congruo

congruo, -ui, -erecongruere. I de anim. (fere de hominibus eorumque vita, animo, congregatione de Christo: l. 59, de angelo: l. 61): A conformem esse — angepaßt sein, passen (zu): 1 in univ.: MLWAldh. virg. I 46 gloriosas illustrium puellarum personas Teclae et Eulaliae ad formam virginalis materiae -entescongruentes. MLWc. notione participandi: MLWMirac. Annon. 2,3 (Siegburg. Stud. III. 1966; MLWa. 1183/87) quis dubitet eum ad supernarum virtutum sortem -erecongruere? 2 (as)similari — (sich an)gleichen: MLWGodesc. Saxo theol. 22 p. 306,25 ut ... anatropice se formatum videns figurae suae (sc. Dei) etiam secundum erectionem corporis -retcongrueret homo. MLWInnoc. IV. registr. A 102 p. 72,25 ut per id, quod transit, -retcongrueret morituris mediator. MLWAlbert. M. summ. theol. I 18,75,1 p. 782^b,36 attribuitur angelo ministerium circa hominem, ut ministrans -atcongruat homini et -erecongruere non potest, nisi conformetur. refl. MLWi. q. se accomodare — sich anpassen: MLWArbeo Corb. 8 vir Dei ... unicuique se -enscongruens sexui vel aetati. 3 aptum, habilem esse — tauglich, befähigt sein: MLWWalahfr. Wett. 673 vilis ... persona mihi est nec -itcongruit isti indicio, quod ad humanas transmittitur aures. 4 dignum esse — würdig sein: Vita Heinr. IV. 3 p. 16,11 provideret apostolicus ... regem ..., cuius vita et sapientia tanto -retcongrueret honori. B concordare, consentire — in Übereinstimmung, einer Meinung, (sich) einig sein (cf. MLWGloss. II 173,37 St.-S. -untcongruunt MLWi. giheillant): MLWBeda hist. eccl. 3,25 p. 186,17 constat vos ... neque legi neque evangelio in observatione vestri paschae -erecongruere. 5,21 p. 342,7 (epist.) neque nunc ecclesia catholica, sicut una fide ... consentit, ita etiam una ... tonsurae sibi forma -itcongruit. MLWForm. Bitur. 1 partibus -entibuscongruentibus. MLWAlbert. M. eth. 4,3,1 p. 315^b,21 illi ..., qui e contrario se habent his ... ad omnes contrariantes et nulli -entescongruentes MLWeqs. MLWibid. MLWal. MLWpartic. pro MLWsubst. m.: MLWAlbert. M. eth. 9,2,1 p. 568^b,17 non -enscongruens ... sibi alium diligere non potest sicut seipsum. II de rebus vel impers. MLWi. q. convenire, consentaneum esse, competere — (zusammen)passen, übereinstimmen, entsprechen (cf. MLWGloss. II 187,61 St.-S. -untcongruunt gihellent): A strictius: 1 gener.: a in univ.: MLWLamb. Hersf. annal. MLWa. 1071 p. 133,25 ego ... animadverti nostras quam illorum consuetudines regulae sancti Benedicti melius -erecongruere. Volquin. serm. 118 (MLWStudMediev. III 3. 1962. p. 326) omne ... membrum, quod suo capiti ... non -itcongruit, quod a conformitate recedit, monstrum facit. MLWGerhoh. Antichr. 1,31 p. 340,38 veritas novorum cum typo antiquitatis -itcongruit. MLWal. MLWimpers.: Chart. Sigeburg. 123 p. 234,15 (ed. E. Wisplinghoff. 1964; MLWa. 1255) pium est et -itcongruit rationi, ut MLWeqs. MLWAlbert. M. metaph. 12,2,3 p. 562,9 (ed. B. Geyer. 1964) sicut in talia -itcongruit (cf. p. 1081^a,20 ἁρμόττει). MLWal. b apte, recte adhiberi, quadrare — zutreffen(d sein): MLWAldh. virg. I 44 p. 298,7 ut psalmigrafi sententia ... quadrare et -erecongruere videatur. MLWGodesc. Saxo gramm. 2 p. 452,17 ‘eris’ ... futurum non -erecongruere perspicis. 2 philos. et theol.: MLWHugo Honaug. hom. 3,2,1 (MLWArchHistDoctrLitt. 35 [43]. 1968. p. 212; MLWc. 1180) similitudinis ... vis est, quod rem rei secundum aliquam -erecongruere facit qualitatem. MLWAlbert. M. eth. MLWcomm. 402 p. 342,16 (ed. W. Kübel. 1968/72) ‘contrapassum’ secundum aequalitatem rei ‘non -itcongruit’ (p. 1132^b,23 ἐφαρμόττει) omni ‘iusto’. MLWeuch. 3,1,6,5 p. 260^a,34 si vis, quod cibus ille tibi -atcongruat (cf. 3,1,6,5 p. 263^a,32). MLWsumm. theol. I 18,75,1 p. 782^b,40 possunt angeli illa (corpora) mutare in formas ... ministerio -entescongruentes. MLWibid. MLWal. 3 natur.: MLWAlbert. M. sacram. 1 p. 1,30 disponitur ... materia frigidi per calorem, qui expellit frigiditatem et rarificat materiam, ut -atcongruat formae ignis. MLWibid. MLWal. 4 metr.: MLWAldh. ad Acirc. 116 p. 160,22 participia ... praeteriti temporis interdum trochaico pedi -untcongruunt. 132 p. 181,7 regulas ionico maiori rite -entescongruentes. MLWibid. MLWal. (v. MLWind. MLWs. v.). 5 mus.: MLWAurel. Reom. mus. 6,4 (Corp. Script. Mus. XXI. 1975) ne ... aut acutus sonus ... minus gravi conveniat aut gravis multum depressus altitudini acuti non -atcongruat. MLWal. B latius: 1 decere, deberi — angemessen sein, wohl anstehen, sich gehören, geziemen, zukommen (cf. MLWGloss. II 289,9 St.-S. -itcongruit carisit cazimit): a gener.: MLWAldh. virg. I 55 p. 314,9 non ... vetita mundi ornamenta ... alumnis coenobii ... rite et legaliter -erecongruere queunt. MLWAgius vita Hath. 17 postquam ... ea, quae visitationi eius (matris) -bantcongruebant, adimpleta fuerunt. MLWHrotsv. Pafn. 11,2 haec gloria nemini magis -itcongruit quam patri et domino meo Antonio. MLWAlbert. Mett. div. temp. 2,13 p. 716,10 hanc molliciem animi vili mancipio potius quam illi (Baldrico) -erecongruere dicebat. MLWal. v. et p. 1174,51. MLWimpers.: MLWDipl. Loth. I. 73 (ed. Th. Schieffer. 1966) imperiali ... excellentię -itcongruit, ut MLWeqs. (139 p. 311,11. MLWal. cf. 100 p. 239,39 maiestati). MLWGodesc. Saxo fragm. p. 23,21 velut expedit, competit, -itcongruit. MLWThietm. chron. 4,75 p. 218,32 -itcongruit suppliciter orare. MLWAlbert. M. eth. 4,3,2 p. 316^b,16 convivit et colloquitur, ut -itcongruit. MLWal. v. et p. 1056,2. b philos. et theol.: MLWAlbert. M. bon. 271 p. 156,76sq. decet et -itcongruit aliquid alicui secundum consuetudinem et alii -itcongruit aliquid secundum virtutem MLWeqs. MLWsent. 1,48,3 p. 475^b,7 Deus vult nos velle, quod -itcongruit nobis secundum naturam MLWeqs. MLWmiss. 1,3,5 p. 23^b,46 his ..., qui ... voluntatem forma boni formant, ut bonum velint, illis vera pax -itcongruit. MLWibid. MLWal. 2 commodum, conducibilem, idoneum esse — günstig, dienlich, zweckmäßig, geeignet sein: a praevalente notione utilitatis: MLWLiber diurn. 84 p. 95,8 queque ad stabilitatem christiane religionis et rectitudinem catholicae fidei -untcongruunt. MLWDipl. Ludow. Germ. 41 p. 55,32 ut ... rectores ... faciant, quicquid utilitati praedictae sedis -eritcongruerit (MLWDipl. Arnulfi 160 p. 242,38). MLWDipl. Loth. I. 87 p. 212,1 (ed. Th. Schieffer. 1966) id ... ad profectum totius imperii ... -erecongruere haudquaquam diffidimus. al. salubrem esse — zuträglich sein: MLWCand. Fuld. Eigil. II 13,13 reperies ..., qui pastus ... lanigeris prosit, teneris qui -atcongruat agnis. MLWVita Magni Fauc. II 9 (Anal. Boll. 81. 1963. p. 331) ea, quę in infirmitate laboranti noverat -erecongruere. b praevalente notione opportunitatis: MLWChart. Engelb. 38 (Geschichtsfreund 51. 1896. p. 19,5; MLWa. 1198/1216) concedimus ..., ut ... in suos usus convertant proventus, quod etiam propter vicinitatem cenobii et ecclesie -itcongruit. MLWChart. Salem. 114 eo quod in pascuis ... suis ipsis (fratribus) -erecongruere videretur mansus. impers. MLWi. q. opportunum est, expedit — es ist angebracht: MLWRimb. Anscar.11 pedibus ... incedentes et, ubi -batcongruebat, interiacentia maria navigio transeuntes. MLWChart. Naumb. 168 p. 147,45 hic ... -itcongruit meminisse. MLWal.