cantus firmus

cantus firmus Bezeichnung für den rhythmisch gleichförmigen Gesang (speziell den Choral) — term that designates rhythmically equal chant (especially Gregorian chant) [syn.: cantus planus; opp.: cantus mensuratus] 1 als Ausgangs- bzw. Grundstimme im mehrstimmigen Satz — as original, or fundamental voice in polyphony [opp.: discantus, contrapunctus] [s.XIII] LmLDisc. pos. vulg. p. 191, 1: super quamlibet notam firmi cantus ad minus duae notae, longa scilicet et brevis vel aliquid his aequipollens, ut quatuor breves vel tres cum plica brevi proferri debent. LmLDisc. pos. vulg. p. 192, 7: si firmus cantus ascendit in diapente discantu exeunte in diapason, ascendat et ipse discantus tonum vel descendat diapason. LmLDisc. pos. vulg. p. 193, 11: Mothetus vero est super determinatas notas firmi cantus mensuratas ... diversus in prosis multiplex consonans cantus. al. LmLHier. Mor. 25 p. 179, 28: firmus sive planus, praecipue ecclesiasticus cantus potest considerari dupliciter ... secundo inquantum discantui subiicitur. [s.XV] LmLBart. Ram. 2, 1, 1 p. 67. LmLGuil. mon. 6 p. 35: si cantus firmus descendat quintam, contrapunctus potest descendere cum cantu firmo. ibid. al. LmLGuil. mon. 6 p. 38: si iste modus (sc. faulxbordon) canatur secundum ipsos Anglicos, debet assumi supranum cantum firmum, et dictus cantus firmus debet regere supranum sive cantum. ibid.: faulxbordon aliter posset assumi apud nos ... tenendo proprium cantum firmum sicut stat, et tenendo easdem consonantias superius dictas, tam in suprano quam in contratenore. LmLGuil. mon. 6 p. 39: si gymel accipiatur supra cantum firmum, debet tenere regulas superius dictas in faulxbordon. al. LmLOrg. Ambros. p. 5. 2 unspezifisch — unspecified [s.XIII] LmLHier. Mor. pr. p. 7, 4: de modo faciendi novos ecclesiasticos et omnes alios firmos sive planos cantus (sim. LmLHier. Mor. 24 p. 173, 22). LmLHier. Mor. 25 p. 179, 28: firmus sive planus, praecipue ecclesiasticus cantus potest considerari dupliciter, primo scilicet inquantum per se, id est sine discantu ab uno, duobus aut a pluribus vel etiam a toto choro canitur. [s.XV] LmLGeorg. Ans. 3, 15: in cantibus, quos firmos sive []regulares nominat clerus, in his quidem, quorum ponimus auctorem fuisse Gregorium papam. LmLGeorg. Ans. 3, 18: generi cantus unicuique, firmo et mensurato. al. LmLIoh. Legr. rit. 2, 1, 5, 32: Omnis vero cantus firmus in ⋅F⋅ quoque gravi finitus ... non est etiam tritus, sed a trito procedens autentici tertii tertius plagalis sextusque tonus perfectus. LmLBart. Ram. 1, 1, 1 p. 4: a neotericis cantus firmus, a quibusdam vero cantus planus dicitur. LmLGuil. mon. 9 p. 54: Tonus, prout hic sumatur, est quaedam regula, quae in omni cantu diiudicat, et bene dico in omni cantu sive firmo sive figurato. LmLGuil. mon. 9 p. 55: in cantu firmo Gregoriano. al. LmLAnon. La Fage III p. 244: Nota quod consonantiae in cantu fermo (ms.: ferme) sunt septem. cf. LmLHMT s. v.