collateralis

collateralis -e 1. ‚seitlich‘, plagal 2. nach Art der plagalen Tonarten — 1. ‘lateral’, plagal 2. following the disposition of the plagal modes 1 ‚seitlich‘, plagal — ‘lateral’, plagal a als Bezeichnung für die plagale Nebenform einer Kirchentonart — as term that designates the plagal, secondary form of a mode [syn.: plagalis, plagis, subiugalis] [s.XI] LmLIoh. Cott. mus. 10, 34: qui (sc. canendi modus) vero magis in gravibus moram faceret, plagis vel plagalis, id est collateralis seu subiugalis, diceretur (inde LmLConr. Zab. tract. AR 4 p. 220). LmLIoh. Cott. mus. 10, 37: Plagis autem quasi partialis vel collateralis exponi potest; dicimus enim: in illa plaga, id est in illo latere sive in illa parte (inde LmLHier. Mor. 20 p. 156, 21. LmLGob. Pers. p. 186b. LmLConr. Zab. tract. AS 4 p. 220). [s.XII] LmLTon. Gratianop. p. 12: ad alios quatuor plagales, id est minores vel collaterales. LmLAnon. Lovan. p. 492b. [s.XIII] LmLMus. man. 44, 9: Plagales sive collaterales cantus dicuntur, qui ad altiora quidem percurrenda non assurgunt, sed e regione sub littera, qua finiendi sunt, ad inferiora derivantur, et circa finalem litteram nunc subtus, nunc vero supra, moras et circuitus suos faciunt. LmLMetrol. 9 p. 79 (cf. Guido micr. 12, 9). LmLAmerus 17, 2: quatuor plagales vel plage quasi partes vel collaterales sive subiugales, quia inferiora loca possidentes unusquisque sub latere sui autenti continetur et inferior sit. al. LmLLambertus p. 261b: Collateralis (sc. cantus) sepius ima (mss.; ed.: una) tenens raro se tollit in altum. al. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 6, 5, 8. LmLIac. Leod. spec. 6, 35, 20. LmLPetr. Palm. p. 507: secundum tropos abusive tonos nominatos principales et collaterales, de quibus beati Ieronimus, Gregorius et Guido cum pluribus aliis tractaverunt (inde LmLPs.-Theodon. pr. p. 31). LmLSumm. Guid. comm. 4, 10: cum unusquisque autentus sit divisus in tonum principalem et eius collateralem. al. LmLHeinr. Eger 5 p. 52: quos etiam ob hoc plagales vocabant, hoc est circa plagas seu regiones finalium currentes, vel collaterales autentorum, scilicet discipulares, subiugales vel minus principales. LmLPs.-Mur. mod. p. 99b (cf. LmLAnon. Lovan. p. 492b). [s.XV] LmLIoh. Olom. 8 p. 39. LmLNicol. Cap. p. 317. LmLGob. Pers. p. 186b. al. LmLAnon. Carthus. nat. 3, 7. LmLTrad. Holl. I p. 177. LmLTrad. Holl. II 10 p. 41 (p. 430b) (sim. LmLLad. Zalk. B 5). al. LmLTrad. Holl. III 7 p. 47. LmLTrad. Holl. VI 9, 4. LmLLad. Zalk. B 11: Unde dicuntur plagales a plagas in Graeco, quod est pars vel latus in Latino, quia partiales vel collaterales nuncupati sunt eo, quod in lateribus suorum autentorum demorantur. al. LmLGuill. Pod. 4, 7: Plaga enim in secunda significatione tractus vel clima, sive pars celi, terre aut etiam maris dicitur; quamobrem qui plagales modos subiugales aut collaterales interpretati sunt, quid per nomen importatur, ignorasse videntur. LmLFr. Gafur. pract. 1, 7: quod collateralibus inest tonis. b in Übertragung auf die geradzahligen modi der Modalnotation — by analogy applied to the even-numbered modes in modal notation [syn.: plagalis] [s.XIII] LmLAnon. Emmeram. 2 p. 186, 30: Alii (sc. modi) vero plagales poterunt appellari, id est collaterales et minus digniores []eo, quod ab imperfectis figuris vel sine proprietate propria figuratis perfectionem suam terminant et concludunt. Et isti sunt secundus, quartus et sextus; nam a brevi incipiunt et in brevem finem recipiunt et adoptant. 2 nach Art der plagalen Tonarten (bezüglich des Initiums?) — following the disposition of the plagal modes (with respect to the incipit?) [opp.: authenticalis] [s.XIII] LmLLambertus p. 266a: Omnes autem antiphone sexti modi tam authenticales quam collaterales unicam habent tantummodo Euouae.