(διαφωνία)

diaphonia -ae f. (διαφωνία) I. Dissonanz, Mißklang II. Mehrstimmigkeit, mehrstimmiges Singen III. ? Bezeichnung für eine Konsonanz (als sukzessives Intervall) — I. dissonance, discord II. polyphony, the act of polyphonic singing III. ? term that designates a consonance (as successive interval) I Dissonanz, Mißklang — dissonance, discord [opp.: symphonia, euphonia; syn: discordantia, dissonantia, discrepantia] [s.VII] LmLIsid. etym. 3, 20, 3: Symphonia est modulationis temperamentum ex gravi et acuto concordantibus sonis, sive in voce, sive in flatu, sive in pulsu. Per hanc quippe voces acutiores gravioresque concordant, ita ut quisquis ab ea dissonuerit, sensum auditus offendat. Cuius contraria est diaphonia, id est voces discrepantes vel dissonae (inde LmLAurelian. 5, 5. LmLAnon. Prag. 26. LmLHier. Mor. 4 p. 17, 10. LmLWalt. Odingt. 2, 3, []12. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 68 p. 222, 2-3). [s.IX] LmLAurelian. 14, 5: si euphoniae causa fuerit, necesse est, quod in omnibus introitis istius toni agatur (sc. definitio „Circumdederunt me“), sed tamen nequit hoc esse veluti hic: Ant. „Ecce Deus adiuvat me“, ubi non euphoniam, sed diaphoniam reddit (sim. LmLAurelian. 14, 5 p. 148). LmLAurelian. 19, 26: pro euphonia faciunt diaphoniam, cum debuerint „sanguinem“ dicere correpta syllaba media. al. [s.XIV] LmLMarch. luc. 5, 2, 5: Dissonantia autem et dyaphonia idem sunt, nam, ut dicit Ysidorus, dyaphonie sunt voces discrepantes sive dissone, in quibus non est iocundus, sed asperus sonus. Harum autem dyaphoniarum seu dissonantiarum alie compatiuntur secundum auditum et rationem et alie non (inde LmLFr. Gafur. extr. 7, 2, 2-4). al. [s.XV] LmLOrig. et eff. 10, 2: Pro cantu mensurabili, id est organico, cantephato, dyaphonia et diastema sunt evitanda. LmLIoh. Cicon. mus. 1 p. 52, 18 (sim. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 68 p. 222, 1). LmLIoh. Tinct. contr. 2, 1, 8: apud diversos auctores nostrae artis discordantiam nunc diaphoniam, nunc dissonantiam, nunc discrepantiam nominari compererim, numquam tamen eam appellari malam concordantiam accepi (cf. LmLSachs K.-J., Contrapunctus p. 155). LmLIoh. Tinct. diff. 4: Diaphonia idem est, quod discordantia. LmLUgol. Urb. 1, 1, 3: nulla diaphoniae disparitas. al. LmLFr. Gafur. op. 2, 4: Diaphonia etiam dicitur (sc. secundum Isidorum) discrepantium sonorum permixtio (cf. Boeth. mus. 1, 8 p. 195. sim. LmLFr. Gafur. theor. 2, 3). LmLAdam Fuld. 2, 8. al. II Mehrstimmigkeit, mehrstimmiges Singen — polyphony, the act of polyphonic singing [syn.: organum, organicum melos, discantus] A für das zweistimmige Singen (auch mit Stimmverdopplungen) — for the act of singing in two voices (also with doubling of voices) 1 Definition und Etymologie — definition and etymology [s.IX] LmLMus. ench. 13, 8: Dicta autem diaphonia, quod non uniformi canore constet, sed concentu concorditer dissono. Quod licet omnium simphoniarum est commune, in diatessaron tamen ac diapente hoc nomen optinuit (sim. LmLOrg. Paris. 19). [s.XI] LmLGuido micr. 18, 2: Diaphonia vocum disiunctio sonat, quam nos organum vocamus, cum disiunctae ab invicem voces et concorditer dissonant et dissonanter concordant (inde LmLLib. spec. 77 p. 55. LmLOrg. Mediol. pros. 8. LmLOrg. Berol. 6. LmLTrad. Guid. 9. LmLAnon. Pannain p. 116. LmLIac. Leod. spec. 7, 4, 1. LmLIac. Leod. spec. 7, 4, 4. LmLComm. Boeth. II p. 146, 40. LmLIac. Theat. 38. LmLTrad. Holl. VI 6, 20). LmLComm. Guid. 70 p. 114: Organica enim constitutio ubique fit vel per diapente superius vel per diatessaron, quae diaphonia dicitur, ‚dia‘ id est ‚dualis‘, ‚phonia‘ id est ‚sonus‘, quia et dualis est quoquomodo discordando et tamen unus concordando quocumque modo. LmLOrg. Montep. 1: Diaphonia duplex cantus est. Cuius talis est diffinitio. Organum est vox sequens precedentem sub celeritate diatessaron vel diapente. Quarum scilicet precedentis et sequentis vocis fit copula aliqua decenti consonantia. LmLIoh. Cott. mus. 23, 2: Est ergo diaphonia congrua vocum dissonantia, quae ad minus per duos cantantes agitur, ita scilicet, ut altero rectam modulationem tenente alter per alienos sonos apte circueat, et in singulis respirationibus ambo in eadem voce vel per diapason conveniant (inde LmLAnon. Pannain p. 116). LmLIoh. Cott. mus. 23, 4: Interpretatur autem diaphonia dualis vox sive dissonantia (inde LmLAnon. Pannain p. 116). [s.XIV] LmLIac. Leod. comp. 3, 1, 4: Diaphonia est duarum vocum simul in eodem tempore vel quasi eodem prolatarum unio. „Eodem tempore“ dico propter voces, quae simul et semel fiunt a duobus, scilicet simul incipientibus et simul desinentibus. „Vel quasi eodem“ dico propter hokettationes, sincopationes, truncationes et notarum interruptiones factas, videlicet in mensurae aequivalentia. Similiter propter fractiones, []quae omnia intercisis fiunt temporibus, finaliter tamen ad unum aliquid revertuntur et diaphoniam causant. LmLIac. Leod. spec. 7, 4, 2: Graece enim diaphonia, Latine discantus dicitur a ‚dya‘, quod est ‚duo‘, et ‚phonos‘, quod est ‚sonus‘, quasi duplex sonus, quia distinctos simul prolatos requirit sonos. [s.XV] LmLTrad. Holl. VI 30, 2: Est autem duplex symphonia, que nisi a duobus cantoribus fieri non potest, quam vulgo sermone organum vocamus, et eciam quidam dyaphoniam nuncupant, ‚dya‘ enim Grece Latine ‚duo‘ interpretatur. 2 Gebrauch — usage a hinsichtlich der verwendeten Zusammenklänge — with respect to the simultaneous sonorities that are used [s.IX] LmLMus. ench. 14, tit.: De auctiore diaphonia per diatessaron. LmLMus. ench. 15, tit.: Diaphoniae auctioris descriptio per diapente. al. LmLOrg. Colon. 1: Diaphoniam seu organum constat ex diatessaron symphonia naturaliter derivari. LmLOrg. Selest. p. 68, 1: Dyaphonia vel organo dupliciter uti possumus, id est vel per dyapente vel per dyatessaron. LmLOrg. Paris. 5: de diatesseron simphonia quomodo melos diaphoniae nascatur, videamus, quam usitato vocabulo organum nuncupamus. LmLOrg. Paris. 18: Ex hac simphonia (sc. diatesseron) nascitur ea nobilis cantilena, quam diaphoniam vocitamus, id est organicum melos. [s.XI] LmLGuido micr. 6, 14: Has tres species symphonias, id est suaves vocum copulationes memineris esse vocatas, quia in diapason diversae voces unum sonant. Diapente vero et diatessaron diaphoniae, id est organi, iura possident et voces utcumque similes reddunt (inde LmLComm. Guid. 69 p. 114. LmLComm. Boeth. II p. 146, 38. LmLConr. Zab. tract. AE 6). LmLGuido micr. 18, 2: Diaphonia vocum disiunctio sonat, quam nos organum vocamus, cum disiunctae ab invicem voces et concorditer dissonant et dissonanter concordant. Qua quidam ita utuntur, ut canenti semper quarta chorda succedat, ut ⋅A⋅ ad ⋅D⋅ (inde LmLLib. spec. 77 p. 55. LmLOrg. Mediol. pros. 8. LmLOrg. Berol. 6. LmLTrad. Guid. 9). LmLGuido micr. 18, 15: Superior nempe diaphoniae modus durus est, noster vero mollis, ad quem semitonium et diapente non admittimus, tonum vero et ditonum et semiditonum cum diatessaron recipimus, sed semiditonus in his infimatum, diatessaron vero obtinet principatum. His itaque quattuor concordiis diaphonia cantum subsequitur (inde LmLTrad. Guid. 9). LmLComm. Guid. 70 p. 114. LmLOrg. Montep. 1. [s.XII] LmLAnon. Pannain p. 116. al. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 7, 5, 1: secundum Guidonem tres vel quattuor sunt consonantiae, quibus in diaphonia sive discantu principalius, saepius et confidentius utimur, idest unisono, diatessaron, diapente et diapason. Unde, in uno loco, dicit sic: „Sciendum, quod tria principaliter in omni diaphonia, idest discantu, sunt consideranda, idest diapason, diapente et unisonantia.“ Alibi autem dimittens unisonum sic loquitur: „Tres sunt consonantiae, quibus principaliter utendum est in diaphonia, idest diatessaron, diapente et diapason.“ ... Et de diaphonia, quae per has tres efficitur consonantias, tale ponit exemplum per litterarum notulas, sed hic per alias figuras sic: (sequitur exemplum). [s.XV] LmLTrad. Holl. VI 30, 4: Sequitur igitur de dyaphonia, que fit per omnes consonancias absque semithonio et dyapason; quamvis enim per dyapason organum fiat, non tamen a principali voce ultra dyateseron vel dyapente elongabitur dyafonia. Est autem ubi per dyateseron vel dyapente redditur, quando scilicet uno carente gemina dyafonia infra supraque resonat. b allgemein — general [s.X-XI] LmLOrg. Paris. 29: diaphoniae melos. LmLOrg. Paris. 36: quibus cordis inserantur puncti et iacentes virgulae, quae purae cantionis modos exprimant; hos rursus punctos seu virgulas alii puncti coloris dissimilis comitentur pro ratione organi suis locis inserti ita, ut quemadmodum conlatis ad invicem sonis diversis diaphonia resonat. LmLOrg. Paris. 59: []de diaphonia vel organo aliquantum loqui ceptum est et in ecclesiasticis canticis honestissime assumitur. LmLGuido micr. 17, 45: nunc diaphoniae praecepta breviter exsequamur. De diaphonia, id est organi praecepto (inde LmLTrad. Guid. 8). LmLGuido micr. 18, 46: ergo tritus adeo diaphoniae obtineat principatum. al. LmLWilleh. Hirs. 6 (c. 5), 11. LmLLib. spec. 76 p. 55. LmLOrg. Mediol. pros. 3: obscuritas diaphonie multis et perplurimum tardis in ingenio difficultatem prestet. LmLOrg. Berol. 2. LmLQuaest. mus. 1, 18 p. 40: non solum dulcissimam ... modulantur melodiam, sed etiam ipsius melodiae moderantur diaphoniam (inde LmLIac. Leod. spec. 6, 42, 9). LmLIoh. Cott. mus. 23, tit.: De diaphonia, id est organo. Breviter nunc et succincte de diaphonia disserere volumus. al. [s.XII] LmLTrad. Guid. 9. LmLAnon. Pannain p. 107. al. LmLTon. Vatic. 12, 10 p. 225: Octavus tonus ... est ad dyaphoniam ceteris apcior. [s.XIII] LmLPs.-Mur. summa 2304: Dividitur autem (sc. poliphonia) in tres species, scilicet diaphoniam, triphoniam et tetraphoniam, id est in cantum duplicem, triplicem et quadruplicem. [s.XIV] LmLIac. Leod. comp. 3, 1, 3: Diaphoniam vero et poliphoniam ... scire oportebit. LmLIac. Leod. comp. 3, 1, 8: Est autem quaedam diaphonia grossa, ut Guidonis, et quaedam subtilis, ut Franconis et eorum, qui ipsum secuti sunt in posteritatem. LmLIac. Leod. comp. 3, 3, 8: sicut cantus vitiosus est, dum transformat, sic est diaphonia ac etiam poliphonia. al. LmLIac. Leod. spec. 6, 113, 26: Harum symphoniarum consona modulatio et alterius ad alteram altera coniunctio nunc per se suaviter resonant, nunc per diaphoniam sibi vicissim collatae proportionaliter ad invicem respondent (cum melodia). LmLIac. Leod. spec. 7, 3, 5: Discantus igitur, cum magis proprie duos cantus respiciat quam plures, antiquitus de organo duplo dicebatur, in quo non sunt nisi duo cantus. Unde discantare erat organizare vel diaphonizare, quia diaphonia discantus est. al. [s.XV] LmLTrad. Holl. VI 6, 2. B unbestimmt — undetermined [s.XIII] LmLTrad. Franc. I p. 16: Organi tres sunt species, scilicet diaphonia, copula et prolatio. LmLWalt. Odingt. 5, 1, 8: Multiplex harmonia est plurium (ed.: plurimum) vocum dissimilium, ut gravis cum acuta concussio, quam diaphoniam dico, quae communiter organum appelatur. LmLWalt. Odingt. 6, 1, 6: Restat de harmonia multiplici explicandum, quam voco diaphoniam. Diaphonia est concors discordia inferiorum vocum cum superioribus, sic dicta, quia non per totum proceditur per concordias, sed quia concordia sequens tollit offensionem discordiae prioris; et haec organum communiter appelatur. III ? Bezeichnung für eine Konsonanz (als sukzessives Intervall) — ? term that designates a consonance (as successive interval) [s.XIII] LmLInst. patr. 26: Solus quicquid cantet vel legat, mediocriter inchoet et tali voce, ut sine strepitu perficiat, et intellectui verba distribuat, ac neumata dulci dyaphonia synphoniace terminet, ut edificentur audientes. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 1, 67 p. 220, 9: De symphonia. ... Hieronymus: Symphonia id est consonantia. Item: Symphonia et diaphonia et armonia et euphonia et consonantia una et eadem est. Nam symphonia est, cum coniungitur, diaphonia, cum disiungitur, armonia, cum adunatur, euphonia, cum dulce canitur, consonantia, cum organizatur.