cardo

1. cardo, -inis m. (f.: MLWl. 43. p. 278,14; n. MLWpl. -acardina: MLWl. 62) I proprie: A spectat ad ianuas, membra sim.: 1 strictius: a vertebra (in qua porta movetur) — (Tür-)Angel (cf. MLWGloss. I 83,18 St.-S. -ocardo tureo ango. III 324,26 -ocardo ange. IV 134,31 -ocardo scerdir): α in univ.: MLWWalth. Spir. Christoph. I 14 ad revoluti -iscardinis strepitum. MLWTheoph. sched. 2,24 hos duos ferros copulabis in una summitate in modum -umcardinum. MLWHelm. chron. 30 p. 58,14 porta -buscardinibus avulsa. MLWHeinr. Wirz. cur. 597 nec ratione vacat, quod habent cardinales a -ecardine nomen. MLWal. de fulcimento axis (cf. MLWGloss. II 75,7 St.-S. -emcardinem, quod dicitur napa): MLWMappae Clavic. 270 tales ... habeant ipsae columnae -escardines, ut non moveantur, quia configuntur intus. usu symbolico: MLWTrad. Ratisb. 319 (c. 1010/20) suam famulam ... eo tenore, suo annuatim -ecardine revoluto quinque denarios ... ut obtulisset, tradiderunt. β alleg.: MLWHraban. univ. 14,22 p. 400^B -ocardo potest significare rectae fidei firmitatem. p. 400^C quid -escardines ..., nisi sensus et corda sunt ... angelorum sive hominum sanctorum. γ in imag.: MLWEgbert. fec. rat. 1,792 ira ... omne suo fas iustitię de -ecardine vellit. MLWEpist. Ratisb. MLWapp. 6 in quo (papa) sanctę ecclesię -ocardo volvitur. MLWMetell. Quir. MLWperipar. 5,1 (ed. P. Chr. Jacobsen. 1965. p. 343) abbas prefuit Arbo, stridens limine -ocardo. δ per compar.: MLWAlbert. M. sent. 1,2,24 p. 86^a,11 in istis ... principiis tamquam quibusdam -buscardinibus volvitur totus mundus. v. et p. 275,8. b articulus — Gelenk: MLWWaltharius 1051 Waltharius humerumque eius de -ecardine vellit. MLWNivard. Ysengr. 7,432 elicuit guttur -ecardine Cono cavum. 2 latius: a porta — Tür, Tor: MLWCarm. imag. 2,3,8 caeli cui -ocardo pateat pro munere servo. b angulus — Ecke: MLWHugo Flav. chron. II 8 p. 374,40 habet hoc altare a quattuor -buscardinibus quattuor ęvangelistarum ... species. B spectat ad mundum: 1 strictius MLWi. q. polus, axis — Pol, Achse: MLWCarm. Aldh. 4,30 passim orbis per marginem ad usque caeli -emcardinem. MLWRhythm. 116,3,1 -icardini oppositum recta linea si serves luminum intuitu MLWeqs. (v. notam MLWed.). MLWalleg.: MLWHraban. univ. 9,6 p. 265^C significant ... -escardines ipsi praesentis ecclesiae conversationem. per MLWcompar.: MLWOtto Frising. gest. 1,60 p. 85,27 a nobis (sc. cardinalibus), per quos tamquam per -escardines universalis aecclesiae volvitur axis. 2 latius: a plaga caeli — Himmelsrichtung, -gegend: MLWAldh. ad Acirc. 3 p. 72,14 arcturus ..., qui boreo aquilonalis poli -ecardine volvitur. MLWCarm. Aldh. 1,36 archon ventorum ... veniebat a -ecardine, unde Titanis ... labuntur luminaria. MLWAethicus Ister 18 -escardines mundi has (sc. septentrionem et meridiem) ... scribit. MLWHraban. univ. 12,2 p. 333^B quatuor -escardines quatuor angulos quadrati significant. MLWCarm. Cantabr. 42,9 miratur celi -escardines, ultra non curat homines. MLWOtto Frising. chron. 2,13 p. 82,12 ut sic secundum iv mundi -escardines mundi quoque iv regna constituant. MLWal. solis -ocardo MLWi. q. oriens — Osten: MLWHrotsv. Mar. 635 reges astrologi solis de -ecardine ... advenere. MLWal. b culmen (caeli), caelum — (Himmels-)Gewölbe, Himmel: MLWAldh. virg. II 259 astriferum clausit Helias quadrato -ecardine caelum. MLWad Acirc. 111,8 ego (sc. creatura) complector sub caeli -ecardine cuncta (MLWHrotsv. Mar. 178 de -ecardine MLWc. ... veni). MLWHrotsv. asc. 119 stellato -ecardine lapsi. MLWFroum. carm. 7,14 te sequor, ut mundus circumfert -ecardine cursus. MLWChart. Westph. IV 1528 nichil est sub -ecardine phebi, quod non cedat ab invalido. MLWal. c clima vel orbis terrae — (Erd-)Gegend, Erdkreis, Erde: MLWAldh. virg. I 28 usque supremos terrarum -escardines. MLWvirg. II praef. 2 laudem capiat quadrato -ecardine (cor-cordine N) virgo (cf. MLWWalahfr. carm. 88,7 ecclesiae, regnat quae quadro -ecardine terrae. MLWErmenr. ad Grim. 33 p. 573,28 -ecardine quadrifido). MLWPaul. Albar. carm. 9,2 sacra ... docmate clara, que ... fulgent per -acardina mundi (cf. 11,2). MLWAlex. Min. apoc. 16 p. 349,14 per omnes mundi -escardines. MLWal. d aeon — Weltalter: Carm. de conv. Saxon. 6 (MLWMGPoet. I p. 380) post coepit sextus felix se volvere -ocardo, qui meruit ... germinis alti adventum ... capessere. II translate: A momentum, quo res vertuntur — Angelpunkt: 1 gener.: a medietas — Mittelpunkt: MLWWalth. Spir. Christoph. II praef. 86 cui (numero) pariter pariles decadis sub -ecardine partes contulerat quadruplum replicans binarius orbem. b summa rerum, discrimen — Hauptsache, Entscheidung: MLWHeinr. August. planct. 5 cunctorum -ocardo vel ordo (sc. Deus). MLWLamb. Hersf. annal. MLWa. 1075 p. 235,18 in eo (duce) omnium, quae agenda erant, summa et -ocardo vertebatur. MLWEpist. ad Wrat. 10 p. 399,5 si -ocardo rerum vestrarum sub pacis ... versatur iocunditate. MLWNorb. Iburg. Benn. 16 p. 882,10 -emcardinem litis ... examinatione ... permisit rex evolvi. MLWEpist. Reinh. 12 -ecardine incerto versor in hoc proposito. eversio — Umsturz: MLWMetell. Quir. MLWperipar. 9,4 (ed. P. Chr. Jacobsen. 1965. p. 349) turbans lis ęcclesiarum pacem -ecardine rerum. 2 eccl. MLWi. q. ecclesia principalis — Hauptkirche (cf. St. Kuttner. Traditio 3. 1945. p. 154.163): a spectat ad Romam: MLWCapit. reg. Franc. 47,23 diaconus ... -ecardine constitutus urbis Romae. MLWHincm. annal. MLWa. 868 p. 92,29 Anastasius presbyter -iscardinis nostri, quem in titulo beati Marcelli ordinavimus. MLWHadr. II. epist. 22 p. 727,25 Petrum ... presbiterum -iscardinis nostrae (BC, -icardini D). MLWRanger. Anselm. 3223 Geraldum retinent de -ecardine pontificali. MLWal. b ad alia loca: MLWNicol. I. epist. 85 p. 446,4 qui (viri) ad honorem -iscardinis ipsius sanctae ecclesiae Constantinopolitanae ... valeant subrogari. MLWDipl. Otton. I. 415 Iohannis cuiusdam presbiteri ... de -ecardine sancte Ticinensis aecclesiae. MLWDipl. Otton. III. 207 p. 618,19 sancte Cumane ecclesie gregi tam de -ecardine quamque omnibus sacerdotibus. MLWal. B origo — Ausgangspunkt: MLWHeiric. Germ. I 6 praef. 13 -iscardinis hunc primi (schol.: initii ...; primus -ocardo MLWi. e. tessera ab uno ad decem) si per θεορέματα ducas, eminet egregius. MLWConr. Hirs. dial. 1599 omnes artes naturales divine scientie famulantur, si ... ad -emcardinem suum, unde procedunt, referantur. MLWAlbert. M. metaph. I 2,8 p. 25,56 (ed. B. Geyer. 1960) divina natura cognitionem ... accipit ... ex fonte et -ecardine causarum. C terminus — Endpunkt, Ende (cf. MLWGloss. IV 183,22 St.-S. -ocardo angel vel finis): MLWEgbert. fec. rat. 1,1497 cui longinqua mei tempestas -iscardinis instat. 2,5 est modus hinc vitę certusque in limine -ocardo. MLWfort. MLWadd.: MLWCarm. Bur. B 84,4,14 ut -emcardinem determinem. D ordo (praecipuus), status — (gehobener) Stand, Reihe, Stellung: MLWAldh. virg. II 1302 quas (virgines) licet inferior sexus discriminet ordo, non tamen inferior virtutum -ocardo sequestrat. MLWAmalar. interpr. 5 inter sex ordines angelorum tres -escardines esse. MLWChron. Merseb. praef. p. 164,18 imperialis -ocardo hos amovendo, hos admovendo usque ad Ottonis ... tempora devolvitur. Dauser