Eintrag · Mittellateinisches Wb.
ensis m.
ensis, -is m.gladius, ferrum, spatha — Schwert, Degen: 1 proprie: a in univ.: MLWArbeo Emm. 12 p. 44,15 ut ... suam -eense prostraretur pater sopolam. MLWWaltharius 683 capulo tenus ingerit heros -emensem. MLWWilh. Apul. gest. 2,155 ictibus illorum (Suevorum) quam lancea plus valet -isensis. MLWAlfan. premn. phys. 21,6 p. 106 quae (arteria) est in modum -isensis (MLWPG 40,689B ξιφοειδοῦς) sita iuxta media viscera. MLWChron. Pol. 3,3 p. 131,17 castellani portis apertis et extractis -busensibus exierunt. persaepe.de vocabulo: MLWEkkeh. IV. prol. Gall. p. 93,20 ‘mucronem’ ... vel ‘ -emensem’ pro ‘securi’ non repudiabo. b de insigni regis, imperatoris, ducis: MLWEinh. Karol. 23 p. 28,5 aliquoties et gemmato -eense utebatur, quod tamen nonnisi in praecipuis festivitatibus. Instit. regal. 21 (MLWMGScript. XXX p. 1460,14) dux Saxonie portitor -isensis. MLWBenzo ad Heinr. IV. 6,6 p. 568,13 -emensem ... vobis cingunt aecclesię presules. MLWVita Adalb. Wirz. 4 p. 20,25 duo ... dignitatum insignia gerit episcopus Herbipolensis, presulatus videlicet et ducatus: ... pontificem pariterque ducem stola signat et -isensis. persaepe.in imag.: MLWMetell. peripar. 9,25 -esenses duriter in se collidunt gemini se, presul spiritualem, rex fert materialem. c in (cog)nominibus: MLWTrad. Ratisb. 807 p. 383,25 (a. 1142/43) Aribo limator -ium. 939 Ernest -ium limator. MLWChart. Tirol. notar. I 600 carta Hainrici purgatoris -ium (‘Schwertfeger’). Geneal. Fusn. 5 (MLWMGScript. XIII p. 253,14) Guilelmus, qui cognominatus est Longus-is. al. 2 metaph.: MLWArbeo Emm. 29 p. 69,11 -emensem ... invisibilem non vident, et tamen inulti non permanent (sc. iusti irati), quia unusquisque iustorum invisibili gladio praecinctus est sagacissimo sermone Dei. MLWCarm. Bur. 115,1,2 tua (sc. nobilis puellae) facies -isensis est, quo necor (sc. amans). 3 meton.: a praesidium, defensio — Schutz, Wehr: MLWCarm. Cantabr. A 41,17 monachorum -isensis extas (sc. regina). b dux — Feldherr: MLWMetell. Quir. 14a,39 Aquilas Romuleas Noricus -isensis regit ac ducit in omnes penetratorius hostes. c pugna — Kampf, Schlacht: MLWBeda hist. eccl. 3,24 p. 178,20 contigit, ut multo plures aqua fugientes quam bellantes perderet -isensis. Vita Heinr. IV. 12 p. 39,20 multo plures fluvius absorbuit quam -isensis hausit. d MLWplur. i. q. arma — Waffengewalt: MLWWipo gest. 40 p. 62,11 sentiebant Veronenses invicti caesaris -esenses. e anathema — Bann: MLWChron. Erf. mod. II MLWa. 1215 p. 214,1 Innocencius papa ... edicens, ut, quisquis archiepiscoporum, episcoporum, abbatum ... ad concilium generale ... excitus non occurrat, per censuram ecclesiasticam apostolico se feriendum -eense non ambigat. 4 translate de partibus corporis animalium: MLWAlbert. M. animal. 7,77 illi (pisces amantes profundum pelagi) ... sunt praecipue ... milites maris, qui -esenses habent in fronte et galeas in capite et scuta super dorsum. Weber