durus

durus, -a, -um.usu MLWsubst.: saepius, e. g. MLWl. 12. p. 1062, 21. 32. I proprie vel in imag.: A strictius i. q. induratus, firmus, solidus — hart, fest: 1 gener.: a in univ.: MLWAntidot. Lond. p. 18,26 vitella ovorum cocta -adura ii. Mappae Clavic. 101 si ... -usdurus fuerit locus et montuosus. Wett. Gall. 41 tam -usdurus lapis apparuit, ut eqs. MLWWalahfr. carm. 27,3 -ior ipso est cortex robore. MLWWaltharius 195 sternitur ... quaedam pars -oduro umbone virorum. MLWHrotsv. prim. 579 quod (corpus) nunc sub tegmine -oduro iuxta natarum requiescit busta suarum. MLWCarm. Cantabr. A 48,3,1 -adura materies ex matris ossibus creavit homines iactis lapidibus. saepe.usu MLWsubst.: MLWAlcuin. epist. 132,10 de -oduro superatur aliquid, de molli vero remanet nihil. MLWEgbert. fec. rat. 1,184 mollia ceduntur ferro, sed -adura retundunt. MLWal. b incurvabilis — unbiegsam, starr: Anon. IV MLWmus. 3 p. 60,9 habebant antiqui regulas regulatas ex aliquo metallo -oduro. c qui resistere potest, durabilis — widerstandsfähig, beständig: Mappae Clavic. 38 sumis laminas aureas et argenteas; teris in mortario -issimo cum sale et nitro Greco (91 in m. -oduro). MLWThietm. chron. 3,26 obseram ... tercii seriem voluminis -oduro vecte necis deflendae ... inperatoris. 7,43 ira ferro et saxis -ior non mollitur. MLWTheoph. sched. 2,23 quod (vitrum purpureum) -ius est contra ignem. 2 medic.: MLWAesculapius 34 p. 53,34 super splenem -umdurum imponito (sc. medicamen). MLWGloss. Roger. I A 1,22 p. 553,28 sanitas vulneris vii de causis differtur, ... item caro -adura existens inter labia vulneris. 2,17 p. 636,45 in isto (apostemate) sentitur magna formicatio et processu temporis fiunt carnes rimose, id est -adura (sic?). 3 anat.: a tunica -adura i. q. tunica cornea — Hornhaut: Constant. Afric. theor. 3,14 p. 11a^v,36 he sunt omnes oculi partes: ... septem tunice: retina, secundina atque -adura eqs. MLWPs. Galen. anat. 2 p. 171^D quandoque multiplicantur tunicae vel cortices in membro propter fortitudinem et tutelam, sicut in tunica -adura seu cornea. b -adura mater (‘harte Hirnhaut’): MLWPs. Copho anat. 95 sub craneo est pellicula, que dicitur -adura mater, sub qua est pia mater, deinde cerebrum. Ioh. Iamat. MLWchirurg. 1,12 pannum ... inter -amduram matrem et craneum suavissime cum penna quasi in obliquo pone. MLWGloss. Roger. I A 1,13 p. 536,12 tribus digitis sub oculis est cerebrum et -adura mater. MLWWilh. Salic. chirurg. 4,1 p. 15,23 panniculus appellatur -adura mater a medicis vel meringa superior cerebri. saepius.de -a matre spinali q. d.: MLWNotulae Wilh. Cong. 211 habet (sc. medulla dorsi) suam piam matrem et -amduram matrem sicut et cerebrum. B latius: 1 (ex)siccatus, aridus — ausgetrocknet, trocken: Walahfr. (?) carm. 50,1,24 extima nos -iduri afficit unda vadi. Chart. Mekl. 539 p. 519,33 (a. 1242) pratum usque ad -amduram terram oppositi littoris. 2 vetus — gereift, reif: MLWRegistr. Pant. Col. 17,5 p. 107,30 usque ad festum sancti Remigii erit caseus recens et deinceps ... -usdurus. 3 rigidus — ungelenk, steif: MLWFrid. II. Imp. art. ven. 2 p. 203,5 si ... ambulatio -adura et cum strepitu affuerit in falconario. 4 fortis — kräftig: MLWHrotsv. Bas. 201 me ... petunt spiritus iaculis lapidum saepissime -isduris. Constant. Afric. theor. 7,3 p. 31a^r -usdurus est pulsus, qui digitis tangentibus quasi fortis videtur; differt autem a forti iste -usdurus, quoniam fortis est magnus fortitudine sua dilatans vascula. 7,5 p. 32b^r fit pulsus magnus, -usdurus, tardus atque rarus. MLWibid. MLWal. 5 ἄμυλος, non molitus — ungemahlen: MLWChart. Gosl. I 301 p. 321,23 (a. 1174/95) ut ... promitterent villici ... dare dominis nostris -amduram annonam ad bracium sive triticum sive ordeum sive avenam. MLWChart. cell. Paulin. 79 p. 88,29 medietas ... annone -umdurum frumentum mixtum ... esse debet. MLWChart. Carinth. IV 2919,38 preco Hermannus tenet molendinum unum, quod solvit modios vi -iduri (add. m²); ... Germanus molendinum i tenuit, quod solvit -iduri grani mod. x. MLWal. 6 purus, pretiosus — rein, wertvoll: MLWChart. Westph. VII 1321 (a. 1269) in albedine argenti poterunt denarii esse duobus denariis (sc. monetae Tremoniensis) -iores. C in nomine loci: MLWAnnal. Altah. MLWa. 1056 p. 52,15 dominicam nativitatem imperator ad Duras aquas celebravit. MLWChart. Pomm. 965 contulimus ... aquam Krampe usque in Duram mericam versus Golnow. II translate: A validus, perseverans, invictus — stark, ausdauernd, unbeugsam: MLWWandalb. martyr. invoc. 22 tuo nulla renititur, nulla est imperio -adura potentia. MLWmens. 317 apros silvis cura est quam maxima -osduros quaerere. MLWNotker. Balb. Gall. 1^e -adura (sc. Alamannia) viris et -adura fide, -issima gleba. MLWHrotsv. Pel. 25 Saracenorum gens indomitorum urbis marte petit -osduros ... colonos. MLWWiduk. gest. 1,10 quam -iduri et insuperabiles existerent Saxones. MLWWalth. Spir. Christoph. II praef. 26 hic (Regulus) certus iaculo -osduros cum sterneret hostes. MLWEgbert. fec. rat. 1,273 -adura valetudo certissima mortis imago. MLWal. v. et p. 1064, 27. B obduratus, obtusus — abgestumpft, unempfindlich: MLWFrid. II. Imp. art. ven. 4 p. 77,22 non sit equus falconarii effrenis neque -edure boce (‘hartes Maul’). C pertinax, obstinatus, offirmati animi, contumax — stur, starrsinnig, verstockt, hartnäckig, widerspenstig: 1 in univ.: MLWLex Baiuv. 13,1 si ... est aliquis homo tam -usdurus vel inobediens ..., qui non vult recte respondere. MLWWalahfr. Mamm. 4,23 habet mens -adura reatum. 20,27 postquam colla animo subrexit primus homo -adura superbo. MLWRuotg. Brun. 20 p. 21,10 nosti ... eos mihi frequenter -iores et magis infidos fuisse, quos amplius fovi. MLWAmarc. serm. 2,1 incipe amare deum, Iudę stirps -adura! Idung. Pruf. dial. 1,430 sermo -usdurus et nos -iduri auditores eius, quia nichil capit in nobis. MLWHelm. chron. 6 p. 15,18 Slavorum provincia remansit ceteris -ior atque ad credendum tardior. saepius.usu MLWsubst.: MLWOtloh. prov. I 57 improbi et -iduri in ipso initio peccati sunt graviter corripiendi. MLWDipl. Constantiae 4 p. 14,43 -osduros (p. 15,35 τοὺς σκληρούς) et cervicosos digna cohercione castigando. 2 tardus, cunctans — schwerfällig, zögernd: MLWChart. eccl. Erf. 234 (a. 1233) dummodo emptores ad solvendum pensionem debitam non inveniantur venditoribus -iores. D rudis, asper, ingratus, iniucundus — roh, rauh, derb, ungefällig: 1 gener.: MLWWandalb. mens. 117 herbis -umdurum prodest mollire lieum. MLWWalth. Spir. Christoph. II praef. 120 hęc eadem, quae scriptori satis arta probabis, auditu -adura, sed gustu suavia sentis. MLWFroum. carm. 3, 13 moribus ... -osduros facit ipse (Hartvvicus) benigne benignos. MLWCarm. de mus. 235sqq. p. 113^a cui ... nimis -adura manet vox vel mollissima, certa loca terminorum nequit fari congrue; nec sat -adura neque mollis debet esse vocula. MLWIoh. Afflig. mus. 21,28 -aedurae hominum voces et incompositae. Conr. Mur. summ. p. 102,7 altus stilus habet vitium scilicet turgidum et inflatum, quando quis utitur -isduris translationibus et verbis nimium ampullosis. MLWal.insipiens, stultus — töricht, dumm: MLWGeber. summ. 5 p. 257 sunt multi, qui -amduram habent cervicem, in omni perspicatione vacuam ingeniosa, qui vix communem intelligere sermonem queunt. v. et p. 1058, 22. 2 mus.: a spectat ad genus diatonicum: MLWRemig. Altiss. mus. 510,3 diatonon genus duobus tonis et semitonio constat; quod genus est -issimum atque minutissimum. MLWWalth. Spir. Christoph. II 1,185 edidit ... graves -asque Diatona voces. MLWFrutolf. brev. 11,5 diatonicum ... genus meli fortius et -ius comprobatur. 11,9 hoc genus quasi medietatis locum possidet, ut nec -umdurum valde vel molle sit, sed ex utrisque compositum dulcescit. MLWal. b spectat ad discernendos tonos per b litteram significatos: Ioh. Garl. introd. MLWmus. 114 in b fa mi sunt duo signa, b molle vel rotundum et -umdurum sive quadrum. MLWLamb. mus. quadr. p. 255^b sunt tres species differentiarum, scilicet b -umdurum, b molle et natura; unde b -umdurum dicitur esse tonus ante quadratum; b molle dicitur esse semitonium ante b rotundum. p. 256^a omne ut incipiens in C cantatur per naturam cum suis sequentibus; in F per b molle; in G per -umdurum; unde versus: C naturam dat, F b mollem tibi signat; G quoque -umdurum tu semper habes cani tantum.adde: MLWLamb. mus. quadr. p. 258^a hoc (sc. musica mutata) ... cognoscitur per signum quadrati vel b rotundi in loco mutato locatum, ita quod dicamus mi -umdurum in fa acutam (sic?) cum signo quadrati; vel b rotundum ponamus in fa mi, vel in consimilibus. c usu vario: Mus. Enchir. 19,22sq. quae -adura (-aedurae MLWvar. l.) sint dicta vel facta, -isduris neumis exprimi (sc. oportet). MLWGuido Aret. microl. 18,15 superior ... diaphoniae modus -usdurus est, noster vero mollis. MLWLamb. mus. quadr. p. 260^a discordantia est duorum sonorum sibimet permixtorum -adura collisio. MLWAnon. mus. Sowa 3 p. 244,18 pausa inventa fuit ... propter -amduram vocum collisionem seu discordantiam evitandam. E difficilis (perpessu), artus, gravis, atrox — schwer (zu ertragen), schwierig, mißlich, schlimm, gräßlich: 1 in univ.: MLWLex. Sal. Pipp. prol. 4 Romanorum iugum -issimum de suis cervicibus excusserunt (sc. Franci). Liutg. Greg. 2 p. 69,6 -umdurum ... erat et valde asperum, ut eqs. Walahfr. carm. 24,44 assertio firmat tristari nimium tolerantem pondera -adura non debere. Vita Liutg. II 2,23 -issimo demonio invasa vicina. MLWHrotsv. Mar. 532 dolorem. MLWDion. 234 transiliens ... viae citius duo milia -aedurae. MLWThietm. chron. 8,2 -adura eleccio sibi (fornicatori) datur. Constant. Afric. eleph. 1 -usdurus (-adura, -ior MLWvar. l.) est ... morbus ad curandum. MLWRahew. flosc. 4,218 -adura pericla latronum. saepius. v. et p. 700,14.usu MLWsubst.: Walahfr. Mamm. 18,20 reddis (sc. Deus) post omnia -adura quietem. Ruotg. Brun. 24 p. 25,14 contra eum -adura quęque fraudulenter ... temptavit Cůno. MLWOtloh. prov. B 21 bonorum mens quo -iora pro veritate tolerat, eo certius aeternitatis praemia sperat. MLWal. 2 arduus — steil: MLWChart. Sind. 4 p. 91,9 (a. 1146) silvula curię contigua et assita a molendino ... usque -amduram viam in longitudine (v. notam MLWed.). 3 malus — schlecht: MLWChart. Mog. A II 237 p. 429,24 (a. 1153/8) ut famam vestram, quę -adura satis est, ne dicam fetida, non negligatis. 4 adversus, acer — widrig, beißend: MLWWalahfr. hort. 12 si ... non tua cura ... callosas ... aere -oduro (gloss. L: in ungeuuitere) detrectat fuscare manus. MLWcarm. 74,9 cernit (sc. mus) ecce -oduro sale caseum peresum. 5 obscurus, perplexus — schwer verständlich, unverständlich: MLWNicol. Biber. carm. 40 non est obscurus Oratius aut tibi -usdurus Persius et Plautus. 6 -umdurum gerere i. q. aegre ferre — Unwillen empfinden: MLWChron. Salern. 143 dum ... urbem Greci dominarent, et licet dona plurima Langobardi ditarent, illi tamen valde etenim -umdurum gerebant de moris Grecorum. F strictus, severus, acerbus, ferreus — (ge)streng, unerbittlich, scharf, hart(herzig): 1 de hominibus: MLWBeda hist. eccl. 3,5 p. 137,15 videtur mihi, frater, quia -ior iusto indoctis auditoribus fuisti. MLWHrotsv. Pel. 157 ego ... validis dominabor ... lacertis ad tempusque potens dominis succumbere -isduris. MLWprim. 134 papa, tuis ne sis -usdurus peregrinis. Arnulf. Halb. ad Heinr. p. 474,25 vide ... ne rigor iste non fortitudo, sed duricia magis habenda sit; aliud est autem -umdurum esse, aliud fortem; -usdurus nec in bonam partem flectitur. MLWAmarc. serm. 4,8 si fratri -usdurus sua viscera claudit dives egenti. MLWEpist. Mog. 56 p. 406,12 necessarium ... vobis essent -iduri argutores, non blandi adulatores. MLWal. 2 de rebus: MLWWett. Gall. 14 exinde habitus est ab eis sicut unus ex patribus antiquis; erat enim vita eius -adura atque nimia ariditate consumpta. MLWCand. Fuld. Eigil. II 10,15 quem pars una cupit, refugit pars altera, longe compellare senem iuvenis, audetque virum vir vocibus infestis -oque lacessere verbo (MLWHrotsv. Dion. 62. MLWal.). MLWHrotsv. Mar. 353 sibi normam statuens ipsissima -amduram omnibus ... vivebat puella strictius ... virginibus reliquis. Idung. Pruf. dial. 2,830 reprehendit Cluniacensis Romani pontificis iudicium -issima reprehensione. MLWal. G vehemens — heftig: MLWHrotsv. gest. 1489 invicti -oduro luctamine belli obtinuit ... castella. MLWWiduk. gest. 3, 35 -ius certamen ... nemo umquam viderat mortalium. MLWBerth. chron. B MLWa. 1078 p. 335,10 qui (Alemanni) ... cum Francorum coniuratis centenariis bello -issimo omnino profligatis ... dimicabant. MLWal.