duodecima -ae
f. I. Bezeichnung für die zwölfte Tonstufe des antiken Tonsystems II. ‚Duodezime‘ III. generelle Bezeichnung für die reine und verminderte Duodezime —
I. term for the twelfth note in the tonal system of antiquity II. twelfth III. general term for the perfect and diminished twelfth I
Bezeichnung für die zwölfte Tonstufe des antiken Tonsystems —
term for the twelfth note in the tonal system of antiquity A
für die paramese (unter Einbeziehung des tetrachordum synemmenon vor dem tetrachordum diezeugmenon) —
for the paramese (counting the inclusion of the synemmenon tetrachord before the diezeugmenon tetrachord) [s.X-XI] LmLTon. Lugd. pr. 50: Si autem a mese quis intendat tonum, occurret paramese, quae relicto tetrachordo synemmenon quasi post mesen videtur esse nona, sed hoc aptato comprobatur esse duodecima. B
für die nete diezeugmenon (e) —
for the nete diezeugmenon (e) [s.X-XI] LmLPs.-Odo mus. p. 269a: Praeterea est alia diatessaron a secunda nona (⋅C⋅
add. ms. Firenze Plut. 29. 48) usque ad duodecimam (⋅e⋅
add. ms. Firenze Plut. 29. 48). LmLPs.-Odo dial. p. 261a: tertius
(sc. modus) habet undecimam ⋅d⋅ et duodecimam (
ed.: duodecim) ⋅e⋅, quas non habet quartus (
inde LmLTon. Gratianop. p. 28. LmLTon. Nivern.
f. 144r p. 123. LmLTrad. Garl. plan. V 240. LmLIac. Leod. comp. 2, 8, 12. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 135. LmLTrad. Holl. VI 31, 4). LmLPs.-Odo dial. p. 262a (
inde LmLTon. Gratianop. p. 32. LmLTon. Nivern.
f. 145r p. 124. LmLTrad. Garl. plan. V 250. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 138). LmLPs.-Odo dial. p. 263a: Octavus autem modus procedit cum septimo usque ad duodecimam ⋅e⋅, deponitur autem ad tertiam ⋅c⋅ (
inde LmLTrad. Garl. plan. V 260
ex errore: procedit cum septimo ⋅g⋅ usque ad duodecimam, perraro usque ad duodecimam. LmLIac. Leod. spec. 6, 50, 1).
al. LmLAnon. Prag. 126: ⋅M⋅, quae est XII
ma, ad XV
mam quidem, quae est ⋅P⋅, succinens diatesseron, ad VIII
vam vero concinens diapente, quae est ⋅H⋅.
al. LmLFrut. brev. 13 p. 98: Duodecima nete diezeugmenon, id est ultima disiunctarum, dicitur et ⋅e⋅ litera inscribitur.
al. [s.XIII] LmLAmerus 22, 20. LmLTrad. Garl. plan. V 255.
al. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 2, 97, 15.
al. [s.XV] LmLNicol. Burt. 1, 17, 96: Duodecima est netediezeugmenon ab undecima sibi viciniore tono distans. LmLBonav. Brix. 15, 127. LmLGuill. Pod. 3, 13.
al. C
für die trite synemmenon (unter Einbeziehung des unvollständigen tetrachordum synemmenon nach der paranete diezeugmenon) —
for the trite synemmenon (counting the inclusion of an incomplete synemmenon tetrachord after the paranete diezeugmenon) [s.XI] LmLCompil. Casin. 1, 102 p. 250b: Septima enim differentia tonus adonta et authentus tetrardus ... ascendit ad duodecimam, quae dicitur nar, et descendit in septimam, quae dicitur uiche
(cf. Compil. Casin. 1, 24 descr.). II
‚Duodezime‘ —
twelfth A
als Zusammenklang (in der Mehrstimmigkeit) —
as simultaneous sonority (in polyphony) 1
Bestimmung —
determination [s.XIV] LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 37a: Dyapente cum dyapason constat ex duodecim vocibus, in quibus invenimus octo tonos
[]cum tribus semitoniis, et vocatur duodecima. LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 39a: quintam super octavam, id est duodecimam. LmLIac. Leod. spec. 2, 20, 5: Item dicitur haec consonantia
(sc. diapente cum diapason) vulgariter una duodecima, quia continet in se XII voces, duas extremas et decem intermedias.
al. LmLIoh. Boen ars append. 4 bis, 12: Ex hoc numero triplari procedit simphonia, que dicitur dyaplodion kay dyapente, id est diapason cum diapenthe, practice vero duodecima. LmLGoscalc. 2, 1 p. 114, 1. LmLHeinr. Eger 4 p. 43. LmLPs.-Mur. prop. p. 95b. LmLAnon. Monac. II 82.
[s.XV] LmLProsd. contr. 3, 7. LmLUgol. Urb. 2, 33, 20-21.
al. LmLTact. Opusculum 56: ⋅C⋅faut ... cum secundo ⋅g⋅solreut est duodecima (
sim. LmLTact. Concordanciarum p. 167, 9).
al. LmLAnon. Carthus. theor. 20, 27. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 11, 4.
al. LmLFr. Gafur. pract. 3, 2. LmLContr. Prima regula 67: quintam super octavam, id est duodecimam. LmLContr. Sex
s. spec. I p. 306b app. crit. 2
Klassifikation —
classification a
nach dem Konsonanzgrad —
according to the degree of consonance α
als Konsonanz des höchsten Konsonanzgrades —
as consonance with the highest degree of consonance [s.XIV] LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 37b: Et nota, quod due species perfecte de se ipsis non possunt poni insimul, id est, quod unisonus bis non debet poni nec quinta nec octava nec duodecima. LmLIoh. Tork. disc. p. 136: Septem sunt species discantus secundum modernos, videlicet unisonus, tercia, quinta, sexta, octava, decima et duodecima. Quarum istarum 7 tres sunt inperfecte et 4 perfecte. Imperfecte sunt hec: tercia, sexta et decima. Perfecte sunt hec: unisonus, quinta, octava et duodecima. LmLTrad. Pipudi p. 45. LmLAnon. Mediol. 2, 2-3. LmLAnon. Monac. II 67: Novem perfectae sunt unisonus, tertia, quinta, sexta, octava, decima, duodecima, tredecima et quindecima. Et dicuntur perfectae, quia ponuntur semper in biscantu. LmLAnon. Monac. II 86: Item specierum perfectarum aliae sunt consonantes, aliae dissonantes. Consonantes sunt quinque, scilicet unisonus, quinta, octava, duodecima et quindecima. Et dicuntur consonantes, quia in ipsis cantus habet incipi et finiri.
al. LmLPaul. Flor. 3: est sciendum, quod consonantie biscantus sunt sex, videlicet unisonus, quinta, octava, duodecima, quintadecima et decimanona. Disonantie vero equaliter sunt sex, videlicet tercia, sexta, decima, terciadecima, decimaseptima et vigessima.
[s.XV] LmLOrig. et eff. 12, 3. LmLProsd. contr. 3, 3-4.
al. LmLUgol. Urb. 2, 3, 27: Sunt ergo perfectae consonantiae quinta, octava, duodecima, quintadecima, nonadecima. LmLUgol. Urb. 2, 3, 40: Sunt igitur consonantiae secundum hanc considerationem unisonus ratione originis, quinta, octava, duodecima, quintadecima, nonadecima; dissonantiae sunt tertia, sexta, decima, tertiadecima, vigesima; discordantiae sunt secunda, quarta pro tritono, septima, undecima, quartadecima, vigesima prima.
al. LmLPhil. Cas. contr. 4: Notandum est, quod septem sunt species contrapuncti, scilicet unisonus, tertia, quinta, sexta, octava, decima et duodecima. Quarum quatuor sunt consonantie et tres dissonantie. Consonantie sunt iste, scilicet unisonus, quinta, octava et duodecima. LmLTact. Opusculum 55-56.
al. LmLTact. Prima est 12. LmLTheod. Capr. p. 95. LmLTact. Concordanciarum p. 167, 3. LmLAnon. London. II 3, 2 descr.: Species perfectae: unisonus, quinta inferior, octava, duodecima, quintadecima. Species imperfectae: tertia, quarta, sexta. Species prohibitae: secunda, quarta, septima. LmLAnon. Monac. 1, 32. LmLTact. Bona 28-29.
al. LmLFr. Gafur. extr. 9, 4, 6. LmLCompos. Natura 2, 8. LmLCompos. Capiendum 1, 2. LmLAnon. Tegerns. II 117: Perfectae concordantes sunt quinque, scilicet unisonus, 5
a, 8
a, 12
a et 15
a. LmLIoh. Hoth. contr. I 2-3. LmLIoh. Hoth. contr. II 3: Et sunt consonantiae quatuor,
[]videlicet quinta, octava, duodecima et quinta decima. Dissonantiae sunt et quatuor, videlicet tertia, sexta, decima et tertia decima. LmLNicol. Burt. 2, 1, 8.
al. LmLGuil. mon. 6 p. 33.
al. LmLAdam Fuld. 2, 10. LmLGuill. Pod. 6, 2-3. LmLAnon. Couss. I p. 445.
al. LmLAnon. La Fage III p. 241. LmLCompil. Salisb. 15. LmLAnon. Tegerns. III p. 103: Perfecte concordancie sunt scilicet unisonus, diapente, id est quinta, diapason, id est octava, duodecima et quindecima. ... Sunt alie concordancie sive species imperfecte, ut tonus, id est secunda, ... ditonus, id est tercia, diatesseron, id est quarta, sexta, septima, nona, decima, undecima. LmLContr. Consonantia 27.
al. LmLContr. Contr. est ars 11. LmLContr. Cum notum 7-8 p. 299. LmLContr. Et primo I 2 p. 137 (p. 462) descr. LmLContr. Inprimis 2, 25.
al. LmLContr. Nota quinque 2. LmLContr. Nota quod I p. 287. LmLContr. Nota quod II 1: Nota, quod novem sunt speties contrapuncti, scilicet unisonus, tertia, quinta, sexta, octava, decima, duodecima, terciadecima et quintadecima. Quarum quinque sunt consonantie, scilicet unisonus, quinta, octava, duodecima (
ed. duadecima) et quintadecima. Dissonantie sunt iste, scilicet tercia, sexta, decima et terciadecima. LmLContr. Nota quod novem I 3. LmLContr. Nota quod novem II 2. LmLContr. Nota quod voces 2. LmLContr. Notandum est p. 45-46. LmLContr. Not. quod novem 3-4.
al. LmLContr. Notandum quod p. 115b. LmLContr. Primo sciendum p. 291. LmLContr. Quatuor sunt p. 410a.
al. LmLContr. Quid est 4. LmLContr. Quot sunt conc. p. 70a.
al. LmLContr. Salvator 6. LmLContr. Septem
s. conc. p. 141. LmLContr. Septem
s. spec. p. 28a. LmLContr. Sex
s. spec. I p. 307a. LmLContr. Si discantus 30. LmLContr. Species contr. 8.
al. LmLContr. Volentibus II 5-6. LmLContr. Volentibus III p. 12a-b. β
als Konsonanz mit einem niedrigeren Konsonanzgrad —
as consonance with a lesser degree of consonance [s.XIV-XV] LmLHenr. Zel. 9: Perfecte
(sc. concordancie) sunt unisonus et octava ... Inperfecte sunt tertia, sexta et decima. Medie sunt quinta et duodecima; ratio est hec, quia minus sunt quam perfecte et magis quam inperfecte
(cf. LmLCzagány, Henricus
p. 110-111).
al. LmLAnon. Seay p. 36: Sunt autem tredecim species musicae generales ... unisonus, secunda, tertia, quarta, quinta, sexta, septima, octava, nona, decima, undecima, duodecima, tredecima ... Consonantes vero, quibus utimur, sunt octo, videlicet unisonus, tertia, quinta, sexta, octava, decima et duodecima, tredecima ... Quatuor perfectae sunt istae, videlicet unisonus, quinta, octava et duodecima, quia duae sunt perfectae omnino et duae sunt semiperfectae. ... Semiperfectae sunt quinta et duodecima. LmLFr. Gafur. pract. 3, 3: principia uniuscuiusque cantilenae sumantur per concordantias perfectas, videlicet vel in unisonum vel in octavam vel in quintamdecimam, seu etiam in quintam ac duodecimam, quas, et si perfectae minime sint, ipsa tamen suaviore sonoritate perfectis ascribunt.
ibid. al. b
nach der Intervallgröße (innerhalb, bzw. außerhalb des Oktavbereichs) —
according to the size of the interval (within, or exceeding the range of an octave) [s.XV] LmLUgol. Urb. 2, 3, 17: A primis igitur septem secundae derivantur, quoniam a voce prima ortum habet octava, a secunda nona, a tertia decima, a quarta undecima, a quinta duodecima
eqs. al. LmLCompos. Capiendum 1, 6: Sed si vellemus loqui de compositis
(sc. modis), tunc erunt infinite, scilicet decima, duodecima, quintadecima et ceteris, que omnes comprehenduntur sub simplicibus antedictis. LmLGuill. Pod. 6, 4: Composite
(sc. species contrapuncti) autem sunt octava, decima, duodecima, tertiadecima, quintadecima.
al. LmLFr. Gafur. pract. 3, 2: Aliae
(sc. concordantiae) replicatae et secundariae ut octava, decima, duodecima et tertiadecima. LmLContr. Inprimis 2, 14: quatuor sunt species minus principales, scilicet decima, duodecima, tertia decima et quinta decima.
[]Et dicuntur minus principales, quia reductionem habent ad principales in suis consonantiis. LmLContr. Quoniam hom. 2, 11.
al. 3
Gebrauch —
usage a
im Hinblick auf das Verhältnis von zwei Stimmen —
with reference to the interrelation of two voices [s.XIII] LmLDisc. pos. vulg. p. 192, 35: Discantus ipse est idem in prosis, sed diversus in notis consonus cantus, sicut cum aliquis cantus ecclesiasticus in quinta, octava et duodecima discantatur.
[s.XIV] LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 37b: Et nota, quod due species perfecte de se ipsis non possunt poni insimul, id est, quod unisonus bis non debet poni nec quinta nec octava nec duodecima.
ibid.: Sed quando cantus ascendit et discantus incipit in duodecima, tunc duodecima debet post se habere decimam.
al. LmLIac. Leod. spec. 4, 50, 4: Decima in ditono cum diapason petit duodecimam, scilicet diapason cum diapente. LmLQuat. princ. 4, 2, 29: Qualiter discantandum est a duodecima plano cantu descendente.
al. LmLIoh. Tork. disc. p. 137: omnis discantus debet incipi 4 modis, scilicet per unisonum, quintam, per octavam vel per duodecimam et finiri.
al. LmLTrad. Pipudi p. 46: post quintam potest fieri quaelibet alia consonantia praeterquam XII
a.
ibid. al. LmLAnon. Mediol. 2, 8. LmLPhil. Andr. p. 117a. LmLAnon. Seay p. 37. LmLAnon. Monac. II 108: Item numquam duae quintae sive octavae sive duodecimae sive quintaedecimae possunt poni pariter, nec ascendendo, nec descendendo, nec aequaliter.
al. LmLNicol. Sen. p. 10. LmLPaul. Flor. 28.
al. [s.XV] LmLUgol. Urb. 2, 25, 15.
al. LmLPhil. Cas. contr. 30: quando tertia datur ante quintam, tunc in illa tertia additur ista figura . Et similiter, quando decima datur ante duodecimam. LmLPhil. Cas. contr. 33: Item sciendum est, quod duo sunt modi in contrapuncto. Unus vocatur modus octave, et alius vocatur modus duodecime
eqs. LmLTact. Octo princ. 6-10. LmLTact. Opusculum 100.
al. LmLTheod. Capr. p. 95: XII
a requirit naturaliter decimam vel XIII
am.
al. LmLTact. Concordanciarum p. 168, 9.
al. LmLPetr. Betschk p. 537, 1: Duodecima est iterum bona concordancia, si ascenditur de duodecima in tredecimam et econverso de tredecima in duodecimam supra unam et eandem bassam, semper est bona concordancia.
al. LmLTact. Bona 67: Sed duodecima desiderat suam tredecimam, quando tenor descendit, sed decimam, quando tenor ascendit.
al. LmLCompos. Natura 4, 3.
al. LmLCompos. Capiendum 2, 9.
al. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 6, 23: Duodecimam vero post se supra tenorem quinta superior interdum eleganter habebit ipso tenore tres gradus aut quatuor descendente, ut hic probatur
(sequitur exemplum). LmLIoh. Tinct. contr. 1, 11, 17: Duodecima alia post superiorem duodecimam supra tenorem licet raro collocabitur, quando tenor ipse non movebitur, ut hic
(sequitur exemplum).
al. LmLBart. Ram. 2, 1, 2 p. 70. LmLAnon. Tegerns. II 131: contrapunctus non solum ex 3
is, 5
is, 6
is et 8
is componitur, sed etiam ex 10
is, 12
is etc. al. LmLIoh. Hoth. contr. I 20.
al. LmLIoh. Hoth. contr. II 5.
al. LmLNicol. Burt. 2, 2, 16.
al. LmLGuil. mon. 6 p. 34-35. LmLFlor. Fax. 13 p. 85. LmLAnon. Couss. I p. 447b. LmLCompil. Salisb. 35.
al. LmLAnon. La Fage III p. 241. LmLContr. Contr. est ars 9.
al. LmLContr. Cum notum 13 p. 301. LmLContr. Est autem p. 368b. LmLContr. Et primo II 46 p. 145 (p. 465a): discantus paribus in tonis potest tamen ascendere usque ad duodecimam vel tredecimam supra finem tenoris. LmLContr. In presenti 135. LmLContr. Inprimis 4, 1.
al. LmLContr. Nota quod I p. 288. LmLContr. Nota quod II 5.
al. LmLContr. Nota quod novem I 14.
al. LmLContr. Nota quod novem II 5. LmLContr. Nota quod voces 9. LmLContr. Not. quod novem 47.
al. LmLContr. Prima regula 8.
al. LmLContr. Quatuor sunt p. 411a.
al. LmLContr. Quid est 29: Nota quod, quando tenor cantatur per ⋅h⋅ durum ... cantando per duodecimam, contapuntus cantatur per ⋅h⋅ quadrum.
al. LmLContr. Quot sunt conc. p.
[]71a.
al. LmLContr. Salvator 8.
al. LmLContr. Septem
s. conc. p. 141. LmLContr. Septem
s. spec. p. 28b. LmLContr. Species plani 46. LmLContr. Volens igitur p. 382-383. LmLContr. Volentibus I p. 26b. LmLContr. Volentibus II 25. LmLContr. Volentibus III p. 12b.
al. b
im Hinblick auf die Oktavverwandtschaft zur Quint —
with reference to the octave affinity with the fifth [s.XIV] LmLIoh. Boen mus. 4, 14: quod de duodecima, hoc de quinta.
al. LmLGoscalc. 2, 1 p. 114, 1: Duodecima, id est dyapason cum dyapenthe, reputatur quasi quinta. LmLHenr. Zel. 20. LmLNicol. Sen. p. 11. LmLPaul. Flor. 25.
al. [s.XV] LmLProsd. contr. 3, 2.
al. LmLUgol. Urb. 2, 3, 41: a quinta consonante 5 12 19 26 33 40 47 54 61 68.
al. LmLTact. Opusculum 55: duodecima, id est quinte duplicatio. LmLTact. Concordanciarum p. 167, 2: duodecima, id est quinta dupla. LmLFr. Gafur. extr. 9, 5, 20-24. LmLCompos. Natura 2, 22: Quidquid canitur in duodecima, potest cani in quinta. LmLCompos. Capiendum 1, 6. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 16, 5. LmLGuil. mon. 6 p. 33. LmLGuill. Pod. 6, 4. LmLFr. Gafur. pract. 3, 2.
al. LmLContr. Consonantia 11. LmLContr. Et primo I 2 p. 137 (p. 462) descr. LmLContr. In presenti 17. LmLContr. Inprimis 2, 23: Nam duodecima ad quintam reducitur, quia in auditu similem repraesentat consonantiam ut et quinta.
al. LmLContr. Quatuor sunt p. 410a. LmLContr. Quot sunt conc. p. 70a. LmLContr. Sex
s. spec. I p. 306b app. crit. LmLContr. Volens igitur p. 382. LmLContr. Volentibus I p. 26b (
sim. LmLContr. Volentibus II 28). c
im Hinblick auf die Solmisation —
with respect to solmisation [s.XIV-XV] LmLAnon. Seay p. 36: Regula datur, quod mi contra fa nec fa contra mi non conveniunt bene in unisono nec in quinta nec in octava nec in duodecima (
sim. LmLFr. Gafur. extr. 9, 4, 6. LmLContr. Sex
s. spec. I p. 307a). LmLPaul. Flor. 6: capiendo supra ipsum tenorem quintam vel duodecimam vel decimamnonam per ut capitur sol vel ut, per re capitur la vel re, per my capitur my, per fa capitur fa vel ut, per sol capitur sol vel re, per la capitur la vel my. LmLUgol. Urb. 2, 10, 4: Ut namque naturae primae in secunda natura habet ut octavam, mi decimam, sol duodecimam, la tertiamdecimam.
eqs. al. LmLFr. Gafur. extr. 9, 1, 3-61. LmLIoh. Hoth. contr. II 32: duodecima de omne ut est sol.
al. LmLNicol. Burt. 2, 4, 31. LmLFr. Gafur. pract. 3, 8. LmLContr. Nota quod I p. 288. LmLContr. Nota quod novem I 5.
al. LmLContr. Quid est 16: Nota, quod super omne ut unisonus est ut, 3
a mi, 5
a sol vel ut, 6
a la vel re, 8
a fa vel ut, 10
a la vel mi, 12
a sol vel ut.
al. LmLContr. Quot sunt conc. p. 71b. LmLContr. Salvator 19.
al. LmLContr. Septem
s. spec. p. 28a-b. LmLContr. Ut unisonus p. 48. d
im Hinblick auf das Verhältnis von mindestens drei Stimmen —
with reference to the interrelation of at least three voices [s.XV] LmLCompos. Capiendum 10, 12: Quando discantus est in duodecima
(sc. supra tenorem), tunc contra potest stare in tercia vel quinta vel octava vel decima. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 7, 13: Nam semper et ubique sexta suavis est, si ei tertia vel decima supponatur, sed multo suavior, si quinta vel duodecima, ut hic probatur
(sequitur exemplum).
al. LmLAnon. Tegerns. II 107: Quando tenor habet 8
am pro discantu, contratenor requirit seu exigit 10
am, 12
am, 15
am et hoc ascendendo.
al. LmLFr. Gafur. pract. 3, 11: Ultima vero semibrevis acuti contratenoris tenorem supervadit acumine per quintam distans ab ultima baritonantis per duodecimam et sub ultima cantus per diatessaron est remissa.
al. LmLAnon. Couss. I p. 449: si discantus fuerit in duodecima supra tenorem, tunc contratenor erit in 10
a supra tenorem, triplum 3, 5, 6, 8 sub contratenore.
al. LmLContr. Ad sc. comp. p. 94b-95a. LmLContr. Circa modum p. 29, 15. LmLContr. Consonantia 25. LmLContr. Quicumque p. 92b: Quicumque voluerit duos contrapunctus sive discantus
[]componere super unum tenorem, debet se cavere, ne duas equipollentes sive consimiles concordantias componat, ut in uno contrapunctu quintam et in alio duodecimam et e contra. LmLContr. Quicumque p. 93a: dulce est, quando decima in uno contrapunctu ponitur et in alio duodecima.
ibid. al. LmLContr. Si discantus 8: Si bassus ordinatur in 12 sub tenore, altus ordinari debet in 3, 5, 8, 10 supra bassum.
al. LmLContr. Si enim 53 p. 146 (p. 465b). e
in der Sight-Technik —
in sighting [s.XV] LmLNicol. Burt. 2, 6, 46: Similiter si quintam fabricare volueris super ⋅d⋅, erit quinta ad oculum, duodecima vero quantum ad vocem. LmLGuil. mon. 6 p. 35: ipsa quarta bassa accipitur pro quinta alta, et ipsa quinta alta aliquotiens accipitur pro duodecima. LmLGuill. Pod. 6, 5. f
allgemein —
general [s.XV] LmLUgol. Urb. 2, 25, 6.
al. B
als Tonabstand im Ambitus einer Kirchentonart —
as tonal compass within the ambitus of a mode [s.XV] LmLTrad. Holl. I p. 178: Quilibet autem plagalis ... regulariter ad quintam vel dispensative ad sextam ultra finalem elevatur ..., ad quartam nihilominus regulariter vel quintam licentialiter infra finalem declinatur. A prima itaque ad ultimam claudere decimam relinquitur et aliquotiens ad duodecimam elevari permittitur, ut in gradualibus et alleluia aliquando reperitur. III
generelle Bezeichnung für die reine und verminderte Duodezime —
general term for the perfect and diminished twelfth [s.XV] LmLProsd. contr. II 3, 4: Item sciendum, quod combinationum consonantium quedam sunt perfecte et quedam imperfecte. Perfecte sunt sicut unisonus, quedam quinta et istis equivalentes, uti sunt quedam octava, quedam duodecima et huiusmodi ... Et dicitur notanter quandam quintam, quandam octavam, quandam duodecimam..., quoniam ... non tamen omnis quinta nec omnis octava nec omnis duodecima nec omnis quinta decima et huiusmodi dicitur esse consonans
eqs. LmLUgol. Urb. 2, 4, 15: Forma duodecimae perfecta haec est, ut duodecima ipsa existens consonantia sit ex octo tonis tribusque minoribus semitoniis constituta, tunc enim perfecta est et perfectam affert auditui sonoram amoenitatem. Si autem in ea semitonii maioris defectio consistere videatur, scilicet, ut pro tono minus semitonium apponatur, tunc ipsa duodecimae forma per ipsum maius semitonium a sua forma perfecta deficit.
al. v. duodecima perfecta -
duodecima imperfecta