Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
firhelan st. v.
st. v., mhd. verheln, nhd. verhehlen; as. farhelan, mnd. vorhēlen, mnl. verhelen; ae. forhelan. — Graff IV,841 f.
Praes.: uer-hil: 2. sg. imp. Nb 23,11 [25,23]. — far-hel-: 3. sg. conj. -e S 215,7 (B); part. acc. sg. m. -antē Gl 2,422,32; fer-: 1. pl. -emes Thoma, Glossen S. 16,12.
Part. Praet.: far-holan: Gl 1,74,21 (Pa Ra). 283,1 (Jb-Rd). 36 (Jb-Rd). 2,444,39. 648,50; for-: acc. pl. m. -]a 22,27 (vgl. Gl 5,99,18); fir-: Grdf. 1,74,21 (K). 210,22 (K). 2,692,50. O 1,19,14. 2,6,20. 3,14,38. 4,7,54; nom. sg. n. -]az 5,18,12; fer-: Grdf. Thoma, Glossen S. 25,5; -holen: Nb 31,30. 61,23 [35,27. 70,1]. Nc 764,12 [110,6]. NpNpw 41,8. Npw 21,15; dat. sg. n. -]en 26,5; -holn: Np 21,15; dat. sg. n. -]en 26,5; uer-holan: Gl 2,615,64. W 54,3. 10. 57,3. 66,7; -holn: Gl 3,417,71 (Hd.; v-).
verbergen, verheimlichen: a) etw. (vor jmdm.) verbergen, verdecken, verhüllen, im Part. Praet.: verborgen, unsichtbar: farholan vuari [(crinis) involitans humeris, quo pudibunda pudicitia virgineusque] lateret [honos tegmine vertici opposito, Prud., P. Eul. (III) 154] Gl 2,444,39. firholan sint [fas odisse viros (sc. Griechen), atque omnia ferre sub auras, siqua] tegunt [Verg., A. II,159] 692,50. ferhelemes [quid nobis prodest si occiderimus fratrem nostrum (Josef), et] celaverimus [sanguinem ipsius? Comm. in Gen. = Gen. 37,26] Thoma, Glossen S. 16,12; — m. Akk. d. Sache u. Akk. d. Pers. (oder Umschr.): nist wiht in erdu ouh, wizist thaz, gisiuni sin firholanaz O 5,18,12; bildl.: wurtin thanne indaniu thiu ougun iro sconiu, joh gisahin (Adam u. Eva) thanne thaz, thaz noh tho siu firholan was 2,6,20; b) sich (bei jmdm./an einer best. Stelle) verbergen, verstecken, im Part. Praet.: verborgen bei, in jmdm./etw.: uerholan uuas [quem (Christus) matris dum ventre] latet [nondumque creatus senserat (Johannes d. Täufer), Sed., Carm. pasch. II,144] Gl 2,615,64. farholan uvas losketa [vincula rupi, limosoque lacu per noctem obscurus in ulva] delitui [Verg., A. II,136] 648, 50; — bildl., m. ana + Dat. d. Pers.: (friuntin min) din oigon sint tubon oigon âne daz, daz an dir inlachenes uerholan ist absque eo, quod intrinsecus latet [Cant. 4,1] W 54,3. 10. 57,3; m. in + abstr. Dat.: also ist uerholan diu spiritualis intelligentia in historica narratione 66,7; — substant. Part. Praet.: firholana, m. Gen.: Verhüllung, Verborgensein durch etw.: er scirmda mih an demo ferholnen sines kezeltes protexit me in abscondito tabernaculi sui NpNpw 26,5; c) sich innerlich zurückhalten, substant. Part. Praes.: farhelantē [cernit occultum deus et] latentem [munere donat, Prud., H. p. ieiun. (VIII) 31] Gl 2,422,32; d) etw. (vor jmdm.) verhehlen, verheimlichen, verschweigen, im Part. Praet.: verborgen, geheim, unbekannt für jmdn.: α) m. Akk. d. Pers. u. abstr. Akk./Nebens.: wanta ist firholan iuih al, wanne druhtin queman scal [vgl. vigilate ergo, quia nescitis qua hora dominus vester venturus est, Matth. 24,42] O 4,7,54. ist tih ferholen Paulum Emilium consulem . kuotlicho uueinon num te praeterit Paulum inpendisse pias lacrimas Nb 61,23 [70,1]. aber unfrolih rat . uuirt iuuih paz ferholen . unde baz uuirt fersuuiget leidsam uuillo sed tristis melius censio ... clauditur Nc 764,12 [110,6]; Glosse: noh dih ferholan nist nec clam te est [, quod absque corporibus et terra nihil habeamus, Comm. in. Gen. = Gen. 47,18] Thoma, Glossen S. 25,5; — ferner: Nb 31,30 [35,27] (nescire). NpNpw 41,8; β) nur m. abstr. Akk.: er fuar sar thera ferti nahtes mit giwurti, thaz iz ni wurti mari joh baz firholan wari O 1,19,14. thiu selba dat sin ni mohta tho firholan sin 3,14,38. ziu uliezent tir trane? Iih uuaz tir si . ein neuerhil du ne abscondas unum Nb 23,11 [25,23]. min sapientia (uuisheit) die êr ferholn uuas diu ist semfte . uuorden in ęcclesia [vgl. clausa enim erat scriptura, nemo illam intelligebat, Aug., En.] NpNpw 21,15; γ) m. abstr. Akk. u. Dat. d. Pers.: ubile fona sih keporaganiv ketaniv duruh deomuatlihha pigiht .. nifarhele sinemv mala a se absconse commissa; per humilem confessionem abbati (korr. in -ē von 3. Hand) non celaverit suo (korr. in -vm von 3. Hand) S 215,7; δ) Glossen: uuard farholan [(Ruben) dormivit cum Bala concubina patris sui: quod illum minime] latuit [Gen. 35,22] Gl 1,283,1. farholan ist [(uxor) dormierit cum altero viro, ... sed] latet [adulterium, Num. 5,13] 36. forholana vraluga [quos (sc. disertos arte sophistas) rogat, ut rerum sibi] fata latentia [solvant, Aldh., De virg. 621] 2,22,27 (vgl. Gl 5,99,18); e) Glossenwort: farholan ainrati condensa secreta Gl 1,74,21 (z. Übers. u. z. lat. Lemma vgl. Splett, Stud. S. 136). kiradi kirunni edho firholan mysterium sacrum vel absconditum 210,22 (vgl. Splett, Stud. S. 299). verholn velatae 3,417,71.
Komp. unfirholan; Abl. firhellen; firholanlîh; firholano.