lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

cathedra

Lex. bis spez. · 3 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

MLW
Anchors
3 in 3 Wb.
Sprachstufen
3 von 16
Verweise rein
1
Verweise raus
1

Eintrag · Mittellateinisches Wb.

cathedra f.

Bd. 2, Sp. 374
cathedra, -ae f. (καθέδρα) MLWscript.: ka-: passim. cha-: p. 375,34. adde MLWMarian. chron. a. Chr. 72 p. 508,4. MLWChart. Turic. 417 chatheram. MLWal. catth-: MLWForm. Marculfin. 14 p. 119,34. -ate-: p. 375,34.376,29. adde MLWDipl. Otton. III. 69 p. 477,12. MLWRanger. Anselm. 55. MLWal. -tehd-: MLWRanger. Anselm.179. -etr(a): MLWRhythm. 140,12. -tedhr(a): MLWRanger. Anselm. 5933. -er(a): MLWl. 65. MLWmetr.: cā-: MLWCarm. de Lamb. 1,76.79. -thē- (in arsi, cf. MLWErmenr. ad Grim. 10 p. 544,26): p. 376,36. adde MLWCarm. Salisb. 1,3,6. MLWCarm. de Lamb. 1,79. MLWal. -thĕ- (in thesi): p. 375,26. adde MLWHeiric. Germ. I 2,195. MLWal. sella, sedesStuhl, Sessel (cf. MLWGloss. III 384,6 St.-S. -acathedra sezel): I gener.: MLWLex Sal. Merov. 100,2 lectum ... et -ascathedras, quae de casa patris mei exhibui. MLWOrdo Rom. 19,4 habent ... -acathedra tale ex alto stabilita cum annologio. MLWHraban. epist. 50 p. 505,5 sepius suscipit me lectulus meus cubantem, quam -acathedra tenet meditantem aut docentem. MLWTheoph. sched. 3,71 ex his laminis ligantur -aecathedrae pictae et sedilia. MLWHerm. Torn. rest. 80 videres ... monachos iuvenes in -iscathedris sedentes et super tabulas ... scribentes. MLWChart. Tirol. 672 p. 132,28 ille, qui preparat -ascathedras. MLWWilh. Salic. chirurg. 3,9 p. 344G postquam situaveris infirmum ad sedendum sub bancho vel -acathedra. MLWal. MLWalleg.: Anon. de MLWalleg. (Cod. Sangall. 230 p. 536) -acathedra Christi est serenitas mentis. II spec.: A sella regia, soliumThron: 1 proprie: MLWChron. Fred. 2,62 p. 85,30 cum vinctum tenerit regem, in -amcathedram quasi honorifice sedere iussit. MLWAnnal. Hild. MLWa. 962 apostolicus collocavit Ottonem super -amcathedram augustalis principatus (cf. MLWLamb. Hersf. annal. MLWa. 962 super -amcathedram augustalem). adde: MLWChron. Noval. 3,32 non ... iacebat Karolus, ... sed in quandam -amcathedram ceu vivus residebat. 2 meton.: a dignitas et potestas regiaHerrscherwürde, -macht: MLWThietm. chron. 2,45 post Carolum Magnum regalem -amcathedram numquam tantus patriae rector ... possedit. MLWCosmas chron. 3,20 p. 186,19 ut ... eum (ducem) ... iterum relevent in principalem -amcathedram. MLWSalutaris Poeta 35 (MLWMittellatJb. 5. 1968. p. 230) ad regni -amcathedram si vis volitare. b sedes regniHerrschersitz, Residenz: MLWPaul. Diac. Lang. 2,10 Hilpericus -amcathedram habebat apud Sessionas. B sella episcopalisBischofsstuhl: 1 proprie: a strictius: MLWIoh. Diac. cen. 2,28 Petrus sedit in -acathedra, Iudas super loculum. MLWRather. epist. 7 p. 39,22 ut ... mallem in Walberti ... turricula quam sedere in Veronensi -acathedra. MLWRuotg. Brun. 13 acclamantibus cunctis ... virum super -amcathedram pontificalem sedere fecerunt. MLWChron. Ven. Alt. p. 82,8 Helena ... chatedras de Alexandrie tulerat, in quarum una sedit ... Marcus. MLWThangm. Bernw. 13 p. 764,15 episcopalem -amcathedram ad absidem altaris poni praecepit (MLWBerth. [?] annal. MLWa. 1078 p. 310,3 anulo, virga pastorali et -acathedra episcopali ab archiepiscopo ... susceptis. MLWLamb. Hersf. annal. MLWa. 1074 p. 201,18. MLWal.). MLWAdemar. hist. 3,35 Alduinum intronizavit, primo in -acathedra vectatoria ..., deinde in sede sancti Marcialis. Notae Teg. (MLWMGScript. XV p. 1068,1) reliquias acquisivit ...: de k-akathedra eius (s. Petri). MLWChart. Stir. II 456 abbati usum imfule pontificalis, anuli et -ecathedre ... indulgemus. MLWWilh. Rubruqu. itin. p. 326,4 -amcathedram plicabilem, sicut solent episcopi habere. MLWal. b latius (accedente fere sensu potestatis): MLWEpist. divort. Loth. 8 p. 220,18 qui ... in reverentissima summi principis -acathedra verus apostolus residetis. MLWAnnal. Fuld. II MLWa. 754 Lullus in -acathedra eius (Bonifatii) sedit annos xxxii. MLWBerth. (?) annal. MLWa. 1069 p. 274,28 nostrae -aecathedrae inthronizari ... nitebatur. MLWDesid. Cas. dial. 3 prol. p. 1142,2 Iohannes tribus ... mensibus Romanae usus -aecathedrae sessione. MLWRanger. Anselm. 2797 rex iubet a -acathedra descendere protinus ista. MLWChart. Heinr. Leon. 94 p. 145,4 presidente ... A. patriarcha in patriarchali -acathedra. MLWChart. episc. Hild. II 217 p. 92,6 Onorio summo papa possidente -amcathedram fidei. saepe. 2 meton.: a officium et sacerdotium episcopale Bischofsamt, -würde: MLWIonas Bob. Ved. 5 suscepto ... pontificalis -aecathedrae onus (MLWOrdo Rom. 40B,6 tribuas ei -amcathedram pontificalem ad regendam aecclesiam. MLWLamb. Hersf. Lull. 7 p. 317,31 propter p. -aecathedrae fasces. MLWal.). MLWEpist. var. III 26 p. 184,43 quod ... principum voluntate adeptus sit episcopalem cathredram (sic ?). MLWAdam gest. 2,64 bonus in prepositura, multo melior in -acathedra. MLWVita Meinw. 145 p. 77,17 potestas -ęcathedrę, que non sacris locis propter personas, sed propter sacra loca personis conceditur. MLWActa imp. Winkelm. I 136 quod ad -amcathedram apostolatus fuistis ... promoti. MLWal. b sedes episcopalis, ecclesia cathedralisBischofssitz, Bischofskirche (de sede abbatis: p. 376,7): MLWIulian. Tolet. Wamb. 7 Argebadus, -aecathedrae Narbonensis antistes. MLWCapit. reg. Franc. 22,32 ut non liceat episcopo principalem -amcathedram suae parrochiae neglegere (MLWFund. Hild. 1 p. 942,14 p. episcopii -amcathedram ... sacello Dei genetricis concessit). MLWNicol. I. epist. 122 p. 640,24 beati Petri ... -aecathedrae decretalium sanctionum promissa. MLWRuotg. Brun. 38 p. 40,10 Leodicensi -ęcathedrę vacanti ... incardinatus est. MLWDipl. Otton. II. 167a p. 191,9 Lauriacensis ęcclesia ... mater ęcclesia et episcopalis -acathedra fuit (MLWThietm. chron. 4,59 Waic in regno suimet episcopales -ascathedras faciens. MLWal.). MLWBerth. (?) annal. MLWa. 1069 p. 274, 25 caulas Constantiensis -aecathedrae ... intrare. MLWAdam gest. 2,1 necdum ... Hammaburgensis -acathedra habuit suffraganeos. MLWVita Theog. 1,28 p. 462,45 abbas -amcathedram suam deserens. MLWEngelh. Wirz. Burch. 1,3 p. 10,24 ut ... Mogoncie metropolitanam susceperit k-amkathedram ipsamque postea archiepiscopatus pallio sublimaverit. MLWSigeboto Paulin. 26 qualiter ... ipse locus apostolicae k-aekathedrae ... subderetur. MLWChart. Ypolit. 19 p. 29,9 ut ... nos ... et Pataviensis k-akathedra ... predium ... possideamus. MLWChart. Turic. 390 p. 277,2 gubernantibus nobis Constantiensem k-amkathedram. MLWChart. Burgenl. II 67 p. 47,5 civitas est dignitate predita -ecathedre pastoralis. saepe. expressius de curia Romana: MLWArnulf. Sag. invect. 7 p. 103,37 quem (papam) nec -acathedra Lateranensis agnosceret nec ei obsequium Romana civitas exhiberet. MLWal. c elevatio in sedem episcopalemStuhlbesteigung: MLWConc. Merov. p. 133,20 sunt ..., qui in festivitate -aecathedrae domni Petri intrita mortuis offerunt. MLWChart. Raitenh. 209 p. 176,16 in festo -ecathedre sancti Petri. MLWal. de festo MLWs. Petri (Petri Stuhlfeier’, cf. MLWLThK. 2I. p. 743): Bobol. Germ. 13 (MGMer. V p. 39,7) in vigilia -aecathedrae sancti Petri (Martyr. Augiens. XV. kal. Febr. [RömQuartSchr. 3. 1889. p. 208] Romae -acathedra MLWs. P. VIII. kal. Mart. natale -aecathedrae apostoli P. MLWHonor. August. gemm. 3,26 -acathedra MLWs. P. ideo celebratur, qui in illa die in Antiochia pontifex ecclesiae levatur. MLWRegistr. Wirz. [WürzbDiözGeschBl. 18/19 p. 22,2] in k-akathedra MLWs. P. quinque talenta. MLWChart. Salem. 476 p. 70,30 acta sunt hec ... in katedra MLWs. P. saepe). C sedes iudicantiumRichterstuhl: MLWRather. epist. 16 p. 92,2 sedens in -acathedra iudicandi. MLWChart. Tirol. notar. II 479 in quo sigillo ... B(ertoldus) iusticiarius ... sedebat in k-akathedra. D sedes docentiumLehrstuhl: 1 proprie: MLWAethicus Ister 17 Hiarcam sablo -amcathedram sedentem auream ... disputantem cum discipulis. MLWWalth. Spir. Christoph.II 1,180 sedet excelsae solio subnixa -ęcathedrę Geometrica. MLWAnon. tab. p. 196,5 intus in domo -acathedra et in illa -acathedra imago sapientis MLWeqs. MLWAlbert. M. summ. theol. II 14,87,3 p. 155b,3 -acathedra ... catechizantium est aedes sive docentium. MLWal. v. et p. 375,5sq. MLWalleg.: MLWHraban. univ. 22,11 p. 608B -aecathedrae ... sedes doctorum sunt et significant mystice docendi potestatem aut doctrinam legis Moysi sive etiam haereticorum doctrinam. 2 meton. de dignitate et officio magistri: MLWHincm. epist. I 99 p. 48,30 aliqui emerserunt, qui doctrinalem -amcathedram tenuerunt MLWeqs. MLWNicol. I. epist. 82 p. 435,1 doctoris ... -amcathedram eligens docere prius elegit ac deinde coepit doceri. MLWCod. Udalr. 97MLWmed. quatinus ... scolasticae praeficereris -aecathedrae. MLWChart. episc. Hild. II 768 p. 388,10 -amcathedram ... ascendere magistralem. MLWChron. Albr. MLWa. 1169 Parisius ... magister Petrus Pictavinus -amcathedram tenuit theologicam. adde de sede episcopali: MLWForm. Wisig. 6 p. 577, 38 -amcathedram apostolicae doctrinae ... conscendere. Payr
8564 Zeichen · 574 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 19./20. Jh.
    Konversationslex.
    Cathedra

    Meyers Konv.-Lex. (1905–09)

    Cathedra (griech.-lat.), Sessel, Lehnstuhl, Katheder; auch Bischofsitz. C. Petri , der Stuhl Petri oder der päpstliche S…

  2. Latein
    cathedraf.

    Mittellateinisches Wb.

    cathedra , -ae f. ( καθέδρα) script. : ka-: passim. cha-: p. 375,34. adde Marian. chron. a. Chr. 72 p. 508,4. Chart. Tur…

  3. Spezial
    cathedra

    Ladinisch-Deutsch (Mischí)

    cathedra [ca·the·dra] (lat.) f. (-dres) Kanzel f. ▬ baié ex cathedra ‹fig› von der Kanzel herab predigen → catedra .

Verweisungsnetz

5 Knoten, 2 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Kompositum 2 Sackgasse 3

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit cathedra

5 Bildungen · 5 Erstglied · 0 Zweitglied · 0 Ableitungen

Zerlegung von cathedra 2 Komponenten

cathe+dra

cathedra setzt sich aus 2 eigenständigen Lemmata zusammen. Die Klammerung zeigt die Hierarchie der Komposition; Klick auf einen Bestandteil öffnet seine Etymologie.

cathedra‑ als Erstglied (5 von 5)

cathedralicum

MLW

* cathedralicum (ka-) , -i n. exactio episcopo solvenda — einem Bischof zu leistende Abgabe (de re v. p. 377,39sq.): Chart. Pfedd. 25 p. 17,…

cathedralis

MLW

cathedra·lis

cathedralis , -e . script. : ka-: passim. cha-: p. 377, 27. catth-: Chart. Lux. II 493. -ate-: l. 68. p. 377,10. al. I adi. : A spectat ad s…

cathedraticum

MLW

cathedraticum (ka-, -ate-) , -i n. exactio episcopo vel archidiacono (plerumque in visitatione vel synodo) solvenda — einem Bischof oder Arc…

cathedraticus

MLW

* cathedraticus , -a, -um . ad exactionem episcopo (vel comiti) solvendam pertinens — die einem Bischof (oder Grafen) zu leistende Abgabe be…

cathedratus

MLW

cathedra·tus

adi. cathedratus , -a, -um . cathedra docentium instructus — mit Lehrstuhl (ausgestattet) : Salimb. chron. p. 222,7 magister -us cathedratus…

Zitieren als…
APA
Cotta, M. (2026). „cathedra". In lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern. Abgerufen am 10. May 2026, von https://lautwandel.de/lemma/cathedra/mlw
MLA
Cotta, Marcel. „cathedra". lautwandel.de, 2026, https://lautwandel.de/lemma/cathedra/mlw. Abgerufen 10. May 2026.
Chicago
Cotta, Marcel. „cathedra". lautwandel.de. Zugegriffen 10. May 2026. https://lautwandel.de/lemma/cathedra/mlw.
BibTeX
@misc{lautwandel_cathedra_2026,
  author       = {Cotta, Marcel},
  title        = {„cathedra"},
  year         = {2026},
  howpublished = {lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern},
  url          = {https://lautwandel.de/lemma/cathedra/mlw},
  urldate      = {2026-05-10},
}