durus

durus -a, -um hart, herb (als Klangqualität) — hard, severe, harsh (as quality of sound) 1 in Bezug auf die antiken Transpositionsskalen — with reference to the ancient transpositions of the tonal system [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 1 p. 180, 20: Gaudet vero gens modis morum similitudine; neque enim fieri potest, ut mollia duris, dura mollioribus adnectantur aut gaudeant (inde LmLReg. Prum. 5, 68. LmLAnon. Pannain p. 109. LmLHier. Mor. 8 p. 36, 27. LmLGuido Dion. 1, 4, 297. LmLIoh. Legr. rit. 1, 3, 10, 4. LmLGuill. Pod. 4, 19). LmLBoeth. mus. 1, 1 p. 181, 6: Nam quae asperiores []sunt, Getarum durioribus delectantur modis (inde LmLReg. Prum. 5, 69. LmLHier. Mor. 8 p. 37, 10. LmLGuido Dion. 1, 4, 299. LmLBart. Ram. 1, 3, 3 p. 57. LmLSzydlov. 13 p. 64). [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 1, 483: ‚Phrygii modi‘: duri. al. [s.XII] LmLAnon. Pannain p. 109: Unde Aristoxenus: Lascivus animus lascivioribus delectatur modis, aspera vero mens duris. 2 in Bezug auf die antiken Tongeschlechter — with reference to the Greek genera a das diatonische Tongeschlecht — the diatonic genus [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 21 p. 212, 26: Et diatonum quidem aliquanto durius et naturalius, chroma vero iam quasi ab illa naturali intentione discedens et in mollius decidens, enarmonium vero optime atque apte coniunctum (inde LmLOdor. Sen. p. 208. LmLHier. Mor. 9 p. 44, 9. LmLQuat. princ. 2, 14-15. LmLAnon. Ellsworth 5 p. 228 app. crit. al. LmLOrig. et eff. 3, 5. LmLIoh. Cicon. mus. append. 1 p. 392, 6. LmLUgol. Urb. 5, 41, 8-9. LmLFr. Gafur. op. 5, 2. LmLBart. Ram. 1, 2, 6 p. 42. LmLFr. Gafur. theor. 5, 2. LmLGuill. Pod. ench. 11 p. 374. al. LmLGuill. Pod. 2, 4. al. LmLMon. Mon. divisurus p. 39, 20). [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 1, 445: chromaticum genus, i. molle, colorabile; phrigium (pro diatonicum), i. durum et asperum; enarmonicum, i. temperamentum ab utroque. LmLGloss. Boeth. ar. 494: diatonicum, quod est durissimum, et hoc apud Scottos et Brittones est. [s.IX] LmLRemig. Aut. 510, 3: ‚diatonon‘ ..., quod genus est durissimum atque minutissimum, licet diversis gentibus conveniat sicut Gothis, qui minutissime canunt, Teodisci altisone, Uvinedi et Hebrei cum murmure. [s.X-XI] LmLTon. Lugd. pr. 11: diatonum durius et naturalius est ceteris, unde quasi repudiatis aliis hoc usitatius habetur. LmLAnon. Bernh. 2, 78: Diatonicum aliquanto durius et naturalius nobisque ceteris aptius. LmLPs.-Berno mon. pr. 2, 10 (sim. LmLFrut. brev. 11 p. 86). [s.XIII] LmLComm. Boeth. I 1, 21 p. 60: Unde diatonicum durius est, quia vel nullam vel parvam patitur fractionem; parva enim est illa, quae fit a tono in semitonium respectu illius, quae est in diesin. al. [s.XIV] LmLComm. Boeth. II p. 86, 24. al. [s.XV] LmLUgol. Urb. 5, 41, 6. al. LmLGeorg. Ans. 1, 123. al. LmLFr. Gafur. op. 5, 2: Itaque in dyattonico genere unumquodque tetracordum incipit a semitonio procedens per duos tonos, quoniam semitonium est mollius tono, unumquodque enim in naturalibus debet inchorare a suavioribus postmodumque per duriora et aspera procedere (sim. LmLFr. Gafur. theor. 5, 2). LmLIoh. Hoth. exc. p. 53. al. LmLGuill. Pod. ench. 19 p. 380. al. LmLGuill. Pod. 2, 9. b das enharmonische Tongeschlecht — the enharmonic genus [s.XIII] LmLComm. Boeth. I 1, 23 p. 64. LmLTrad. Garl. plan. I 20: Chromaticum dicitur molle. Enarmonicum dicitur durum. Dyatonicum dicitur comune (sim. LmLTrad. Garl. plan. III 20). [s.XIV] LmLIoh. Mur. spec. 2, 83. LmLQuat. princ. 2, 14: Dicitur enarmonicum, ut quidam volunt enervonicum eo, quod enervat animum audientis, quia est nimis durum, tamen huic opinioni contradicit Boetius dicens illud esse optime coniunctum. al. LmLAnon. Ellsworth 5 p. 232 app. crit.: enermonicum vero nimis durum et asperum tedium inducens auditui (sim. LmLOrig. et eff. 3, 2). [s.XV] LmLOrig. et eff. 22, 3: Genus enarmonicum transit de duro ad asperius. LmLUgol. Urb. 5, 45, 24. LmLAnon. Carthus. theor. 17, 15. (?) LmLTrad. Holl. V 4b, 5: Sed musica enarmonica ex duris vocibus tantum complectitur, unde tedium auditui et homini tristicia generatur (sim. LmLLad. Zalk. A 17). al. LmLLad. Zalk. A 18. LmLGuill. Pod. 2, 9: enarmonicum secundum ditonum eius incompositum omnibus durissimum. c das chromatische Tongeschlecht — the chromatic genus [s.XIV] LmLIoh. Mur. spec. 2, 83: dura et aspera iniuncundaque esset illa musica istorum duorum modorum (sc. chromatici et enarmonici). [s.XV] LmLOrig. et eff. 22, 2: Genus cromaticum []transit de molle ad durum. LmLUgol. Urb. 5, 45, 24. LmLAnon. Carthus. theor. 17, 15. (?) 3 in Bezug auf die Klangfarbe eines Tons — with reference to the color of a sound [s.VII] LmLIsid. etym. 3, 20, 12: Dura vox est, quae violenter emittit sonos, sicut tonitruum, sicut incudis sonos, quotiens in durum malleus percutitur ferrum (inde LmLAurelian. 5, 21. LmLHier. Mor. 4 p. 18, 6. LmLWalt. Odingt. 2, 10, 22. LmLIac. Leod. spec. 1, 26, 16-18. LmLComm. Boeth. II p. 216, 18. LmLFr. Gafur. extr. 6, 9, 1-6. LmLIoh. Hoth. exc. p. 29). [s.XI] LmLVers. Ars humanas p. 113a: Nec sat dura neque mollis debet esse vocula, / sed directa, que equari possit cum terminibus. ibid. al. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 2, 2, 4: Quaedam enim instrumenta tam naturalia quam artificialia sonos faciunt grossiores, graviores, rudiores et duriores, quaedam subtiliores, altiores, dulciores et molliores. [s.XV] LmLTrad. Holl. I p. 164: hae etiam litterae octo a gamma Graeco incipiendo usque ad ⋅G⋅ capitale Latinum inclusive universales et capitales graves appellantur ex eo, quia in basso ponuntur, gravem, durum et obtusum cantum reddentes; aggravant enim cantantem per arteriae restrictionem. LmLClavic. Fac diclavium 6: Sed fundum et tectura ista (sc. manucordii) debent proporcionari in spissitudine sic: si erit nimis spissa, sonus erit tenuis et durus, si vero tenuis, tunc sonus malus. LmLLad. Zalk. A 18. al. 4 in Bezug auf den Charakter eines Gesanges oder des Gesangsvortrags — with reference to the character of a song or of a vocal performance [s.IX] LmLMus. ench. 19, 23: Nam affectus rerum, quae canuntur, oportet, ut imitetur cantionis effectus: ut in tranquillis rebus tranquillae sint neumae, laetisonae in iocundis, merentes in tristibus; quae dura sint dicta vel facta, duris neumis exprimi. [s.XIII-XIV] LmLPs.-Mur. summa 2071: Errant in cantu nec sunt cantare potentes / infirmi graviter, pueri senioque trementes. / Hoc nemo culpet, quia naturale videtur; / nature vicium nemo ridere tenetur. / Sic dum negligitur cantus sit durus, ineptus; / plus aloes quam mellis habens est aure receptus. [s.XV] LmLGeorg. Ans. 3, 289: Accomodanda est insuper cantus suavitas ad verba cantilene, ut, cum de amore et mortis petitione fuerint verba et lamentationes et elegia, sunt cantabiles voces proferende ut pro posse eiulabiles; et cum indignationis verba sint increpationis, asperas efferre voces et duriores et spissiores (inde LmLFr. Gafur. pract. 3, 15). al. LmLHerb. Tr. 2, 6 p. 53: Sin autem durus ac discrepans fuerit (sc. cantus), non solum auribus officit, sed etiam omnia corporis membra ingenti tristitia atque horrore perfundit. 5 in Bezug auf den mehrstimmigen Satz — with reference to polyphonic composition [s.XI] LmLGuido micr. 18, 15: Superior nempe diaphoniae modus durus est, noster vero mollis. [s.XV] LmLProsd. contr. 4, 5: contrapunctare non debemus cum vocum combinationibus imperfecte concordantibus continue, nullam combinationem perfecte consonantem interponendo, quoniam tunc ita durum esset hoc cantare. 6 in Bezug auf das C quadratum — with reference to C quadratum [s.XIII] LmLMus. man. 22, 10: Nota vero tonum (sc. ad ⋅a⋅) resonans, scilicet mi, quia sonum durum facit et asperum, litterae suae quidem sicut prius, sed ad differentiam ⋅b⋅ mollis taliter quadratae ⋅C⋅ congrue supponitur. LmLLambertus p. 258a: mi durum in fa acutum (ed.: acutam) cum signo C quadrati (inde LmLTrad. Lamb. 3, 4b, 5. LmLTrad. Garl. plan. IV 116. LmLTrad. Franc. I p. 28. LmLCompil. Ticin. p. 23). LmLHier. Mor. 12 p. 50, 22: duae (sc. voces) in sono sunt signanter sibi oppositae, una videlicet, quae dura et aspera in sui pronuntiatione est, scilicet mi, alia vero, quae molliter pronuntiatur, scilicet fa. al. LmLPs.-Mur. summa 836. al. [s.XIV] LmLMarch. luc. 8, 3, []14. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 49: Unde etiam ⋅b⋅ molle musicae propter dulcedinem et mollitiem cantus addiderunt, differentiam assignantes inter ⋅b⋅ et ⋅b⋅, ut unum dicerent ⋅b⋅ molle, aliud ⋅b⋅ durum eo, quod duriorem sonoritatem inducit. LmLIoh. Boen mus. 3, 196. al. LmLHeinr. Eger 5 p. 61. LmLCompil. Ticin. p. 24. [s.XV] LmLAnon. Claudifor. 2, 9, 2: vocatur ⋅♮⋅ durum ideo, quia durum sonum habet vox. LmLUgol. Urb. 1, 160, 6: ⋅b⋅ molle per accidens ponitur, ut dura ⋅C⋅ duri asperitas evitetur. LmLTrad. Holl. I p. 171. LmLTrad. Holl. II 88 p. 13 (p. 420b). al. LmLTrad. Holl. IV 92: de fa molle in mi durum. LmLIoh. Legr. rit. 2, 1, 7, 18. LmLConr. Zab. tract. S 5: ⋅B⋅ autem durum dicitur, quod respectu sui ⋅a⋅ durum sonum reddit et integrum tonum facit. LmLIoh. Tinct. exp. 5, 5: ⋅C⋅ quadrum canitur, quodquidem mi durum, id est asperum. al. LmLFr. Gafur. op. 5, 6. LmLIoh. Hoth. exc. p. 38: ⋅C⋅ quadrata ab eius qualitate, quae dura est. al. LmLLad. Zalk. A 32. al. LmLGuill. Pod. 5, 4. 7 in Bezug auf Intervalle und Zusammenklänge — with reference to intervals and simultaneous sonorities a zur Charakterisierung der Dissonanz — for characterization of dissonance [s.XIII] LmLLambertus p. 260a: discordantia est duorum sonorum sibimet permixtorum dura collisio (inde LmLTrad. Franc. I p. 32. LmLPetr. Palm. p. 518. LmLNicol. Cap. p. 311. LmLTrad. Holl. VI 17, 3. cf. Boeth. mus. 1, 8 p. 195, 8-10). LmLAnon. Emmeram. 3 p. 244, 18: propter duram vocum collisionem seu discordantiam evitandam. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 1, 26, 11: dissoni, qui nimis invicem prolati, duri sunt et discordant, ut tritonus. LmLIac. Leod. spec. 4, 12, 9: nulla consonantia simplex est, cum quaelibet duas requirat voces simul mixtas dura vel suavi secundum sensus iudicium mixtione. LmLIac. Leod. spec. 4, 40, 1: Media discordia est sonorum distinctorum apud sensum dura collisio, sed non tanta sicut imperfecta discordia. al. [s.XV] LmLIoh. Hoth. exc. p. 43. LmLContr. Consonantia 3. b zur Charakterisierung einzelner Intervalle — for characterization of individual intervals [s.XIII-XIV] LmLEngelb. Adm. 4, 3, 14: in secunda et tercia specie dyapente, ubi tres toni semitonium precedunt vel sequuntur, durior et asperior est fragor consonancie. LmLIac. Leod. spec. 4, 47, 12: tritonus inter perfectas numeratur discordias propter nimium duram vocum suarum mixtionem auditui displicentem. al. LmLIoh. Boen ars 2, 20, 11: tritonus, licet durus sit, non omnino reiciatur. LmLIoh. Boen ars 2, 21, 16: durus dytonus. LmLIoh. Boen mus. 3, 9. al. LmLGen. disc. Postquam 4, 7. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 2, 10 p. 260, 5: Dura (sc. species) est, quando diatessaron per thesin in finem semitonium habet. al. LmLUgol. Urb. 1, 159, 9: tritoni dura asperitas. al. LmLIoh. Legr. rit. 2, 1, 2, 8: minus semitonium ... ab integra toni durave resonantia differens. al. LmLIoh. Hoth. exc. p. 55. al. LmLMich. Keinsp. 6, 10. LmLSzydlov. 7 p. 30. 8 zur Bezeichnung und Charakterisierung des Hexachords G-e (hexachordum durum) — for designation and characterization of the hexachord G-e (hexachordum durum) [s.XIII] LmLPetr. Cruc. 1, 31: octavus (sc. tonus habet) ut fa, duo dura. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 6, 64, 4: Istae tres vocum proprietates vel differentiae sunt tres cantandi modi, qui convenienter sic ordinantur, ut ille ceteros praecedat, qui est per ⋅C⋅ durum, quasi ceteris, quantum ad suum principium, gravior et durior. LmLHenr. Zel. 49: ⋅C⋅ naturam dat, ⋅F⋅ be molle tibi signat, / ⋅G⋅ quoque durum, quia semper canit durum. [s.XV] LmLIoh. Olom. 5 p. 16. (?) LmLNicol. Cap. p. 311: ♮ quadrum est quaedam dura proprietas. LmLIoh. Floess 52: ⋅G⋅ dat b durum, ⋅f⋅ mollem, ⋅c⋅ naturalem. / Durus in ⋅e⋅ finit, <in> ⋅d⋅ mollis, in ⋅a⋅ naturalis. LmLIoh. Floess 182: ascendendo de secundo b molli in tertium durum. LmLThom. Bad.[] p. 91: Septimus (glo.: tonus) ex deutro duro (glo.: ex 2^o C durali). al. LmLTrad. Holl. I p. 170. LmLTrad. Holl. II 67 p. 10 (p. 419b): triplex est modus cantandi in manu secundum omnem musicam seu cantum, scilicet durus, qui fit cum audacia, mollis femineus, qui fit cum timore, et naturalis, id est mediocriter formatus. LmLTrad. Holl. III 2 p. 20. al. LmLTrad. Holl. VI 34, 5. LmLBonav. Brix. 12, 2: ♮ quadrum dicitur dura proprietas, quae dure debet cantari. LmLAdam Fuld. 2, 2. LmLLad. Zalk. A 24. al. LmLMich. Keinsp. 4, 3. al. LmLSzydlov. 3 p. 16. ex errore pro dictum (?): LmLLad. Zalk. A 52. cf. LmLHMT s. v. Dur - moll v. ⋅C⋅ dura (-um) s. v. B, b, C II 5 e et VIII, cantus C durus s. v. cantus I E 5 c; semitonium durum (durale)adv.