decanto

decanto -avi, -atum, -are I. singen, singend vortragen II. (von einer schriftlichen Vorlage) absingen III. durchsingen, []zu Ende singen IV. ? erklingen lassen V. (ein Intervall) stufenweise ausfüllen VI. (auf einem Instrument) spielen — I. to sing, to perform singing II. to sing at sight (from a given piece of notation) III. to sing through, to sing to the end IV. ? to bring into sound V. to unfold (an interval) with stepwise motion VI. to play (on an instrument) I singen, singend vortragen — to sing, to perform singing [syn.: proferre, modulari] A allgemein — general [s.IX] LmLAurelian. 20, 3: voces angelicas Domino decantantes in caelestibus audivit (sim. LmLAdam Fuld. 2, 2). al. LmLReg. Prum. 18, 26: licet pueri psalmorum verba memoriter decantent, ab eorum tamen scientia alieni existunt, quia eorum sensus misticos penetrare nesciunt. [s.XI] LmLBerno prol. ep. 12: ad celestia regna perducat, ubi inter psallentium choros constitutus decantare valeas laetus. LmLIoh. Cott. mus. 17, 17: etsi novae modulationes nunc in ecclesia non sunt necessariae, possumus tamen in rhythmis et lugubribus poetarum versibus decantandis ingenia nostra exercere. LmLIoh. Cott. mus. 18, 14: Sed et in auctoribus quaerimoniae per hypolydium, quia is miserabilem sonum habet, frequentissime decantantur (inde LmLIac. Leod. spec. 6, 74, 7). [s.XII] LmLAnon. Cist. I 12 p. 23: penitus indignum videbatur, qui regulariter vivere proposuerant, hos irregulariter laudes Deo decantare. LmLAnon. La Fage I 4, 13: Quoniam quod ore decantas, temptabis auditu et corde intelligere prevalebis (sim. LmLCompend. mus. 67). al. [s.XIII] LmLComm. Boeth. I 1, 1 p. 32. al. LmLHier. Mor. 24 p. 176, 27. LmLAnon. Hailspr. 4 p. 69. LmLIoh. Groch. 277: verba novi testamenti, puta sacrum evangelium, quod statim postea decantatur. al. [s.XIV] LmLMarch. luc. 1, 2, 2: hanc (sc. musicam) concentus angelorum, archangelorum, sanctorumque omnium ante conspectum Dei „Sanctus, Sanctus“ dicentes sine fine decantant. LmLGuido Dion. 1, 4, 472: illi, qui novem lectionibus sunt contenti, eas decantare noscuntur. al. LmLIac. Leod. spec. 1, 5, 3: Habent (sc. cives coelestes) et cantica propria et distincta pro qualitate meritorum suorum, secundum distinctionem mansionum: aliud martyres, aliud doctores, aliud decantant canticum virgines. LmLIac. Leod. spec. 6, 87, 26: cum una pars chori incipit et cantat primam clausulam, alia taceat, et, cum haec chori pars cantat secundam, <taceat>, quae primam cantaverat, sicque alternatim decantentur illius cantus clausulae ad modum fugae dispositae. al. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 16. al. LmLSumm. Guid. comm. 1, 37. LmLHeinr. Eger 5 p. 48: tamen quandoque ex causis una materia sub diversis tonis aut diversae materiae sub uno licite decantari possunt. al. LmLIoh. Vetul. 30, 3: ad mei (ms.; ed.: mihi) (sc. Christi) laudem, quae per musicales voces decantatur. LmLAnon. Couss. V p. 134, 4. al. LmLCompil. Erlang. p. 24. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 1, 40 p. 168, 15. al. LmLGob. Pers. p. 180b: Qui quidem cantus eadem, qua facti sunt, levitate ab aliis in ecclesiis nonnunquam decantantur. LmLGeorg. Ans. 1, 134 (inde LmLFr. Gafur. theor. 1, 2). al. LmLAnon. Carthus. theor. pr. 19. LmLAnon. Couss. XII 1, 35. al. LmLTrad. Holl. V 3a, 5. LmLConr. Zab. tract. B 3. LmLNicol. Burt. 1, pr. 7. LmLBonav. Brix. pr. 1. LmLAdam Fuld. 1, 5. al. LmLLad. Zalk. A 1. LmLFr. Gafur. theor. 1, 1. al. LmLLe Munerat tract. 16: nam in plerisque ecclesiis audivi controversiam dicentibus quibusdam sic, aliis sic debere modulari vel decantari. LmLGuill. Pod. 1, 4: Facilius enim decantando quam colloquendo arteria vocalis exiccari et voces subcumbere atque deficere possunt. LmLHerb. Tr. 2, 2 p. 48. al. LmLSzydlov. 1 p. 11. al. B mit spezifizierenden Hinweisen — with specific reference 1 besondere Vortragssituationen betreffend — with reference to exceptional situations for performance [s.VII] LmLIsid. etym. 1, 39, 18: Epithalamia sunt carmina nubentium, quae decantantur ab scholasticis in honorem sponsi []et sponsae. ibid. al. [s.IX] LmLRemig. Aut. 491, 15: ‚Neniae‘: proprie sunt carmina lamentationum, quae solent decantari in exequiis mortuorum. LmLAurelian. 20, 11: quae ideo (sc. introitus) vocantur, quia introeunte populo in basilicam decantentur. [s.XIII] LmLTon. Franc. p. 117b: Sic debent (sc. psalmi) in duplicibus, semiduplicibus, diebus dominicis, etiam simplicibus et similiter feriis, et non aliter decantari. al. LmLElias Sal. 15 p. 34b. LmLIoh. Groch. 113: Qui (sc. cantus coronatus) etiam a regibus et nobilibus solet componi et etiam coram regibus et principibus terrae decantari. al. LmLWalt. Odingt. 4, 1, 23: Celeuma est cantus, quem decantant vinitores, cum ad extremos antes pervenerint. [s.XIV] LmLGuido Dion. 2, pr. 67: Licet autem hec neumata, que sequuntur antiphonas, diebus profestis simplicioribusque festis ... communiter consueverint decantari, quandoque tamen in festis sollempnibus ad laudem divinam precipue adtollendam ... post psalmos ceteros decantantur. LmLIac. Leod. inton. 4, 17: Quia etiam illa duo cantica, scilicet „Benedictus Dominus Deus Israhel“ et „Magnificat“ in ecclesia solemnius decantantur quam ceteri psalmi (sim. LmLIac. Leod. spec. 6, 86, 15). LmLIac. Leod. spec. 1, 17, 7: Quod autem haec musicae species (sc. harmonica specialiter accepta) ad comoedos et tragoedos et ceteros poetas dicitur pertinere, venire potest ex hoc, quod hi in plateis et theatris opera sua decantabant, forte suo modo, quo nunc laici quidam historias in locis publicis decantant. al. [s.XV] LmLUgol. Urb. 1, 64, 8: Graeci primo antiphonas componentes eas cum psalmis in choro quasi in chorea ordinaverunt decantari. Qui mos ita ad universas transivit ecclesias, ut iam ubique cum psalmis antiphonae decantentur. LmLIoh. Tinct. eff. 2, 13: Rex autem David verae religionis cultor Dei laudes decorari cupiens, cantores instituit, qui coram archa foederis illas decantarent. LmLNicol. Burt. 1, 2, 8: maiores natu apud Romanos legitur in conviviis egregiis ad tibias superiorum opera carmine comprehensa decantasse. LmLIoh. Tinct. inv. p. 29: ut ancylia collo suspensa ferentes cum saltu ac tripudiis carmina decantarent (sc. Salii). LmLFr. Gafur. theor. 1, 1. LmLGuill. Pod. 5, 2: praedictam civitatem (sc. Constantinopolitanam) etiam temporibus sanctissimi Iohannis Chrisostomi illius episcopi ... processionaliter decantantes intrabant. ibid. al. LmLHerb. Tr. 2, 3 p. 48: naviculatores cum portus attigissent, celeumata decantabant. al. 2 die Intervallstruktur der Kirchentonarten betreffend — with reference to the intervallic structure of the modes [s.X-XI] LmLPs.-Odo dial. p. 262b: nihil enim impedit, quemcunque volueris modum, si acute vel graviter decantaveris (inde LmLTrad. Garl. plan. V 257). [s.XIII-XIV] LmLEngelb. Adm. 4, 12, 1: Ex quibus consonanciis et in quibus litteris et speciebus dyapason decantetur tonus primus et secundus. LmLEngelb. Adm. 4, 16, 7: quod VIII toni musici predictis VIII speciebus diapason, in quibus decurrunt et decantantur, sunt ... conbinati. al. LmLIac. Leod. spec. 6, 96, 9: cum hic tonus (sc. quintus) amplius per ⋅b⋅ mollem quam per ⋅♮⋅ quadratum decantetur. al. LmLHeinr. Eger 5 p. 46: Tonus, prout in hoc capitulo finitur, est plurium notarum certis principio, medio et fine proinde certa decantanda regulatarum artificiosa combinatio. [s.XV] LmLUgol. Urb. 1, 161, 3: Igitur ex hac forma tritum prothum per ⋅C⋅ quadrum et non per ⋅B⋅ molle dicimus decantari. al. LmLGeorg. Ans. 3, 61. LmLGuill. Pod. ench. 26 p. 387. LmLGuill. Pod. 5, 27: Quintus autem et sextus, quamquam aliis mediis in precedentibus libris probatum fuerit per ⋅b⋅ molle decantari. ibid. al. 3 Melodieverlauf und Intervallstruktur von Gesängen betreffend — with reference to the melodic progression and intervallic structure of chants [s.XI] LmLBerno prol. 7, 15 app. crit.: [Potest tamen hec eadem antiphona in illo loco „ymnum dicat“ emendari et ad tercium []tonum sine obstaculo decantari]. LmLGuido micr. 17, 16: eiusque syllabas illis sonis adhibitis decantemus, quos earumdem syllabarum vocales subscriptae monstraverint. LmLTon. Aug. p. 87: designativas neumas dico, quibus „Seculorum amen“ decantatur. al. LmLFrut. ton. p. 147: nec in monochordi regula pro defectu et dissonantia chordarum et neumarum eas (sc. antiphonas) decantare valebis. al. [s.XIII] LmLElias Sal. 7 p. 23b. LmLIoh. Groch. 248: Et semper „Gloria patri“ secundum euphoniam versiculi decantatur. al. LmLEngelb. Adm. 4, 38, 2. al. [s.XIV] LmLIac. Leod. inton. 4, 29: Non est igitur quodcumque „Venite“ ad invitatoria quaecumque decantandum, sed „Venite“ primi toni ad invitatoria toni primi tantum decantandum est (sim. LmLIac. Leod. spec. 6, 87, 21). LmLIac. Leod. spec. 6, 54, 27: Sunt tamen aliqui cantus, qui commodius in distinctis locis decantari possunt et notari. eqs. al. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 117: quia debitam formam modorum ... observare videntur, quod patet in vario cantu, quem moderni concinnant et decantando dictant. al. LmLHeinr. Eger 5 p. 58: si notae in descendendo ultimae seu infimae aliquando decantentur semitonialiter. al. [s.XV] LmLIoh. Olom. 2 p. 5: Voces vero sive notae omnium musicorum auctoritate sunt sex, videlicet ut, re, mi, fa, sol, la, per quas tam in ascensu quam in descensu alterius (pro alternis?) mutationibus factis omnis cantus sufficientissime decantatur. LmLIoh. Olom. 9 p. 43: Aliter enim Gregoriani (ed.: Gregoriam), aliter Ambrosiani (ed.: Ambrosiam), aliter quandoque ecclesiae claustrales et aliter canonicales ipsos (sc. fines de „Saeculorum amen“) solent una cum psalmorum modulationibus decantare. al. LmLGeorg. Ans. 2, 12. al. LmLPs.-Guido corr. p. 54b. LmLTon. Subl. p. 54, 4. LmLTrad. Holl. II 7 p. 127 (p. 458b): Et solus psalmus iste „In exitu Israel“ nunc sub ipso (sc. tono peregrino) solemniter decantari debet. LmLTrad. Holl. III 9 p. 63: Psalmi introituum tali iubilamine decantantur: „Prima etate formati sunt Adam et Eva“. al. LmLIoh. Legr. rit. 2, 1, 7, 27. al. LmLTrad. Holl. VI 33, 4: qui cantus per coniunctas musicas decantantur sepius. LmLGuill. Pod. ench. 11 p. 374: quicquid decantandum vel modulandum fuerit. al. LmLGuill. Pod. 5, 4: Proprium enim non modo huic (sc. cantui plano), verum etiam contrapuncto et mensurabili est, per naturam aut b molle vel C quadratum semper decantari. al. LmLSzydlov. 13 p. 48. al. 4 die Ton- bzw. Stimmgebung betreffend — with reference to tone quality, or to vocal production [s.XI] LmLCompil. Casin. 1, 5 p. 5: domino decantant (ms.; ed.: decantarent) voce serena. [s.XIII] LmLInst. patr. 18: In hymnis „Te Deum laudamus“, „Gloria in excelsis“ et „Credo in unum“ sic punctus et pausa fiant, ut intellectus discernatur, et mediocri voce decantentur. al. [s.XIV] LmLQuat. princ. 1, 8: unusquisque eciam, si suaviter canere non valeat, tamen apud se ob delectacionem, secundum quod valet, sibi decantat (inde LmLTrad. Holl. VI 5, 4). [s.XV] LmLGeorg. Ans. 3, 2: Nimirum igitur sunt nostre voces tenues, parve, rauce et tremule, et inde cum decantamus, in risum convertimus audientes et nobis ipsis odio sumus. LmLConr. Zab. chor. 2, 10: altiores notae cantus sint voce subtiliata et non plena arteria vel valida voce decantandae. LmLConr. Zab. chor. append. 1, 1: nisi etiam ipsa psalmodia irreprehensibiliter et bene decantetur. al. 5 Elemente des Tonsystems betreffend — with reference to elements of the tonal system [s.XIII] LmLAmerus 20, 16: Personat voces dyapason octo, in ⋅c⋅ de ⋅c⋅ transit et in ⋅d⋅ de ⋅d⋅, sicque (ms.; ed.: sic, que) decantans elementa cuncta scandit ad ipsum. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 5, 34, 10: ut in gammate nostro voces tetrachordi diezeugmenon per ♮ quadratum decantentur. al. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 51: utrum ne etiam infimus inter ⋅Gamma⋅ut et ⋅C⋅faut in primo alphabeto eodem modo []cantus B mollis possit haberi et decantari. al. LmLIoh. Boen mus. 3, 64: duo vel tria semitonia minora non posse decantari. al. [s.XV] LmLGeorg. Ans. 3, 48. al. LmLIoh. Legr. rit. 1, 3, 11, 13. LmLTrad. Holl. VI 33, 8: in loco, ubi solebat decantari semitonium, per coniunctam thonus decantatur. al. LmLNicol. Burt. 1, 15, 91. LmLGuill. Pod. ench. 15 p. 377: qui dicunt enarmonicum genus cum reliquis decantari. LmLGuill. Pod. ench. 26 p. 388: Auditis enim ut, re, mi fa, sol, la per quam supradictarum proprietatum decantate fuerint, sensu dumtaxat diiudicare impossibile est. al. LmLGuill. Pod. 5, 5: ut plerique illorum (sc. cantorum) dimisso b mollis nomine, quando illo utendum fuerit, per coniunctam decantare dicant. al. LmLSzydlov. 5 p. 20: modo fa loco mi et econverso mi in loco fa decantare est quedam dissonancia et contrarium artis musice. al. 6 die Mehrstimmigkeit betreffend — with reference to polyphony [s.XIII-XIV] LmLIoh. Groch. 184: decantatur... organum. LmLIoh. Groch. 194: Duplum vero est <cantus>, qui <supra> tenorem minutam facit abscisionem et cum eo aliquoties in diapente consonat et aliquando in diapason proportione, ad quod multum iuvat bona discretio decantantis (pro discantantis?). LmLPs.-Mur. summa 2337: ut organica et dissimilis triplex nota simul ab hiis tribus partibus decante<tur>, et hic modus bene dicitur organica triphonia. LmLIac. Leod. comp. 3, 2, 5: Illa (sc. organica poliphonia) enim caelici cantores ecclesiastici illius scilicet triumphantis ecclesiae, similiter et istius militantis ecclesiae nostrae psalmos hymnosque dulces Deo cum tripudio decantant. LmLIac. Leod. spec. 5, 24, 15. Si igitur tres cantores tactam antiphonam simul decantent, ut simul summae voces cum mediis et infimis exprimantur. LmLIac. Leod. spec. 7, 3, 3: alius, qui supra tenorem decantatur, qui vocatur discantus. LmLIac. Leod. spec. 7, 5, 7: vox sola contra vocem solam decantatur. al. 7 Rhythmus und Mensurierung betreffend — with reference to rhythm and mensuration [s.XIV] LmLIoh. Mur. not. 2, 7, 3: Et ex perfectis de perfecto et imperfectis de imperfecto, sicut convenit, decantatur. LmLIac. Leod. spec. 6, 71, 5: alia (sc. mensura temporalis), quae mensuram aliquam supra voces, etiam successive prolatas, inspicit, ut quod una morosius decantetur quam alia; et haec ad cantum pertinere potest planum. LmLIac. Leod. spec. 7, 18, 2: quicquid per debitam mensuram temporalem longarum breviumque figurarum ac semibrevium decantatur (cf. Lambertus p. 279: transcurrit). [s.XV] LmLOrig. et eff. 10, 1: Omnis musica aequiformis, id est planus cantus, debet aequiformiter decantari, ita quod longa et brevis idem tempus contineant. LmLOrig. et eff. 17, 2. LmLUgol. Urb. 3, 1, 31: Tertia nota seu figura brevis est appellata eo, quod in plano cantu respectu longae eam brevius decantabant. LmLGeorg. Ans. 3, 155: Semibreves vero tres cum unius temporis sint decantande mensura, perfecte dicuntur et prolationis maioris. LmLGeorg. Ans. 3, 248 (inde LmLFr. Gafur. pract. 3, 1). LmLGeorg. Ans. 3, 249: sex notis eandem novem nonarum mensuram decantare docent. al. LmLLe Munerat moderat. 53: sive prima syllaba vel secunda vel tertia sit brevis vel longa, sit etiam dictio monossyllaba vel polissyllaba, Latina vel barbara: nichilominus uniformiter decantatur. al. LmLLe Munerat tract. 6. al. LmLGuill. Pod. 7, 3: ita ut in tres, sex atque novem dividantur et pari forma eodem temporis spacio (incunab.: spacia) decantentur (sc. figure). al. II (von einer schriftlichen Vorlage) absingen — to sing at sight (from a given piece of notation) [s.IX-X] LmLHucbald. 44: Hae autem (sc. notae musicae) ad hanc utilitatem sunt repertae, ut ... per has omne melos adnotatum, etiam sine docente, postquam semel cognitae fuerint, []valeat decantari. [s.X-XI] LmLPs.-Odo prol. 4: quicquid per musicas notas descriptum erat, sine vitio decantabant. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 6, 71, 9: Non enim valet quis in cantuum libris cantus decantare, nisi figuras vel notas ... atque dispositionem illarum sive notandi modum cognoverit; sicut legere non valet, qui litteras ignorat. LmLIac. Leod. spec. 6, 73, 33: Qui vult ergo cantus sic notatos decantare, tria principaliter observet: primo, ut sciat, quae neuma vel nota cui syllabae respondeat; secundo, quae fuerit in spatio vel in regula et quas litteras repraesentant vel colores; tertio, ut voces, prout in ordine se consequuntur, convenienter proferat, ut repercussas aequaliter dicat. al. [s.XV] LmLAnon. Claudifor. 5, 2, 5. LmLGeorg. Ans. 3, 35: Concedunt vero quandoque dispositori cantus, etsi ex superabundanti, clavium cantui utramque premittere, quatenus possit pro arbitrio cantor acutius cantum aut gravius decantare. LmLLe Munerat moderat. 57: cantica uti notata sunt, in omnibus suis partibus nichil immutando decantabuntur. al. LmLGuill. Pod. 8, 1: quod ab uno modulatore conflatum fuerit, ab alio quantumcumque perito, nisi tantum per quandam contrapuncti examinationem quomodo decantandum existat, inveniri mimine possit. al. III durchsingen, zu Ende singen — to sing through, to sing to the end [s.XI] LmLGuido micr. 5, 11: si per hanc speciem differentibus vocibus eandem quamlibet antiphonam incipiant et decantent (inde LmLTrad. Holl. VI 30, 13. LmLConr. Zab. tract. AA 6). [s.XIII-XIV] LmLEngelb. Adm. 4, 30, 12: et ibi sine inpedimento (sc. cantus) decantabitur et finietur. LmLIac. Leod. spec. 6, 54, 3: posset septimus tonus quantum ad hoc ibi decantari ac finiri, si permitteret usus. [s.XV] LmLGeorg. Ans. 3, 5: unica pro modo cantilena decantata prorsus taceant. LmLConr. Zab. chor. 2, 13: morulas ad modum pausarum facientes in mille locis cantus, ubi nulla est pausa vel tardatio facienda; immo nonnumquam quasi post quamlibet dictionem decantatam id faciunt. LmLGuill. Pod. 5, 7: Vix enim decantate fuerint (sc. voces), statim desinunt esse. al. IV ? erklingen lassen — ? to bring into sound [s.XI] LmLOliva 55: Inter hanc (sc. triten sinemenon) igitur et mesen spacium, quod relinquitur, sinemenon semitonium quadam suavitate decantat (pro decantatur?) ad mesen coniunctum faciens tetracordum. V (ein Intervall) stufenweise ausfüllen — to unfold (an interval) with stepwise motion [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 2, 29, 8: In his autem quattuor modis decantandi consonantiam hanc (sc. diapente) tanguntur quattuor eius species. LmLIac. Leod. spec. 5, 4, 1: Ut non solum in chordis diatessaron secundum suas quattuor voces in tetrachordo decantetur, verum etiam et aliae maiores symphoniae. LmLIac. Leod. spec. 5, 8, 21: Enharmonium genus secundum Boethium est, cum in omnibus tetrachordis decantatur diatessaron per diesim et diesim et ditonum (cf. Boeth. mus. 1, 21 p. 213, 15: quod (sc. enarmonium) cantatur per diesin et diesin et ditonum). al. VI (auf einem Instrument) spielen — to play (on an instrument) [s.XIV] LmLHeinr. Eger 1 p. 35: Incitamur etiam in veteri testamento multipliciter et novo ad laudes Deo instrumentis decantandas musicis. [s.XV] LmLGeorg. Ans. 3, 7. LmLNicol. Burt. 1, 11, 68: Iubalem non huiusmodi ... proportiones ac consonantias excogitasse, sed tantum in cithara et organo ... decantasse. LmLFr. Gafur. theor. 1, 1: cantores instituisse legimus coram archa dominici foederis musicis instrumentis et modulatis vocibus decantantes. ibid. al. LmLHerb. Tr. 1, pr. p. 18: David regem, divinum certe musicum, ... non solum cithara, sed etiam viva voce Deo laudes solitum decantasse. LmLHerb. Tr. 1, 10 p. 37: Proinde Aeneas ... Plutonis regna accedens []Musaeum atque Orpheum in Elysiis campis repperit suavissime cithara decantantem. ex errore ut videtur: LmLIoh. Mur. comp. 6, 4 app. crit.: in psalterio decacordo (ms.: in psalterio decardo; ed.: in psalterio decantando) (cf. Gloss. Ioh. Mur. spec. 4. Petr. Talh. p. 5). cf. LmLKasch, Vokabular p. 152 sq.