Eintrag · Mittellateinisches Wb.
diabolus m.
diabolus (za-, dya-, -bul-), -i m.(διάβολος)MLWscript.: zeb-: MLWGloss. IV 218,46 St.-S. -bal-: MLWRadbert. corp. Dom. 8,242.MLWform.: -blus: p. 554, 3. al.MLWacc. MLWsg. -on: p. 554, 12. al.de etymologia: MLWRup. Tuit. vict. 1,26 p. 39,14 -us ... hebraice ‘deorsum fluens’ sive ‘clausus ergastulo’ interpretatur (cf. Hier. nom. MLWhebr. p. 73,17). p. 40,2 grece quoque -us idem sonat, quod latine criminator sive accusator (cf. Hier. nom. MLWhebr. p. 61,9). v. et p. 554, 19.MLWmetr. diā-: p. 554, 5. daemon, spiritus malignus, immundus — Teufel, böser, unreiner Geist: 1 proprie: MLWForm. Marculfi 2,1 MLWl. 111 tunc venia consequatur, quando consecuturus est -ulus. MLWRhythm. 89,23,1 zabulo immittente Eva peccavit serpente. MLWMilo carm. 3,4,1,410 invidia occumbit, genetrix quae facta -bli est. MLWAbbo Sangerm. serm. 14,31 nullum alium comedunt cibum -idiaboli in inferno, nisi eqs. MLWEgbert. fec. rat. 1,615 non mirum, si forte -usdiabolus est ocreatus, qui fama vulgi solus dominatur in hedis. MLWBenzo ad Heinr. IV. 4,41 p. 430,24 ad Flegetonta nullus descenderit, ni qui -usdiabolus devenerit. MLWHildeg. phys. 6,33 circa hominem velut dyabulus versari solet pica. MLWCaes. Heist. mirac. II 2,25 p. 107,4 dy-us te (sc. infantem) habeat. persaepe.in formula incantationis: MLWAntidot. Glasg. p. 150,2 herba bulbonica fodis eam in circuitum et dicis: ‘zabulon’. 2 per compar. et alleg.: a de hominibus: MLWBruno Querf. ad Heinr. II. p. 101,21 quomodo conveniunt Zuarasiz -usdiabolus (Zuarasi vel -usdiabolus MLWvar. l.) et dux sanctorum ... Mauritius? MLWBenzo ad Heinr. IV. 7,2 p. 586,12 Heinricus ... audivit tres -osdiabolos usurpasse cathedram apostolicę sessionis. MLWEpist. Ratisb. 20 p. 343,15 habe (sc. filia Hierusalem) consilium Helisei contra regem Syrię, id est -umdiabolum. MLWAlex. Min. apoc. 12,9 p. 266,23sqq. -usdiabolus interpretatur deorsum fluens, per quem ipse Cosdras designatur, qui deorsum fluxerat ab ecclesia. al. b de morte: MLWHraban. univ. 20,35 p. 553B -usdiabolus ... et ministri eius metonymicos mors et infernus dicti sunt. MLWAlex. Min. apoc. 1,18 -usdiabolus est mors, quia causa est mortis. 20,14 hic per mortem accipitur -usdiabolus, cuius invidia mors intravit in orbem terrarum; recte ... per infernum omnes reprobi figurantur, qui ... ‘foedus’ iniquum ‘percutiunt cum morte’, id est cum -odiabolo. 3 in nominibus: a hominum: MLWTrad. Scheftl. 295b (a. 1190/92) testes sunt: ... Cǒnradus -usdiabolus de Rute. MLWRegistr. Mog. p. 31,12 Henricus filius -idiaboli. al. b botan. morsus -idiaboli i. q. Scabiosa succisa (L.) — Teufelsabbiß: MLWAlphita II p. 120,39 morsus -idiaboli (dy- MLWvar. l.) principalem habet radicem incisam et similis est denti leonis. c alch. dentes -idiaboli i. q. sal ammoniacus — Salmiak: MLWPs. Avic. anim. 2,4 p. 96 debes habere de urina puerorum ... et de dentibus -idiaboli et de stercore equino. 6,7 p. 242 sunt, qui solvunt cum dentibus -idiaboli, sed non habemus necesse. 6,16 p. 315 dentes dy-i quid est? spersina, et illud est salarmoniacus. 4 meton. i. q. calamitas, pernicies — Unheil, Übel, Verderben (cf. Vet. Lat. I Macc. 1,37sq. [rec. V]): MLWChron. Andag. 45 p. 113,5 suborta est maxima seditio adversus episcopum tocius congregationis, quod ecclesie hactenus liberrime obfirmasset intolerabile iugum huius obsidionis tamque magnum -umdiabolum (i. castrum) ad insidias sanctificationis. MLWHelm. chron. 1,55 p. 109,7 occiso Herico perturbacio gravis erupit adeo, ut oculis probari potuerit magnum eo dy-um adventasse in afflictionem gentis illius. MLWHeinr. Lett. chron. 13,4 p. 70,1 cum esset Gercike semper in laqueum et quasi in dy-um magnum omnibus in ipsa parte Dune habitantibus eqs. 28,2 impediebat eos (Ugaunenses) rex Viesceka cum Tarbatensibus suis, qui erat in laqueum et in -umdiabolum magnum Saccalanensibus et aliis Estonibus adiacentibus. Weber