dissonantia

dissonantia -ae f. I. Dissonanz II. Sukzessivintervall III. Mißklang IV. Zusammenklang V. unvollkommene Konsonanz — I. dissonance II. successive interval III. discord IV. simultaneous sonority V. imperfect consonance[] I Dissonanz (als Simultan- und Sukzessivintervall) — dissonance (as simultaneous and successive interval) [syn.: diaphonia, discordantia, discordia, discrepantia; opp.: concordantia, consonantia] A Definition [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 8 p. 195, 8: Dissonantia vero est duorum sonorum sibimet permixtorum ad aurem veniens aspera atque iniucunda percussio (ad loc. Gloss. LmLBoeth. mus. 1, 8, 36. LmLComm. Boeth. I 1, 8 p. 45. LmLHier. Mor. 15 p. 63, 8. LmLIac. Leod. spec. 2, 7, 1-3. LmLIac. Leod. spec. 4, 38, 4. inde LmLReg. Prum. 8, 5. LmLAnon. Bernh. 2, 63. LmLTon. Gratianop. p. 49. LmLTon. Vatic. 12, 1 p 190. LmLIoh. Aegid. 11, 8. LmLHier. Mor. 15 p. 63, 10. LmLTrad. Garl. plan. I 17. LmLMarch. luc. 5, 2, 2. LmLIac. Leod. spec. 2, 7, 1. LmLIac. Leod. spec. 4, 38, 2. LmLQuat. princ. 1, 12. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 63 p. 218, 4. LmLUgol. Urb. 2, 3, 21. LmLFr. Gafur. extr. 7, 2, 1. LmLFr. Gafur. op. 2, 4. LmLNicol. Burt. 1, 9, 58. LmLDiff. mus. 41. LmLGuill. Pod. 1, 6. LmLAnon. La Fage III p. 243. LmLContr. Consonantia 3. LmLContr. In presenti 18). LmLBoeth. mus. 1, 28 p. 220, 9: Cum vero simul pulsis (sc. duobus nervis) sibi quisque ire cupit nec permiscent ad aurem suavem atque unum ex duobus compositum sonum, tunc est, quae dicitur dissonantia (inde LmLReg. Prum. 8, 8. LmLMarch. luc. 5, 2, 3. LmLFr. Gafur. op. 2, 4. LmLNicol. Burt. 1, 9, 58). [s.XIII] LmLLambertus p. 260a: quandocunque voces in eodem iunguntur ita, quod secundum auditum una cum alia non compatitur, tunc est dissonantia (sim. LmLTrad. Holl. VI 17, 4). LmLTrad. Franc. I p. 32 (cf. LmL col. 1016, 27). [s.XIV] LmLMarch. luc. 5, 2, 5: Dissonantia autem et dyaphonia idem sunt, nam, ut dicit Ysidorus, „dyaphonie sunt voces discrepantes sive dissone“, in quibus non est iocundus, sed asperus sonus (sim. LmLFr. Gafur. extr. 7, 2, 2. cf. LmLIsid. etym. 3, 20, 3). al. LmLIoh. Mur. comp. 6, 4 app. crit.: Et dissonantia per oppositum diffinitur, cum illa mixtura sonorum aspere pertulitur in auditum. LmLIac. Leod. comp. 1, 4, 3: Dissonantiae ergo sunt, quaecumque non sunt consonantiae. LmLComm. Boeth. II p. 184, 15. al. [s.XV] LmLNicol. Cap. p. 311. LmLAnon. Monac. 1, 30: dissonancia est vox vel sonus alio sono vel voce concurrente nullatenus sonum bonum et aptum, sed dissonum faciens. LmLBart. Ram. 2, 1, 1 p. 63. LmLFr. Gafur. theor. 2, 3: quom duae cordae simul pulsae non permiscent ad aures suavem atque unum quodammodo ex duobus compositum sonum: tunc ea fit, quae dicitur dissonantia. LmLGuill. Pod. 1, 6. LmLContr. Volens igitur p. 382: dissonantia est diversorum sonorum pronuntiatio dans vel reddens sonum asperum et iniucundum auditui humano, quo ad suavem et admirabilem sonum vox gliscit. B allgemeiner Gebrauch — common usage 1 generell — general [s.VI] LmLBoeth. mus. 2, 20 p. 253, 23: Ex his vero (sc. voces), quae in reliquis proportionibus vel multimodis vel non ita claris vel longe omnino a se distantibus inaequalitates fiunt, dissonantiae existunt, nulla autem sonorum concordia procreatur (ad loc. LmLGloss. Boeth. mus. 2, 20, 146. LmLIac. Leod. spec. 4, 36, 3. inde LmLHier. Mor. 17 p. 110, 10. LmLIac. Leod. spec. 2, 12, 9. LmLFr. Gafur. op. 4, 8. LmLFr. Gafur. theor. 4, 8). [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 2, 20, 124b. [s.IX] LmLScol. ench. 1, 25: fit (sc. absonia), ubi, quod canitur, aut segni remissione gravescit aut non rite in sursum cogitur. .... Alia fit dissonantia, quando sonus a sono falso metitur, id est alius pro alio. Tertia dissonantia, quando sonus non respondet sono, quoto loco oportet. al. [s.XII] LmLTheinr. Dov. 1, 2, 4: Unum contingit diversisonantiam, aliam quidem esse aequisonantiam et consonantiam, aliam vero iniquisonantiam et consonantiam, aliam autem aequisonantiam et dissonantiam, aliam vero iniquisonantiam et dissonantiam. LmLTheinr. Dov. 2, 10b, 7: si quid abscinditur ab aequisona consonantia, si abscisum consonantia est, et quod relinquitur, consonantia erit. Si vero abscisum []dissonantia est, et quod relinquitur, dissonantia erit. al. LmLTon. Vatic. 12, 1 p. 190: Dividitur autem musica in consonanciam et dissonanciam. [s.XIII] LmLMus. man. 36, 4. al. LmLComm. Boeth. I 1, 1 p. 28. LmLDisc. pos. vulg. p. 189, 6: Scire etiam oportet, quid sit sonus et quot sunt soni, quid mensurabile et quid ultra mensuram, quid ligatura et quomodo habeat proferri, quid consonantia et quid dissonantia. al. LmLIoh. Aegid. pr. 14. LmLLambertus p. 260a: dissonantia, quae cacophonos appellatur a ‚cacos‘, quod est ‚malum‘, et ‚phonos‘, quod est ‚sonus‘, quasi malus sonus (sim. LmLTrad. Holl. VI 17, 5). LmLAnon. Emmeram. 4 p. 258, 3: dissonantiae modulationem cantuum impediunt et perturbant. al. LmLFranco Col. 11, 2. LmLPs.-Franco comp. 1, 2. al. LmLPs.-Thomas Aqu. II p. 31. LmLEngelb. Adm. 2, 9, 14. al. LmLWalt. Odingt. 2, 3, 12 (cf. Isid. etym. 3, 20, 3). [s.XIV] LmLMarch. luc. 2, 10, 1. al. LmLMarch. pom. 14, 1. al. LmLIoh. Mur. spec. 1, 27 (sim. LmLComm. Boeth. II p. 200, 38. LmLAdam Fuld. 4, pr.). LmLInterv. Proportionum p. 19. LmLIac. Leod. comp. 1, 2, 4. al. LmLIac. Leod. spec. 4, 38, 1: De discordia prosequamur, quam antiqui vocant dissonantiam. LmLIac. Leod. spec. 4, 47, 1: in consonantiis discordantibus dissonantia causari videtur ex defectu causarum concordiam facientium et, secundum hoc, discordia tanto maior est quanto defectus causarum illarum amplior est. al. LmLQuat. princ. 4, 2, 13: Consonancie vero discordantes ... dicuntur imperfecte discordancie ad differentiam dissonanciarum, que perfecte discordant. al. LmLIoh. Boen mus. 4, 59. LmLComm. Boeth. II p. 180, 30. al. LmLGen. disc. Postquam 1, 2. LmLPaul. Flor. 2. al. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 1 p. 52, 13. al. LmLProsd. contr. 3, 1. al. LmLProsd. spec. p. 734. LmLUgol. Urb. 2, 3, 37: quae perfectae consonantiae sunt vocatae, consonantiae nomen teneant. Quae vero imperfectae consonantiae nominantur, ex quo plenam consonantiae perfectionem non habent, sed ab ea perfectione distant, dissonantiae nomen acquirant. Sed quae ex inimica discordia dissonantiae dictae sunt, ex earum significatione discordantiae appellentur. al. LmLUgol. Urb. mon. 9, 13. al. LmLPhil. Cas. contr. 5. al. LmLGeorg. Ans. 3, 261. LmLIoh. Keck 4 p. 326b. al. LmLAnon. Carthus. theor. 14, 15. al. LmLIoh. Legr. rit. 1, 2, 2, 24. al. LmLFr. Gafur. extr. 7, pr. 1. al. LmLIoh. Tinct. contr. 2, 1, 8: quamvis apud diversos auctores nostrae artis discordantiam nunc diaphoniam, nunc dissonantiam, nunc discrepantiam nominari compererim, numquam tamen eam appellari malam concordantiam accepi. LmLFr. Gafur. op. 4, 8: quanto ultra bisdiapason sese extenderint soni, tanto amplius videtur talis distantia sonorum dissonantiam auribus permiscere (sim. LmLFr. Gafur. theor. 4, 8). ibid. al. LmLBart. Ram. 2, 1, 1 p. 62. LmLAnon. Tegerns. II 104. LmLIoh. Hoth. exc. p. 28. al. LmLNicol. Burt. 1, 2, 6. al. LmLDiff. mus. 37. LmLBonav. Brix. 24, 76. al. LmLAdam Fuld. 2, 10. al. LmLGuill. Pod. ench. 11 p. 374: Omnes enim consonantie et omnes illarum species sub illo genere diatonico distribuuntur et inde quicquid decantandum vel modulandum fuerit, nisi dissonantie vitande gratia e contrario fiat, ... sub illo (scilicet genere) pari forma decurrit. al. LmLGuill. Pod. 1, 3. al. LmLErasm. Hor. p. 72b. LmLFr. Gafur. gloss. 19, 13. LmLAnon. La Fage III p. 244. LmLSzydlov. 4 p. 17. LmLGloss. Ioh. Mur. spec. 2, 2. LmLContr. Consonantia 1. LmLContr. In presenti 3. al. 2 bezogen auf konkrete Intervalle — with reference to definite intervals a Sekunde — second α unspezifisch — unspecific [s.XV] LmLProsd. contr. 3, 3: dissonantias... sicut sunt secunda, quarta, septima. al. LmLUgol. Urb. 2, 3, 18. al. LmLTact. Opusculum 61 (sim. Tact. Concordantiarum p. 167, 16). LmLCompos. Natura 2, 13. LmLBart. Ram. 2, 1, 1 p. 64. LmLGuil. mon. 6 p. 35: dissonantia secundae dat dulcedinem tertiae. LmLContr. Consonantia 28: Dissonantiae sunt 2 4 7 9 11 14 16 []18 21 23 25 (ms. et ed.: 27) 28 30. LmLContr. Et primo I 8 p. 138 (p. 463a). LmLContr. Not. quod novem 12. LmLContr. Si discantus 30. β Ganzton — tone [s.XII] LmLGuido Aug. 76: quatuor ... dicuntur dissonantie, tonus videlicet, semitonium, ditonus, semiditonus (inde LmLMus. man. 29, 12). [s.XIII] LmLMus. man. 29, 10. LmLIoh. Garl. mens. 9, 34: dissonantiae sunt septem, scilicet semitonium, tritonus, ditonus cum diapente, tonus cum diapente, semiditonus cum diapente, tonus et semitonium cum diapente. LmLDisc. pos. vulg. p. 190, 28: maior videtur dissonantia in tono quam in aliquo alio modo. LmLPs.-Franco comp. 1, 3. LmLTrad. Franc. I p. 32 (inde LmLFr. Gafur. extr. 9, 3, 6). [s.XIV] LmLPetr. Palm. p. 517. [s.XV] LmLOrig. et eff. 12, 1. γ Halbton — semitone [s.XII] LmLGuido Aug. 76 (cf. LmL col. 1042, 5. inde LmLMus. man. 29, 12). [s.XIII] LmLMus. man. 29, 10. LmLIoh. Garl. mens. 9, 34 (cf. LmL col. 1042, 7). LmLPs.-Franco comp. 1, 3. LmLAnon. Ratisb. 2, 22: ⋅b⋅fa ⋅b⋅mi nullam habet mutacionem causa (ms; ed.: tam) dissonantiae vocum. al. LmLTrad. Franc. I p. 32 (inde LmLFr. Gafur. extr. 9, 3, 6). [s.XIV] LmLMarch. luc. 2, 7, 3: Semitonium minus seu enarmonicum est, quod continet duas dyeses, quo quidem utimur in plano cantu. Dyatonicum vero tres continet dyeses, quo quidem non utimur in cantu plano eo, quod propter suam maioritatem excedat omnes consonantiarum proportiones dissonantiam inde creans (inde LmLFr. Gafur. extr. 6, 11, 6. LmLBonav. Brix. 24, 86). LmLIac. Leod. spec. 2, 67, 3: Illae duae voces, quae sunt fa et mi in ⋅b⋅ nona prima et ⋅♮⋅ nona secunda, multum inter se dissonant dissonantiam sumendo pro discordia. Inter voces autem illas est apotome. LmLPetr. Palm. p. 517. LmLQuat. princ. 4, 2, 13. LmLAnon. Seay p. 36. [s.XV] LmLOrig. et eff. 12, 1. LmLIoh. Olom. 6 p. 22. LmLGob. Pers. p. 185a. LmLFr. Gafur. extr. 9, 8, 20. LmLFr. Gafur. op. 5, 2. al. LmLBonav. Brix. 26, 28: semitonium maius, quo non utimur in cantu, quia propter eius maioritatem generat dissonantiam. al. LmLLad. Zalk. A 40. LmLGuill. Pod. 3, 12. LmLSzydlov. 5 p. 20. b große oder kleine Terz — major or minor third [s.XII] LmLGuido Aug. 76 (cf. LmL col. 1042, 5. inde LmLMus. man. 29, 12). [s.XIII] LmLMus. man. 29, 10. c Tritonus — tritone [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. 9, 34 (cf. LmL col. 1042, 7). LmLPs.-Franco comp. 1, 3. LmLTrad. Franc. I p. 32 (inde LmLFr. Gafur. extr. 9, 3, 6). LmLPs.-Mur. summa 1031. [s.XIV] LmLPetr. Palm. p. 517. al. LmLQuat. princ. 4, 2, 13. LmLAnon. Seay p. 36. [s.XV] LmLProsd. spec. p. 734. LmLBonav. Brix. 14, 34. al. LmLGuill. Pod. ench. 5 p. 367: coniunctio trium tonorum dissonantiam facit de necessitate, ut hic: ⋅f⋅g⋅a⋅C⋅. al. LmLGuill. Pod. 1, 20. al. d große oder kleine Septime (und Oktaverweiterungen) — major or minor seventh (and expansions at the octave) [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. 9, 34 (cf. LmL col. 1042, 7). LmLPs.-Franco comp. 1, 3. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 4, 40, 2. LmLPetr. Palm. p. 517. al. LmLQuat. princ. 4, 2, 13. [s.XV] LmLOrig. et eff. 12, 1. LmLProsd. contr. 3, 3. al. LmLUgol. Urb. 2, 3, 18. al. LmLTact. Opusculum 61 (sim. Tact. Concordantiarum p. 167, 16). LmLCompos. Natura 2, 13. LmLBart. Ram. 2, 1, 1 p. 64. LmLGuil. mon. 6 p. 35: dissonantia (ms. et ed.: dissonantiae) vero septimae dat dulcedinem sextae. LmLContr. Consonantia 28 (cf. LmL col. 1041, 66). LmLContr. Et primo I 8 p. 138 (p. 463a). LmLContr. Not. quod novem 12. LmLContr. Si discantus 30. e große oder kleine Sexte (und Oktaverweiterungen) — major or minor sixth (and expansions at the octave) [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. 9, 34 (cf. LmL col. 1042, 7). LmLPs.-Franco comp. 1, 3. LmLTrad. Franc. I p. 32 (inde LmLFr. Gafur. extr. 9, 3, 6). [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 4, 40, 2. LmLPetr. Palm. p. 517. al. [s.XV] LmLFr. Gafur. pract. 3, 11. [] f große oder kleine None (und Oktaverweiterungen) — major or minor ninth (and expansions at the octave) [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. 9, 34. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 4, 40, 2. [s.XV] LmLOrig. et eff. 12, 1. LmLProsd. contr. 3, 3. LmLUgol. Urb. 2, 3, 33. LmLTact. Opusculum 61 (sim. Tact. Concordantiarum p. 167, 16). LmLCompos. Natura 2, 13. LmLContr. Consonantia 28 (cf. LmL col. 1041, 66). LmLContr. Et primo I 8 p. 138 (p. 463a). LmLContr. Not. quod novem 12. LmLContr. Si discantus 30. g verminderte Quinte (und Oktaverweiterung) — diminished fifth (and expansion at the octave) [s.XIII] LmLLambertus p. 258a (inde LmLTrad. Lamb. 3, 4b, 3. LmLTrad. Franc. I p. 28. LmLCompil. Ticin. p. 23). LmLPs.-Thomas Aqu. II p. 36 (sim. LmLComm. Boeth. II p. 178, 17. cf. LmLAnon. Lovan. p. 487b). LmLPs.-Mur. summa 1031. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 4, 40, 2: semitritonus cum diapason. LmLAnon. Seay p. 36. [s.XV] LmLProsd. contr. 4, 2: quinta minor. LmLProsd. spec. p. 735. LmLBonav. Brix. 14, 5. LmLGuill. Pod. ench. 35 p. 394: duorum tonorum et duorum semitoniorum minorum ... ut hic: ⋅C⋅c⋅d⋅e⋅f⋅ dissonantiam. al. LmLGuill. Pod. 5, 19. al. h Komma — comma [s.XIII] LmLTrad. Garl. plan. III 37: Coma dissonantiarum perceptibiliter visum illudit et gamma subvertit, ut hic: (sequitur exemplum). i Quarte (und Oktaverweiterungen) — fourth (and expansions at the octave) [s.XIV] LmLPetr. Palm. p. 517. al. [s.XV] LmLOrig. et eff. 12, 1. LmLProsd. contr. 3, 3. al. LmLUgol. Urb. 2, 3, 18. al. LmLIoh. Legr. rit. 2, 3, 3, 7. LmLCompos. Natura 2, 13. LmLFr. Gafur. op. 2, 5. al. LmLBart. Ram. 2, 1, 1 p. 64: quantum quinta habet perfectionis, tantum quarta ad dissonantiam accedit et a consonantiis recedit. LmLGuil. mon. 6 p. 35: dissonantia (ms. et ed.: dissonantiae) quartae dat dulcedinem tertiae. LmLGuill. Pod. 3, 27. LmLFr. Gafur. pract. 3, 11. LmLFr. Gafur. gloss. 19, 23: diatesseron potest dupliciter considerari, scilicet in quantum est dissonantia, et tunc praecedit diapente, vel in quantum est consonantia, et sic est posterior (sc. in diapason). al. LmLContr. Consonantia 28 (cf. LmL col. 1041, 66). LmLContr. Et primo I 8 p. 138 (p. 463a). LmLContr. Not. quod novem 12. j verminderte oder übermäßige Oktave — diminished or augmented octave [s.XIV-XV] LmLAnon. Seay p. 36. LmLProsd. contr. 4, 2. LmLProsd. spec. p. 736: octavam maiorem et minorem propter earum dissonantias dimittentes. LmLGuill. Pod. 4, 11. k irregulär gebildete Intervalle — irregularly formed intervals [s.XV] LmLAnon. Claudifor. 6, 5, 6: fit diapason, in quo, si debet fieri distinctus, super inferiorem diapente procedatur, deinceps per diatesseron ad octavam. Sed si locabitur super inferiorem diatesseron et de superiori diapente, tunc dissonantia erit magna. LmLGuill. Pod. 5, 3: omnis coniunctio quattuor vocum duorum tonorum et integri semitonii, quod est dimidium toni, dissonantia est. LmLFr. Gafur. gloss. 19, 8: Cum ergo talis diatesseron intensa erit discordantia, supra ergo in se datur diapente consonantia: et comparo extrema et patet, quod exibit diapason dissonantia, quia componitur ex dissonantia et consonantia, scilicet ex diatesseron dicta et diapente sequente. 3 Verwendung im mehrstimmigen Satz — application in polyphonic composition a generell — general [s.XIII] LmLTrad. Franc. I p. 32: Componitur autem discantus ex consonantiis principaliter et ex dissonantiis incidentialiter, ut discantus sit per se pulchrior et ut post ipsas magis consonantiis delectemur (inde LmLFr. Gafur. extr. 10, 1, 7). ibid. al. [s.XIV] LmLMarch. luc. 2, 5, 20: Huiusmodi autem partes in []tono, seu huiusmodi semitonia fuerunt in musica adinventa, ut per dissonantias coloratas seu cuiusdam pulcritudinis ipsarum ad perfectiores seu pulcriores in cantu consonantias veniamus (inde LmLFr. Gafur. extr. 6, 12, 9. LmLBonav. Brix. 24, 75). LmLMarch. luc. 5, 2, 10: Oportet enim, quod, quando due voces sunt in dissonantia, que compatitur ab auditu, quod ipsarum quelibet requirens consonantiam moveatur ita videlicet, ut, si una in sursum tendit, reliqua in deorsum semper distando per minorem distantiam a consonantia, ad quam tendunt. al. LmLPetr. Palm. p. 518: illae species discantus praedictae dicuntur dissonantiae eo, quod nullo modo possunt se diu compati secundum auditum ... Nota, quod quamvis in istis dissonantiis non debeamus diutius commorari, possumus tamen ascendere et descendere per eas breviter ad omnes alias species. LmLIoh. Boen mus. 4, 53: in tempore imperfecto secundam semibrevem in dissonantiam ponimus frequentius quam primam et in tempore perfecto nunc mediam, nunc ultimam, raro tamen utramque, ut maior pars in consonantia disponatur. al. LmLGen. disc. Postquam 4, 6: Vult etiam in compositione mottetorum haberi haec regula generalis, videlicet quando unus cantus ascendit, alter descendat et non se inveniant in dissonantia in pluri quam in uno tempore, quia nimis foret asperum in auditu. LmLPaul. Flor. 19: omnis disonantia... debet consistere in medio duarum consonantiarum. al. [s.XV] LmLProsd. contr. 3, 5: nulla dissonantia in contrapuncto proprie sumpto reperiri debet, licet bene in cantu fractibili reperiatur. LmLProsd. contr. 4, 2: usitantur tamen (sc. dissonantiae) in cantu fractibili eo, quod in ipso propter velocitatem vocum earum non sentiuntur dissonantie. LmLUgol. Urb. mon. 9, 2: Musica ficta ... et perfectionis consonantiarum et dissonantiarum ac ipsarum ornatus et colorationis causa est inventa. al. LmLPhil. Cas. contr. 10: Sciendum est, quod debemus incipere et finire (sc. contrapunctum) per consonantiam. Sed penultima debet esse dissonantia (sim. LmLIoh. Hoth. contr. II, 2. LmLAnon. La Fage III p. 241. LmLContr. Nota quod II 4. LmLContr. Nota quod voces 4. LmLContr. Quid est 8. LmLContr. Salvator 5. LmLContr. Septem s. spec. p. 28b) al. LmLIoh. Legr. rit. 2, 3, 12, 36-37. LmLTrad. Holl. VI 22, 6: Ex ... sonis, si male iuncti fuerint, dissonancie nascuntur. al. LmLFr. Gafur. extr. 6, 11, 14. al. LmLCompos. Natura 2, 15: prime quatuor species notarum, scilicet maxima, longa, brevis et semibrevis sine sincopacione et proporcione semper debent poni in consonanciis. Sed minimam, semiminimam vel fusielam potest compositor competenti modo in dissonanciis ponere, ut quando due semibreves contra unam brevem ponuntur vel quatuor minime eciam; tunc enim sufficit primam poni in consonancia (sim. LmLCompos. Cum igitur 3, 22). LmLAnon. Tegerns. II 144. LmLIoh. Hoth. contr. II 6 (sim. LmLAnon. La Fage III p. 241. LmLContr. Salvator 16). al. LmLNicol. Burt. 2, 5, 43: primo cantum sive, ut dicunt, supranum investigatione praemissa componas. Deinde tenorem omni castigatione tersum et examinatum. Postremo contrabassum nullam dissonantiam ceteris procreantem. LmLBonav. Brix. 24, 105. al. LmLContr. Et primo I 7 p. 138 (p. 463a). al. LmLContr. Nota quod voces 10. LmLContr. Not. quod novem 8. al. LmLContr. Prima regula 37: est notandum de sincopa, quae absque dissonantia dari non potest. al. LmLContr. Quid est 14: si notae tenoris sunt aequales, post consonantiam dissonantiam iudicabis et e converso. al. LmLContr. Volens igitur p. 382. b bezogen auf konkrete Intervalle (Terz und Sexte und Oktaverweiterungen) — with reference to definite intervals (third and sixth and expansions at the octave) [s.XII] LmLTheinr. Dov. 1, 1, 11: ditonus et diapente cum semitonio, quamvis dissonantiae, tamen admittuntur in organa. [s.XIV] LmLMarch. luc. 5, 2, 7: Harum autem dyaphoniarum seu dissonantiarum alie compatiuntur secundum auditum et rationem []et alie non. Que vero compatiuntur sunt tres principaliter, scilicet tercia, sexta, decima (sim. LmLFr. Gafur. extr. 7, 2, 4). al. LmLPaul. Flor. 4: Disonantie vero equaliter sunt sex, videlicet tercia, sexta, decima, terciadecima, decimaseptima et vigessima. [s.XV] LmLPhil. Cas. contr. 7 (sim. LmLContr. Nota quod voces 3). al. LmLIoh. Hoth. contr. II 4-5 (sim. LmLAnon. La Fage III p. 241. LmLContr. Quid est 6-7. LmLContr. Salvator 7-8). LmLBonav. Brix. 24, 81. al. LmLContr. In presenti 20. LmLContr. Nota quod II 3. al. LmLContr. Nota quod voces 7. II Sukzessivintervall — successive interval [s.VI] LmLBoeth. mus. 4, 18 p. 349, 4 (ad loc. LmLComm. Boeth. II p. 318, 16: Nota hic igitur et infra in littera sequente autorem innuere nullam esse consonantiam, nisi corde pariter uno ictu pellantur, aliter secundum eum est dissonancia). al. III Mißklang, Disharmonie, Regelwidrigkeit (durch fehlerhafte Tongebung, Intonation oder Intervallfolge) — discord, disharmony, irregularity (through faulty vocal performance, intonation, or intervallic progression) [s.IX] LmLComm. br. 315: Dum canente quolibet respondetur ab alio, unum morositate servent utrique modum, nec unus altero impeditiosius aut celerius cantet, hac pariter diligentia custodita, ut voces amborum in unum coeant, nec, qui succinit, humilius vel celsius respondeat quam ille, qui praecinit, sed quantum fieri valet, haec dissonantia caveatur. [s.X-XI] LmLPs.-Odo mus. p. 268a: ne vel nimiae repetitiones fastidium generent, vel plures hiatus et extensiones vocum dissonantiam praestent. LmLPs.-Odo mus. p. 272a: Cavendum est autem, ne per musici incuriam hoc fiat, cum cantum aliter, quam compositus est, incipiat atque perficiat; ipsa enim dissonantia, sicut magistri probant, repugnat. LmLGuido micr. 10, 5: Dissonantia quoque per falsitatem ita in canendo subrepit, cum aut de bene dimensis vocibus parum quid demunt gravantes vel adiiciunt intendentes ... aut cum ad praedictam rationem plus iusto intendentes vel remittentes (inde LmLIac. Leod. spec. 7, 5, 11. LmLComm. Boeth. II p. 184, 35). LmLPs.-Berno mon. 12, 23: Et haec est mensura diatonici generis, in quo omnis legitimus nostri temporis cantus absque omni dissonantia discurrit. LmLComm. Guid. 97 p. 132. LmLFrut. ton. p. 147. [s.XII] LmLTheinr. Dov. 3, 7f, 4. LmLAnon. Pannain p. 114: Item notandum est, ut in unum terminentur dictiones verborum et pausationes neumarum, ne quidam longus tenor in quibusdam brevibus sillabis vel brevibus in longis obscenitatem vel dissonantiam genuerit. [s.XIII] LmLMus. man. 19, 5. LmLHier. Mor. 23 p. 171, 19: ordo utique diatonici generis tolleretur, quo utimur, ex quo cantus maximis dissonantiis subiaceret a sua natura discedens et in aliud genus incidens. LmLTon. Lips. p. 107: Quartus tonus in toto graduali nusquam transformatur, nisi in sola antyphona ‚Iuxta vestibulum‘ secundum libros Magdeburgensis dyocesis et terminatur in ⋅a⋅; similiter offertorium ‚Tollite‘, cum sit secundi toni, terminatur in ⋅G⋅. Quae duae propter suam transformationem tantam in fine faciunt dissonantiam, ut a plerisque vix cantari valeant. LmLPs.-Mur. summa 1031: Iuncture autem notarum, que non constituunt aliquod intervallorum, quod sit unum ex novem predictis merito a musico debent vitari, cum non sint de genuino melodie, sed odiosam dissonantiam operantur, que proposito musice <contraria> iudicantur. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 4, 35, 4. LmLQuat. princ. 3, 46: si velles prothi modum in deutrum vel tritum transferre, quanta transversio et quam grandis dissonancia fieret, continuo et evidenter agnosceres, quia nec toni nec semitonia in suis locis invenirentur (sim. LmLTrad. Holl. VI 25, 14. LmLTrad. Holl. VI 37, 4. sim. LmLTrad. Holl. I p. 178). LmLQuat. princ. 4, 1, 3: Oritur igitur dissonancia tam in excessu vocum, cum una vox in cantando excedit alterius vocis mensuram quam in elevacione et deposicione, cum una vox super aliam limitata proporcione non elevatur. al. LmLIoh. Boen mus. []4, 60. LmLGob. Pers. p. 186b. (?) [s.XV] LmLTrad. Holl. I p. 179. LmLConr. Zab. tract. BO 1: bene uti volens voce sua omni modo cavere debet dissonantiam illam, qua ultra debitam rectitudinem vel deorsum vel plerique declinant vel sursum absone tendunt. al. LmLConr. Zab. mon. R 4. al. LmLAdam Fuld. 2, 3: Sonorum alius discretus, qui facit consonantiam, acceptatur in musica; alius indiscretus, qui dissonantiam reddit, abiicitur. LmLGuill. Pod. 3, 31. al. LmLFr. Gafur. pract. 2, 1: Dissonantia et sibilatio offendunt siquidem aures et enuntiationem harmonicam impediunt vel insuaviorem reddunt. Fist. Primam. fist. IV 18 p. 125. IV Zusammenklang — simultaneous sonority [s.XI-XII] LmLIoh. Cott. mus. 23, 2: Est ergo diaphonia congrua vocum dissonantia, quae ad minus per duos cantantes agitur, ita scilicet, ut altero rectam modulationem tenente, alter per alienos sonos apte circueat, et in singulis respirationibus ambo in eadem voce vel per diapason conveniant. Qui canendi modus vulgariter organum dicitur (inde LmLAnon. Pannain p. 116). al. LmLAnon. Pannain p. 116: Hanc ergo dissonantiam discantum sive organum appellamus; agitur enim ad minus inter duos, scilicet discantorem et succentorem, quorum voces ab invicem disiuncte et concorditer dissonent et dissonanter concordent. ibid. al. V Bezeichnung für eine unvollkommene Konsonanz — term that designates an imperfect consonance [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. append. 15, 2: quintum est de dissonantia, ut sit concordantia. LmLIoh. Garl. mens. append. 15, 23: Dissonantia, ut <sit> concordantia, est inter duplex diapason et diapente et diapason una dissonantia vel duplex, bene concordat, ut hic: (sequitur exemplum). (?) cf. LmLReimer, Garlandia 2 p. 42. [s.XV] LmLUgol. Urb. 2, 3, 37: quae perfectae consonantiae sunt vocatae, consonantiae nomen teneant. Quae vero imperfectae consonantiae nominantur, ex quo plenam consonantiae perfectionem non habent, sed ab ea perfectione distant, dissonantiae nomen acquirant. Sed quae ex inimica discordia dissonantiae dictae sunt, ex earum significatione discordantiae appellentur. LmLUgol. Urb. 2, 5, 8: dicimius ... has esse consonantias imperfectas, quae ex secunda communi et universali nomine dissonantiae nuncupantur, scilicet tertiam, sextam, decimam, tertiamdecimam, septimamdecimam, vigesimam. al. LmLContr. Septem s. spec. p. 29a: dissonantia et consonantia imperfecta pro eodem habentur. al.