exalto

exalto, -avi, -atum, -areexaltare.?MLWdepon.: p. 1472, 25.MLWintrans.: p. 1472, 51.confunditur MLWc. exhalare: p. 1473, 5. I sursum levare, extollere, elevare — (an-, er-, hoch)heben, erhöhen: A proprie: 1 strictius: a de aedificiis: MLWVita Otton. Bamb. I 24 chorum sancti Georgii -vitexaltavit. MLWChart. civ. Magd. 116 ut partem muri civitatis de sumptibus nostris -remusexaltaremus. Herm. Altah. gest. (MLWMGScript. XVII p. 380,2) granarium renovatur et -aturexaltatur. MLWal. v. et MLWl. 1. b de voce, tonis sim. (fere c. sensu edendi; c. sensu exaggerandi: l. 41): MLWArbeo Corb. 10 p. 198,8 sub testificatione divini Dei voce -atexaltat proclamare, ut MLWeqs. MLWConsuet. Eins. 24 -taexaltata ad ‘Benedictus’ antifona altaribus deferat (sc. abbas turibulum). MLWComm. microl. 12 p. 100 ponderosiori voce graves sonos esse proferendos, acutos vero ... acutiori voce esse -andosexaltandos. MLWCaes. Heist. mirac. I 5,5 p. 284,6 qui (iuvenis) indigne ferens psalmum tam submisse inceptum fere quinque tonis illum -vitexaltavit. MLWal. c de pretio, censu sim.: MLWChart. Hohenloh. 92 p. 59,5 (a. 1230) nimis -areexaltare ... precium vestimentorum. MLWChart. civ. Hild. 122 p. 62,39 areę ... manebunt in eodem censu ..., nec ille -bitur nec minuetur (MLWsim. MLWChart. civ. Halb. 128). MLWChart. Eichsf. 356 p. 204,38 ita quod non diminuet vicedominus pensiones antiquas, sed pocius ... -bit. d de corpore mortuo: MLWDipl. Frid. I. 502 p. 433,10 corpus eius (Karoli Magni) ... caute reconditum ... elevavimus et -vimusexaltavimus (cf. p. 1470, 28).MLWc. sensu in feretro exponendi: MLWVita Corb. 39 in ecclesia sanctae Mariae ... est honorifice -tusexaltatus. e de b. Virgine vel Christo in caelum elevato: MLWGerh. August. Udalr. 1,9 MLWl. 152 virgo Dei genitrix Maria super choros angelorum -taexaltata. MLWDipl. Karoli M. 295 p. 442,17 (spur.) Virgo super omnes choros sanctorum -taexaltata est. MLWAlbert. M. sent. 3,18,10^capit. an Christus in eadem forma, qua crucifixus est, sit -tusexaltatus. MLWal. f usu vario: MLWArbeo Emm. 30 humus ... hinc indeque -tisexaltatis depremitur ripis. MLWHonor. August. gemm. 1,46 oblata vel calix in manu sacerdotis -aturexaltatur, quia MLWeqs. MLWChart. Stir. I 124 usque ad plateam ab antiquis -tamexaltatam. MLWFrid. II. Imp. art. ven. 1 p. 78,2 ad hoc ... -atexaltat avis alam, ut ab alto descendat infra melius. MLWChart. civ. Hild. 208 quod aqua illa (sc. molendini) non debeat elevari vel -ariexaltari, ne MLWeqs. MLWAlbert. M. animal. 5,12 post coitum (sc. in aqua) -aturexaltatur mas elephas per aquam a femina. MLWal. 2 latius: a erigere — aufrichten: MLWLex Baiuv. 14,1 si sepis legitime fuerit -taexaltata (-tusexaltatus, exalta MLWvar. l.), id est mediocri statura virili usque ad mammas. MLWBruno Querf. fratr. prol. p. 28,7 -areexaltare cornu salutis, Deus noster, tu super me adtende, fac et festina (cf. Vulg. Luc. 1,69). b distringere — ausstrecken: MLWGodesc. Saxo gramm. 2 p. 485,15 quando -tusexaltatus ab inimicis in ... cruce putatus est victus (sc. Dominus). MLWNarr. de Gron. 27,64 multi de adversariis sunt capti, qui statim ... in rotis singulis -banturexaltabantur. c sublimare — sublimieren (usu alch.): MLWIoh. sacerd. 27 auripigmenti ... in aludel -tiexaltati partes ii. MLWPs. Gerh. Crem. sal. II 83 quod sumas de sale armoniaco aliquam partem, et mole cum tanta quantitate salis et -a in alutel, ... et -aturexaltatur eo sale ter vel septem vicibus. B translate: 1 in univ.: MLWAnnal. Mett. MLWa. 768 p. 56,9 Carolus rex ... et Carlomannus ... in regni solium -tiexaltati (elevati MLWvar. l.) sunt. MLWHraban. epist. 33 p. 467,7 superbi in ignem proicientur inferni, et humiles in gloriam -buntur aeternam. MLWChron. Thietm. 5,17 qui (Deus) se honorantes et ex corde diligentes -atexaltat. MLWDipl. Conr. III. 229 p. 405,17 Conradus ... Romanorum imperator ... Eirenę a Deo coronatę et -tę Grecorum imperatrici paternam dilectionem. MLWChart. Turic. 1654 p. 9,5 (dipl. Rud. Habsb.) quanto nos alcius -vitexaltavit altissimus, tanto MLWeqs. persaepe.spectat ad canonizationem: Annal. Neresh. MLWa. 1236 (MLWMGScript. X p. 23,39) beata Elisabeth in catalogo sanctorum conscribitur et canonice -aturexaltatur. 2 promovere, favere, augere, protegere, ditare — (be)fördern, begünstigen, mehren, unterstützen, bereichern: a de hominibus: MLWHraban. carm. 18,41 haec (lex caelestis) te (Otgarium) illaesum -atexaltat, servat proteget atque. MLWWiduk. gest. 1,39 cumque esset rex in -andoexaltando gentem suam MLWeqs. MLWChart. Heinr. Leon. 37 p. 52,13 quoniam a Deo ... divitiis, gloria ac potestate ... -tiexaltati sumus MLWeqs. MLWActa imp. Winkelm. I 539 p. 438,10 ut ... magnates imperii ... dignis honoribus -emusexaltemus. saepe. b de ecclesia, imperio sim.: MLWConst. Constant. 168 ecclesiam decrevimus ... honorare et amplius quam nostrum ... thronum sedem ... Petri ... -ariexaltari (-areexaltare MLWvar. l.). MLWConc. Karol. A 56^B,96 ditando atque -andoexaltando sanctam Dei ecclesiam (MLWChron. Pol. 1,9 p. 26,19. saepe). MLWDipl. Frid. I. 181 p. 304,26 quanta ... gloria et honore Romanum imperium -veritexaltaverit divina pietas. MLWDipl. Karoli M. 295 p. 443,1 (spur.) locum hunc ... -vimusexaltavimus, magnificavimus. saepe. 3 (laudibus) efferre, praedicare — rühmen, preisen: MLWHrotsv. asc. 104 -ate Deum modulato carmine nostrum (cf. Vulg. psalm. 98,9). MLWBerth. chron. B MLWa. 1077 p. 274,5 Heinricum ... laudibus ... super celos -tumexaltatum ... proclamaverat ferme totum regnum. MLWAnon. mus. Sowa prol. p. 64,4 quam (prosam artis musicae mensurabilis) ... clericorum universitas ... in meliorem huius scientiae summulam dignumduxerat -areexaltare. MLWal. 4 colere, servare — bewahren, hochhalten: MLWHraban. epist. 16 p. 419,37 hanc (misericordiam) semper in iudicio -ate. MLWThietm. chron. 6,21 p. 298,32 certe non id (sc. quod monachis subtrahitur) firma stabilitate -aturexaltatur, sed lugubriter quandoque degradatur. II medial. et refl. (intrans.: l. 51) i. q. extolli, elevari, exsurgere, ascendere — sich (er)heben, erhöhen, (an-, auf-, empor)steigen: A proprie: MLWAlia Musica 48 p. 127 ut aliquando ... alter (sc. modus) in alterum ascendendo se -etexaltet. MLWHerm. Augiens. mus. p. 37,21 recte quatuor subiugales (sc. toni) per graves, finales, superiores gravati, mediati, -tiexaltati dispositionem suam terminaverunt. MLWFrid. II. Imp. art. ven. 5 p. 174,32 falcones elongati et -tiexaltati super aironem possunt ... melius reverti ad percutiendum aironem. 6 p. 226,18 quedam (aves) non circumvolando, sed in longum magis ac magis -antexaltant. MLWAlbert. M. animal. 7,50 quando -aturexaltatur aqua. MLWal. v. et p. 1470, 62.de plantis MLWc. sensu in altum crescendi: MLWAlbert. M. veget. 4,122 ‘quaedam ...’ plantae ‘sursum prodeunt’ ..., et hae efficiuntur altae valde ... sicut abies, quae -aturexaltatur in stipite. MLWibid. MLWal. B translate: 1 in univ.: MLWFrowin. explan. 7,4 MLWl. 18 quis est iste, qui sic -aturexaltatur? MLWAbsal. serm. 26 p. 157^B -anturexaltantur ... electi quatuor modis: MLWeqs. 2 spectat ad superbiam, praesumptionem c. sensu se efferendi: MLWBonif. epist. 10 p. 9,34 vana gloria, qua te apud homines iactanter -asti. MLWThegan. Ludow. 50 hoc maxime construunt servi, ut nobiles opprimant et eos (i. se) cum vilissima propinquitate eorum (i. sua) -areexaltare studeant. MLWThietm. chron. 4,52 Liutharius ut perprimo persensit Ekkihardum se velle -areexaltare super se MLWeqs. 8,13 si quis nititur -ariexaltari supra se.MLWc. sensu rebellandi: MLWThietm. chron. 5,12 contra dominum et regem -ansexaltans se dux.