decanus

decanus, -i m.MLWscript.: tec(h)a-: MLWl. 41. 68. MLWal.deanus: MLWDipl. Otton. II. 66 p. 79,8. dega-: MLWl. 31. p. 70, 46. MLWal. deka-: MLWl. 69. MLWal. decc-: MLWl. 30. MLWal. decha-: p. 70, 3. MLWal. -ndus: p. 70, 4.MLWacc. MLWpl. -us: MLWl. 30. 31.MLWform. gen. MLWsg. -is: MLWl. 46. 1 milit. i. qui decem militibus praeest, decurio — Vorgesetzter von zehn Soldaten, ‘Dekurio’: MLWLex Baiuv. 2,5 ponat comes ... ordinationem suam super centuriones et -osdecanos (deccanus, deganus MLWvar. l.). MLWChrist. Stab. Matth. 16 p. 1326,48 centurio dictus eo, quod centum militibus praeest, sicut ... -idecani, qui decem militibus praesunt.spectat ad exercitum Mongolorum: MLWIoh. Plan. hist. 5,19 statuit Chingiscan ..., quod per millenarios et centenarios et -osdecanos ... debeat eorum exercitus ordinari. 6,2. 2 eccl.: a spectat ad monachos: α qui decem (vel compluribus) monachis praeest, vicarius abbatis, prioris — Vorsteher von zehn (oder einer Gruppe von) Mönchen, Vertreter des Abtes, Priors, ‘Klosterdekan’: MLWChart. Sangall. A 49 p. 50,6 (a. 765/68) hereditatem paternam ... tradidimus ad ... monasterio in manus Winidharii te-itecani et monachi. Conc. Aquisgr. II 19 (Corp. Consuet. Monast. I. 1963. p. 477,5) ut senior -usdecanus reliquis -isdecanis praeponatur et abbate vel praeposito praesente locum proprium teneat (MLWEpist. var. II 5,5. MLWal. MLWsim. MLWConsuet. Trev. 44 -usdecanus maior). MLWChart. Sangall. A 327 signum Peranwici -isdecanis. MLWArnold. Ratisb. Emm. 2,7 p. 559,59 prepositus et -usdecanus monasterium regebant post episcopum. MLWGesta Trud. cont. I 8,4 p. 273,2 primus domnus abbas Theodericus, secundus Boso -usdecanus, quia sic tunc ... appellabatur, qui modo ... prior vocatur. persaepe.de magistro operariorum: MLWEkkeh. IV. cas. 35 p. 80,13 cum alias in nullo esset Sindolfus utilis, ... a Salomone operariorum positus est -usdecanus. MLWNecrol. I p. 475,2 obitus ... Peregrini -idecani operis, monachi atque diaconi. β procurator villae, cortis, maior q. d. — Verwalter (eines klösterlichen Hofes), sog. ‘Meier’: MLWUdalr. Cell. consuet. 1,46 p. 691^D procuratores villarum et qui -idecani appellantur. MLWChart. Ital. Ficker 82 p. 126,40 villam monasterii ... sua detinet filius comitis manu, et boves ... -odecano monasterii eos custodiente sui milites abstulerunt. MLWWilh. Hirs. const. 2,18 p. 1060^C suffraganei ... prioris ad exteriora sunt villarum provisores, quos -osdecanos vocamus. MLWibid. MLWal. b spectat ad clericos saeculares: α qui in capitulo clericorum (cathedralium, conventualium) a praeposito secundus dignitate est — Dom-, Stiftsdekan (interdum fere i. q. praepositus — etwa: Propst): MLWTrad. Frising. 323 p. 277,2 (a. 814) transmisit episcopus cum illis (presbytero et fratre) Liutpaldum comitem et Oadalpaldum -umdecanum. MLWChart. episc. Hild. I 169 p. 154,31 testes: ... Bertholdus prepositus, ... Albuinus techanus. MLWChart. Ioh. Halb. 17 p. 21,19 Conrado dekano maioris ęcclesię. MLWChart. Rhen. inf. I 481 p. 340,44 testes ... sunt Bruno in Colonia maior prepositus, Adolfus maior -usdecanus (MLWChart. Heist. 19 p. 121,34 Udo m. -usdecanus, Herimannus secundus -usdecanus. MLWal.). MLWChart. civ. Erf. 67 Maguntine sedis [] archiepiscopus ... -isdecanis totisque conventibus MLWs. Marie et MLWs. Severi in Erfordia salutem. MLWChart. ord. Teut. 91 p. 73,18 testes: Nicholaus dechanus, Galterus archidiachonus. MLWChart. Sangall. B 470 p. 345, 15 -ndusdecandus Curinensis. persaepe.de animalibus in fabula: MLWEgbert. fec. rat. 1,1182 ‘scitis’, ait vulpes, ‘de fratre lupo nostroque -odecano?’ (MLWsc. urso; antea: prepositus fratrum). MLWYsengrimus 4,729 lege mea potior, sum (sc. lupus) pręsul atque -usdecanus, cras synodum mando. 6,537 pontifices rapiunt, sectantur furta -idecani. β qui compluribus ecclesiis ruralibus (urbanis: l. 18. 20) praepositus est, archipresbyter — Landdekan, Dechant, Erzpriester: MLWHincm. coll. 2 p. 104,16 necesse est, ut tales archidiaconi atque -idecani ab episcopis constituantur. MLWConst. imp. I 396^a,3 -idecani, quos archipresbiteros vocamus, nisi adepto presbiteratus ordine, non sint. MLWChart. episc. Hild. I 557 p. 536,27 -usdecanus, qui et plebanus, prebendam et curam populi sicut hactenus habebit. MLWChart. episc. Wirz. II 39 p. 66,29 dedicationes ecclesiarum non impedient fratres praedicatores, nisi fuerit de voluntate -orumdecanorum in civitate et parrochianorum in rure. MLWChart. Rhen. inf. II 189 si forte incorrigibiles inveniuntur fratres praedicatores, ad urbis -umdecanum transferantur et ibi stabunt iuri. MLWChart. Lamb. Leod. 247 p. 318,18 H. -usdecanus christianitatis sancti Trudonis presentibus et futuris salutem (MLWChart. Lux. IV. 42 p. 51,6. MLWal.). MLWChart. Altenberg. 323 p. 231,6sqq. presens scriptum ... sigillis Iohannis -idecani et ... -idecani ruralis concilii Iuliacensis ... communiri (MLWConr. Mur. summ. p. 38,18. MLWsim. MLWCaes. Heist. Engelb. 3,21 -usdecanus rurensis). persaepe. 3 publ. et iur.: a (minor) officialis (administrativus, forensis) — (niedriger Gerichts-, Verwaltungs-)Beamter: MLWCapit. reg. Franc. 32,58 iudex de suo eos (catellos) nutriat aut iunioribus suis, id est maioribus et -isdecanis vel cellerariis, ipsos commendare faciat. MLWHincm. ord. pal. 281 quamvis ... alii ministeriales ... ut ostiarius, sacellarius ... vel quorumcunque ex eis iuniores aut -idecani fuissent vel MLWeqs. MLWChart. Ital. Ficker 49 p. 73,3 quod ... fodrum ... dare deberet Walpertus ducibus vel marchionibus aut comitibus, sculdasiis vel -isdecanis sive saltariis. persaepe.MLWfort. MLWadd.: MLWInscr. Germ. 671 anno mcclxviii ... Arnoldus Walpodo, senior -usdecanus, civis Moguntinus honestissimus (sc. obiit). b praeses, magister collegii opificum vel mercatorum — Zunftmeister, Gilderichter (de re v. MLWDt. Rechtswb. IV. p. 901sq.): MLWChart. march. Misn. II 372 p. 259,29 (a. 1156/ 70) quam diu suo -odecano inobedientes non invenirentur (sc. cives Lipsienses), ne aliud sequerentur iudicium, imperavit marchio. c de summo magistratu civitatis vel pagi fere i. q. consul, vicarius pagi — etwa: Konsul, Gemeindevertreter: MLWChart. Bund. 411 (a. 1181) nos repudiavimus ... in manu Iohannis de Tivola deganus comuni da Villa MLWeqs. MLWChart. Ticin. 100 p. 38,7 Brenus de Breno et Sabatus de Breno, consules et -idecani loci de Breno. MLWRegistr. Trident. I 32 p. 42,2 monachi (sc. solvunt) omni quarto anno unum pastum scarioni et duobus -isdecanis. MLWChart. Bund. 829 p. 278,37 in publico concilio ... facto ... per infrascriptos potestatem et -umdecanum. saepius in hac regione. 4 astron. i. q. pars zodiaci decem gradus continens — zehn Grad, zehn Tage umfassender Teil des Tierkreises: MLWGerb. (?) astrolab. 3,1 p. 124,7 si ... horas naturales vel artificiales diei et noctis cupis scire, oportet ..., ut scias, in quo signo sit sol et in quo -odecano aut gradu eiusdem signi. MLWCaes. Heist. hom. exc. 17 p. 70,25 primum -umdecanum vel primam faciem virginis primam dicunt philosophi gentiles signi virginis partem decem gradus continentem. MLWHerm. Carinth. essent. 2 p. 164,23 haud multo post ingressum secundi -idecani per circulum. MLWal.Lozar/Niederer