causalis

1. causalis, -e. 1 de principio, ortu: a primordialis — ursprünglich: α de Deo: MLWGerhoh. (?) tract. II 39 (MLWArchHistDoctrLitt. 32. 1965. p. 158) hec (divinitas) est ... principalis forma et ... causa -issimacausalissima omnium (MLWConr. Mur. summ. 6,2 p. 431,16). β de exemplari (quasi seminali) futurorum (cf. M. Wengel, Die Lehre von den rationes seminales bei Albert d. Gr. Diss. Würzburg. 1937. p. 9): MLWAlbert. M. summ. creat. I 4,72,2,3 p. 746^a,17 sunt ... praecipue reptilia ..., quae non oportuit primo cum aliis in speciebus propriis fieri, sed tantum in -buscausalibus rationibus suis. summ. MLWtheol. II 8,31,1,4 p. 336^a,22 rationes -escausales seu seminales ... non possunt esse inditae materiae creatorum nisi ex primo opifice mundi. γ de causa naturam excedente (cf. M. Wengel, op. cit. p. 46sqq.): MLWAlbert. M. summ. theol. II 8,31,1,1 p. 330^b,41 ex ratione -icausali bene fit miraculum et ex ratione seminali nusquam fit. p. 332^b,24 rationes -escausales sunt in ipso (Deo) omnium rerum, seminales autem non sunt in ipso, sed in rebus. MLWibid. MLWal. b procreans, producens — erschaffend, hervorbringend: MLWGerhoh. Antichr. 2,22 p. 235,3 qui (Deus) sicut omnium -ecausale, ita et filii ... naturale principium est. 2,23 p. 236,1 liceat ... patri assignare rerum generale, materiale et -ecausale esse, filio ... speciale esse. al. superl. MLWi. q. omnia procreans — alles erschaffend: MLWAlbert. M. cael. hier. 4,1 p. 98^b,44 ex divinitate superessentiali ... et -issimacausalissima (MLWPG 3,177^G παναιτίου), id est quae omnia causat. subst. neutr.: causa, auctor — Ursache, Urheber: MLWAlbert. M. eccl. hier. 7,5 p. 769^b,23 ‘-icausali’ (MLWPG 3,556^B τῶ ... αἰτίω), id est Deo, qui est causa omnis victoriae. c efficiens — herbeiführend: MLWForm. Wisig. 21 p. 585,17 evitans -emcausalem mortis eventum, hanc ... epistolam fieri elegi. 2 de argumento i. qui causam affert, indicat — begründend, kausal: a gramm.: MLWErchanb. Frising. (?) gramm. p. 55,8 -escausales coniunctiones idcirco dicuntur, quia rationem exprimunt causae (MLWGesta Bereng. 3,60 MLWgloss. MLWAlbert. M. euch. 6,2,1,8 p. 388^b,33. MLWal.). b philos. et theol.: MLWGerhoh. Antichr. 2,33 p. 260,28 si ... feceris hypotheticam -emcausalem, quae habeat in antecedenti, quia caro est Christus MLWeqs.