p. 465,23). e spectat ad domum (‘Markthaus’; cf. Dt. Rechtswb. IX. p. 267): MLWChart. Stir. I 501 p. 465,11 (a. 1167) qui (sc. hospes ab abbate in domo fori constitutus) omnia ... iura ... sicut alię -esforenses domus ... persolvat. f spectat ad scamnum (‘Marktstand’, ‘Bank’; cf. Dt. Rechtswb. I. p. 1182sq. et IX. p. 286): MLWChart. episc. Hild. I 313 p. 297,29 (a. 1158) contulerunt ... cives scampnum -eforense, quod octo solidos solvit annuatim (p. 297,32. 34). g spectat ad campanam (‘Marktglocke’; cf. Dt. Rechtswb. IX. p. 266): MLWCod. Udalr. 260 p. 445,17 (a. 1132) -esforenses campanae pulsantur, concurrunt cives. h spectat ad signum (‘Marktzeichen’; cf. Dt. Rechtswb. IX. p. 292sq.): MLWConst. imp. II 324 p. 434,17 (a. 1234) in qua (villa Tutensteten) -eforense signum est erectum contra nostra statuta (p. 434,30 signa -ia)forensia. i spectat ad mensuram (‘Marktmaß’, ‘Marktscheffel’; cf. Dt. Rechtswb. IX. p. 270. 282): MLWChart. Walkenr. 38 (a. 1193) fratres modium -emforensem siliginis solventem tres fertones dederunt (176 p. 210,8 xxii modios -esforenses. al.). MLWChart. Gosl. I 301 p. 323,4 molendinum ... solvens ... vi hemetones -esforenses de tritico. MLWRegistr. abb. Werd. 9,6 p. 298,19 x maldera avene -isforensis mensure (sim. p. 300,4. ibid. al.). k spectat ad libertatem (‘Marktfreiheit’; cf. Dt. Rechtswb. IX. p. 258sq.): MLWDipl. Conr. III. 246 ville et foro pacem et libertatem scancxtimus ... statuentes, ne aliquis ... abbati ... -emforensem libertatem in ... villa auferre ... presumat. l spectat ad ius (‘Marktrecht’; cf. Dt. Rechtswb. IX. p. 275sqq.; cf. MLWl. 68): MLWDipl. Heinr. IV. 26 sit ... mercatum liberum ... episcopo ... proprium cum banno ... theloneis omnibusque -isforensis iuris utensilibus (MLWDipl. Frid. I. 478 p. 393,16sqq. si ... in mercato emerint habitantes vel in publico more -iumforensium tabulam ... habere voluerint et merces suas in platea exposuerint, iure -iforensi exinde respondeant. al.). m spectat ad tributum sim. (‘Marktrecht’, ‘Marktgeld’, ‘Marktpfennig’; cf. Dt. Rechtswb. IX. p. 262sq. 274. 277sq.; cf. MLWl. 62): MLWVita Otton. Bamb. I 26 quatuor (sc. unciae) ... manent eis (fratribus) pro ... annuo iure -iforensi (MLWChart. Grimm. 2 exceptam [sc. aream] ab omni i. -iforensi, quod ... marcrecht appellatur. MLWChart. Friberg. 16 parvum ius -eforense. al.). MLWChart. Argent. I 92 p. 73,15 -emforensem pensionem ... evadere. MLWChart. episc. Wirz. I 273 p. 303,18 -esforenses denarios, qui marchphenninge dicuntur (sim. p. 303,25). al. n ?spectat ad pensionem emphyteuticam (cf. HRG I. p. 564 s. v. ‘Burgrecht’): MLWChart. Stir. I 499 p. 462,25 (a. 1166) ut inde (sc. de corte) annuatim ius -eforense, quod vulgo purchreht appellatur, quadraginta denarios ... dando filio nostro persolvant fratres. o spectat ad iurisdictionem (‘Marktding’, ‘Marktgericht’; cf. Dt. Rechtswb. IX. p. 255. 264sq.): MLWChart. Heinr. Leon. 92 ab his ..., que iure ducatus nos contingunt, ista nominatim excludimus, vid<e>licet expeditiones et -eforense placitum, quod marktinc vulgo dicitur eqs. MLWChart. Babenb. 860 dux Austrię ... indulsit ęcclesię omnem sui iuris iusticiam, seculare videlicet et -eforense iudicium, in tribus villis (MLWChart. Heinr. Leon. 64 p. 95,19 [interp.] omne i. civile ac -e)forense. p spectat ad iudicem (‘Marktrichter’; cf. Dt. Rechtswb. IX. p. 279sq.): MLWChart. Babenb. 335 p. 176,18 (a. 1238) quod si homines ... monasterii ... tracti fuerint in causam, sindicus sive iconomus sedeat in latere iudicis terre sive -isforensis. MLWTrad. Diess. 70 testes existunt: ... Heinricus iudex provincialis de Paul ..., Chůnradus iudex -isforensis. q spectat ad magistrum (‘Marktmeister’; cf. Dt. Rechtswb. IX. p. 271sq.): MLWChart. Port. 173 p. 190,15 (a. 1263) secundum ordinacionem arbitrorum, videlicet domini Theoderici ..., domini Gisilheri ... militum ... et Iohannis de Sprech magistri -isforensis in Wissense (sim. 190 p. 203,34. p. 204,20). 2 ad iudicium (saeculare) pertinens, iudicialis – das (weltliche) Gericht(swesen), die (weltliche) Gerichtsbarkeit betreffend, gerichtlich, Gerichts-: a in univ.: MLWHraban. epist. 36 p. 472,9 non ... idem officium est evangelium ... praedicare et in placito ... lites -esforenses ... decernere. MLWVita Ludow. Pii 49 p. 482,2 cum ... leges -esforenses non contra unam culpam ... bis inveniant (MLWLamb. Hersf. annal. a. 1059 p. 75,31 nec -esforenses nec ecclesiasticae l. al.). MLWConsuet. Marb. 60 conventus ... sanctus ... parum a -busforensibus (consensibus, forinsecus var. l.) placitis videtur distare. MLWTrad. Garz. 32^b Eppo ... coram ... comite -iforensi iure ... predium optinuit (MLWHist. Salem. 10 [MGScript. XXIV p. 645,53] donationes tam aecclesiastico quam -iforensi i. ... factas. MLWWilh. Andr. chron. 78 p. 714,9 i. -iforensi et seculari). MLWChart. Livon. B 28 p. 39,26 ipsam (causam) coram -iforensi iudice prosequetur persona ecclesiastica. saepius. v. et vol. II. p. 1822,32sqq.?spectat ad ius multas sim. irrogandi, exigendi: v. MLW p. 380, 1. b spectat ad orationem, eloquentiam: MLWEpist. Meginh. 30 p. 228,14 quid studeas, intermissa vel magis omissa hac -iforensi iactatione nosse desiderem (cf. Cic. orat. 13). MLWBerth. Zwif. chron. 34 p. 244,22 Otto de Stuzzilingin, noster monachus, vir magniloquus, -isforensis eloquentiae declamator facundissimus. MLWArno Reichersb. apol. p. 82,17 doceri poteris non sibi in his verbis Hilarium esse contrarium, sed in pugna verborum -iforensi sanae intelligentiae sensum ... lectori sublucere. 3 circensis, gladiatorius – Schau-, Wett- (cf. MLW p. 434, 37): MLWNadda Cyriac. I 6 in milicia detentus -busforensibus ludis et scenicis et ab immolatione idolorum ... et bachanalibus ... pedem retrahit (sc. filius). B translate i. q. saecularis – weltlich: MLWOtto Frising. chron. 7,14 p. 326,17 a ... papa cum clero et populo ... ante fores beati Petri cum crucibus ac thuribulis aliisque aecclesiasticis seu -busforensibus ornamentis stante ... suscipitur rex. II subst.: A masc.: 1 spectat ad mercatum: a habitator, civis loci mercati – Marktbewohner, -bürger: MLWCod. Udalr. 260 p. 446,21 (a. 1132) extra portam civitatis inter -esforenses et regis milites regnabat ... cedes. MLWDipl. Loth. III. 29 p. 46,4 (spur.) forum pro temerario ausu -iumforensium sibi rebellium a ... episcopo ... destructum. MLWGesta Frid. I. imp. A p. 60,24 centum obsides de Mediolanensibus, videlicet l de burgensibus et l de -busforensibus, comes ... Papiam misit. al. b mercator, negotiator – Händler, Marktmann: MLW p. 377, 66. 2 spectat ad iudicium i. q. orator, causidicus – Redner, Anwalt: MLWAethicus p. 196,12 Hercolis conthorrus maiorque ph-isphorensis, cruentator ... ortus est. MLWConr. Fab. Gall. 22 p. 54,14 homo non in foro educatus -esforenses naturali quadam philologie urbana sagacitate ... superabat. B neutr. i. q. forum, populus (fori) – (Markt-)Platz, Volk (auf dem Platz): MLWEkkeh. IV. bened. I 54,77 ad thalamum sponsę cęli ruet omne -eforense (v. notam ed.; cf. Hor. epist. 1,16,57).Staub