circulus

circulus -i m. Kreis (als Bezeichnung für eine (halb-) kreisförmige Tonbewegung und für Notationszeichen der Mensuralmusik) — circle (as term that designates a (semi-) circular sequence of pitches and notational symbols in mensural music) I als Bezeichnung für eine (halb-)kreisförmige Tonbewegung, die wieder zu ihrem Ausgangspunkt zurückkehrt — as term that designates a (semi-)circular sequence of pitches that returns again to its original starting point [syn.: circus] [s.IX-X] LmLHucbald. 5: Ut in hoc: „Puer natus est nobis“. Si quaeras, quae vox eiusdem introitus cum prima coaequetur, apparet in prima et tertia huius sillabae ‚datus est nobis‘, ‚cuius‘, et ‚angelus‘. Hoc autem vocatur circus vel circulus, cum in eundem, quo ceptum est, punctum revertitur (cf. LmLChartier, Hucbald 2 p. 234-235). [s.XI] LmLWilleh. Hirs. 34 (c. 33), 1: De circulis troporum. Circuli troporum sunt, cum cantus singulorum in regulari suo cursu ductus et reductus ad finalem suum saepius recurrit. LmLOrg. Berol. 24: Que, id est medias (sc. voces), aliquando in depositione cantus elevamus, aliquando utraque in circulum tenemus (cf. LmLEggebrecht/Zaminer, Organum p. 170). II als Bezeichnung für Notationszeichen der Mensuralmusik — as term for notational symbols in mensural music A Divisionszeichen (zur Abteilung von Notengruppen) — sign of division (for separation of groups of notes) [s.XIII-XIV] LmLWalt. Odingt. 6, 1, 26: Cum vero (sc. brevis) in quattuor vel quinque aut ulterius divisa fuerit, non dicta divisione sed tali parvulo circulo cognoscetur, qui similiter signum est divisionis sic: . Suntque duae de quattuor priores semibreves minores, duae vero posteriores minutae sunt, quasi minimae seu velocissimae, et sic de aliis. LmLWalt. Odingt. 6, 17, 17: Accidit autem dubitatio in hoquetis istius modi, cum brevis dividitur in tres semibreves []eo, quod pausa semibrevis fit simul divisioni. Et divisiones ponere necesse est. Sed in talibus volo esse communem et signum divisionis circulum parvum sit supra minutis (cum exemplo). LmLRob. Handlo p. 164, 8: Quando siquidem hoketus currit super tres semibreves minores cum pausis tertie partis unius, iocundum post se et post earum pausas <parvulum circulum> habebit, ut pausarum et semibrevium minorum fallacia deleatur (cf. LmLLefferts, Handlo p. 21, 165). B Mensurzeichen (am Anfang eines Stückes bzw. Abschnitts) — mensuration sign (at the beginning of a composition or section) 1 der leere Kreis — empty circle a zur Anzeige des tempus — for indication of tempus [s.XIV] LmLPhil. Vitr. 16, 3: ad temporis perfecti designationem circulus apponitur rotundus, quia forma rotunda perfecta est (inde LmLTrad. Phil. I f. 62rG, 64. LmLTrad. Phil. II 9, 2. LmLIac. Leod. spec. 7, 47, 5). LmLPhil. Vitr. 16, 6: ubicumque talis circulus vel tres tractuli sine divisionis puncto reperiuntur, <signum> est perfectionis, scilicet quod tempus in se perfectum est. LmLTrad. Phil. II 9, 3: quando talis circulus reperitur, signum est, quod tempus semper est perfectum in se, id est, quod partitur in tres semibreves aequales. LmLAnon. Paris. II 8, 1. LmLPs.-Mur. arg. p. 107a. LmLIoh. Mur. lib. 6, 3: circulus ponitur pro tempore perfecto (inde LmLProsd. exp. 56, 3-15. LmLUgol. Urb. 3, 6-2, 2. LmLUgol. Urb. 3, 6-2, 18). LmLQuat. princ. 4, 1, 32. LmLIoh. Hanb. sum. 13 p. 266, 1-2. LmLGoscalc. 3, 6 p. 170, 8. LmLIoh. Pipudi p. 45. LmLAnon. Couss. V p. 218, 7. al. LmLAnon. La Fage II p. 427. LmLAnon. Kellner p. 81: signum temporis perfecti est circulus perfectus et signum temporis imperfecti est circulus imperfectus. ibid. al. [s.XV] LmLProsd. exp. 56, 21: Quando vero componebant (sc. antiqui) aliquem cantum de tempore perfecto, ponebant exterius in margine circulum. al. LmLProsd. mens. p. 215a. LmLUgol. Urb. 3, 6-2, 21. al. LmLGeorg. Ans. 3, 171: Sunt quidam cantores, qui modis cantuum, quibus immixte sunt breves, quas volunt proprias servare mensuram, circulum  anteponunt. al. LmLAnon. Couss. XII 10, 7-8. LmLAnon. London. II 2, 3-4. LmLAnon. Monac. 4, 10. al. LmLPaul. Paulir. 7, 2, 3 p. 66. al. LmLIoh. Tinct. diff. 3: Circulus est signum quantitatis temporalis, qui aut perfectus aut imperfectus est. Circulus perfectus est signum temporis perfecti. Circulus imperfectus est signum temporis imperfecti. LmLIoh. Tinct. pr. 3, 5, 9. LmLIoh. Tinct. val. 11, 2: Signum temporis perfecti est circulus perfectus, qui, quom sit in modum fere unius O (ed.: ), quae quarta vocalis est, formatus, a plerisque O appellatur. ... Signum temporis imperfecti est circulus imperfectus, quem propter similitudinem formae, quam habet cum tertia littera alphabeti, quae est C (ed.: ), nonnulli C appellant. LmLFr. Gafur. extr. 11, 13, 14. LmLBart. Ram. 3, 1, 3 p. 88 app. crit. al. LmLIoh. Hoth. fig. I 2, 1. LmLIoh. Hoth. fig. II 2, 1. LmLIoh. Hoth. mens. I 2, 2. LmLNicol. Burt. 3, 2, 18. LmLGuil. mon. 7 p. 44. al. LmLAdam Fuld. 3, 6. LmLAnon. Salisb. 6, 13. al. LmLGuill. Pod. 7, 37. LmLFr. Gafur. pract. 2, 8. al. LmLFlor. Fax. 16 p. 88. (?) LmLAnon. Couss. I p. 436b. LmLProp. mens. Nota quod II 1, 6. b zur Anzeige des modus — for indication of modus [s.XIV] LmLPs.-Theodon. 2a p. 43: Saepe accidit in motellis et in aliis cantibus mensuratis, <quod> mensura variatur, videlicet in perfecto modo ... Ea propter quaedam signa apponuntur in huiusmodi cantibus mensuratis, scilicet circulus rotundus notulis perfectis praescribitur signans per circulum rotundum notulas esse perfectas (cum exemplo). [s.XV] LmLAnon. Mell. 19, 2: circulus integer sine puncto in medio est signum modi perfecti. Exemplum ut hic: . Sed medius circulus sine puncto est signum modi imperfecti, ut hic: . LmLBart. Ram. 3, 1, 2 p. 82: Modi cum tempore sic 3 3 2 2 ... In primo etenim signo quadripartito circulus aut semicirculus []modum ostendunt minorem, 3 aut 2 tempus. LmLIoh. Hoth. fig. I 2, 3: si post circulum vel semicirculum sequitur signum ternarii vel binarii, circulus vel semicirculus denotat longam et signum sequens denotat brevem; et si post circulum vel semicirculum sequuntur suo signa binarii vel ternarii, circulus vel semicirculus denotat maximam, signum ternarii vel binarii sequens denotat longam, et tertium signum binarii vel ternarii denotat brevem (sim. LmLIoh. Hoth. mens. I 2, 8-11). LmLFr. Gafur. pract. 2, 8. 2 mit drei oder zwei Strichen oder Punkten im Kreis — circle that contains three or two lines or dots a zur Anzeige von modus und tempus — for indication of modus and tempus [s.XIV] LmLPhil. Vitr. 18, 4: Ad modum et tempus perfectum denotandum insimul, apponatur <circulus> intus tres tractulos continens, ita quod circulus tempus denotet perfectum, tres tractuli modum (inde LmLIac. Leod. spec. 7, 47, 13). al. [s.XV] LmLGuill. Pod. 7, 37: Igitur si in principio cuiuscumque meli cantus mensurabilis circulus tria habens puncta in medio positus fuerit, signum est modi maioris perfecti. b zur Anzeige von tempus und prolatio — for indication of tempus and prolation [s.XIV] LmLIoh. Mur. lib. 6, 4: si in circulo vel in semicirculo inveniantur tres puncti, maioris prolationis est; si duo, minoris est (inde LmLProsd. exp. 56, 5-15. LmLUgol. Urb. 3, 6-2, 4. LmLUgol. Urb.) . LmLIoh. Pipudi p. 45: Item ponuntur aliquando in circulo vel semicirculo puncta; si ista tria fuerint, prolatio erit maior  et si duo, minor . LmLAnon. Couss. V p. 218, 13. al. LmLAnon. La Fage II p. 427. [s.XV] LmLProsd. exp. 56, 22: Et si volebant (sc. antiqui) talem cantum esse maioris prolationis, ponebant in medio illius circuli tria puncta, si vero volebant, quod esset minoris prolationis, ponebant solum duo puncta. al. LmLProsd. mens. p. 215a. LmLGeorg. Ans. 3, 175: Cantores quidam conformiter cantibus, in quibus disposite note semibrevium et minimarum prolationis maioris et quas proprias volunt servare mensuras, anteponunt circulum, cuius in medio tria figurant in forma trianguli puncta: . Quibus vero in cantibus has minoris fore prolationis volunt, anteponunt circulum, sed solis duobus punctis. LmLFr. Gafur. extr. 11, 13, 16. LmLBart. Ram. 3, 1, 2 p. 82. 3 mit einem Punkt im Kreis — circle that contains one dot a zur Anzeige von tempus und prolatio — for indication of tempus and prolation [s.XIV] LmLIoh. Hanb. sum. 13 p. 266, 3: Si punctus sit in circulo, semibrevis in brevi manet perfecta, ut hic: . Carente puncto in semibrevi non stat perfectio, ut hic: . [s.XV] LmLProsd. exp. 56, 42: pro maiori prolatione ponunt (sc. aliqui moderni) unum punctum in circulo vel semicirculo, pro minori vero nullum. LmLAnon. London. II 2, 8. LmLAnon. Monac. 4, 13. al. LmLPaul. Paulir. 7, 2, 3 p. 67. al. LmLIoh. Tinct. diff. 14. LmLIoh. Tinct. val. 13, 2. LmLIoh. Tinct. val. 14, 2. LmLFr. Gafur. extr. 11, 13, 18-19. LmLIoh. Tinct. punct. 17, 2. LmLBart. Ram. 3, 1, 3 p. 88. al. LmLIoh. Hoth. fig. I 2, 1. LmLIoh. Hoth. fig. II 2, 2. LmLIoh. Hoth. mens. I 2, 3. LmLIoh. Hoth. mens. II 2, 2. LmLNicol. Burt. 3, 2, 18. LmLGuil. mon. 7 p. 45. al. LmLAnon. Salisb. 6, 16. al. LmLAnt. Lucc. 8, 6. LmLProp. mens. Nota quod II 1, 4. b zur Anzeige von modus und tempus — for indication of modus and tempus [s.XV] LmLThom. Wals. 8, 4: Signum cantus perfecti de modo perfecto est circulus cum punctu medio, ut hic: . Et quare? Quia <punctus> (ms. et ed.: circulus) denotat modum, <circulus> (ms. et ed.: punctus) vero temporis perfectionem. Signum vero cantus, qui (ms. et ed.: quae) est de tempore perfecto et de modo inperfecto est circulus sine punctu, ut hic: []. c zur Anzeige des tempus — for indication of tempus [s.XV] LmLAnon. Mell. 19, 5: Sed circulus integer cum puncto in medio est signum temporis perfecti, ut sic: . Sed circulus medius cum puncto est signum temporis imperfecti, ut sic: . 4 zwei Kreise ineinander zur Anzeige von modus und tempus — two circles, one in another, for indication of modus and tempus [s.XIV] LmLAnon. Kellner p. 82: Sed quia modus ex pluralitate temporum est, sic signum modi est ex pluralitate circulorum, et sufficiunt ad omnem modum duo circuli. Nam per exteriorem designatur modus et per interiorem tempus et per perfectum exteriorem designatur perfectio modi et per imperfectum eiusdem circuli designatur imperfectio modi. Sed per perfectionem interioris designatur perfectio temporis et per imperfectionem eiusdem designatur imperfectio temporis. [s.XV] LmLPaul. Paulir. 7, 2, 3 p. 66: sed inusitati circuli sunt isti . LmLIoh. Hoth. mens. II 2, 1. C Pausenzeichen — notational symbol for a rest [s.XIV] LmLPetr. Dion. 10 p. 157: In hac descriptione (cf. p. 158: ) primus gradus (sc. pausarum) designatur per circulum. D Zeichen für Augmentation und Diminution — sign that indicates augmentation and diminution [s.XV] LmLProsd. exp. 61, 33: cum circulus habeat augmentare, semicirculus vero diminuere. LmLProsd. mens. p. 217b: cum semicirculus sive dexter sive sinister diminuere habeat in respectu ad circulum completum. LmLAnon. Couss. XII 11, 8: quum paragraphum ponitur in medio unius circuli integri non habentis in medio punctum, ut hic: , huius modi cantus medietas non tollitur sed solum tertia pars, hoc tantum est dicere, quod velocius canitur quam si paragraphum non poneretur in medio. Secundo, quum paragraphum ponitur in medio unius integri circuli habentis punctum in medio, ut hic: , in cuius signi cantu causatur diminutio. LmLAnon. Monac. 4, 16: Nota, quod signa iam dicta, scilicet circulus et semicirculus, quandoque ponuntur in aliquo cantu et habent tractum per eius medietatem et illud signum est, quod talis cantus, in quo ponitur circulus vel semicirculus cum tractu, dicitur per diminutionem, quod alii dicunt per semi, id est, quod note diminuuntur ultra suum proprium valorem. LmLPaul. Paulir. 7, 2, 3 p. 67. LmLIoh. Tinct. pr. 1, 3, 10. LmLFr. Gafur. extr. 11, 13, 20. LmLFr. Gafur. extr. 12, 14, 5. LmLBart. Ram. 3, 1, 3 p. 87 app. crit. LmLGuill. Pod. 8, 15. E Zeichen für die mensurale Proportion — sign that indicates mensural proportion [s.XV] LmLProp. mens. Sequitur 43 p. 168 (p. 473b): quum in cantu mensurali 9 minimae contra octo proferuntur vel 18 contra 16 ... Et huic praeponitur duplex signum: primum videlicet novenarius et octonarius algoristice positi, novenario supra et octonario infra; secundum signum est circulus cum duobus punctis; exemplum primi ; exemplum secundi: . LmLPaul. Paulir. 7, 2, 4 p. 71: sesquioctave (sc. proportionis signum) est circulus habens duo puncta in medio sic: . LmLAnon. Tegerns. II 101: Cuius (sc. sesquioctavae) proportionis signum est circulus cum duobus punctis obliquo modo in eo positis, ut sic: Ae. LmLGuill. Pod. 8, 15: per semicirculum punctum in medio habentem ad circulum absque puncto antecedentem conversim positum, ut hic:  illam demonstrant, ut tanquam temporis imperfecti ad perfectum et prolationis perfecte ad imperfectam comparatione eadem proportione sibi opponantur. ibid. al. F Wiederholungszeichen — repeat sign [s.XV] LmLAnon. Mell. 19, 12: Signum autem reinceptionis est circulus integer habens per modum dyametri lineam in medio circuli erectam dividentem circulum in duas equales partes, []ut sic: . v. semicirculus