lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

cantilena

Lex. bis lat. · 3 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

MLW
Anchors
3 in 3 Wb.
Sprachstufen
2 von 16
Verweise rein
1
Verweise raus
5

Eintrag · Mittellateinisches Wb.

cantilena f.

Bd. 2, Sp. 189
cantilena, -ae f. MLWscript.: cat-: p. 190,6.33. -tal-: MLWCapit. reg. Franc. 113,6. MLWGloss. I 80,32 St.-S. -tel-: p. 190, 31. -tellan(a): p. 190,37. -inel(a): p. 190,38. I spectat ad id quod canitur MLWi. q. canticum, carmenLied, Gesangsstück, Gesang: A proprie: 1 de carminibus hominum (angelorum: p. 190,29, nympharum: p. 190,10): a gener.: α de carminibus historicis, heroicis sim. (imprimis popularibus): MLWNorb. Iburg. Benn. 6 attestari solent ... -aecantilenae vulgares MLWeqs. (MLWEkkeh. Uraug. chron. MLWa. 1104 p. 225,48 quem [Aerbonem] in venatu ... confossum v. adhuc -aecantilenae resonant). MLWLamb. Wat. annal. MLWa. 1108 p. 512,2 elegi versus per -amcantilenam mimorum recitantur. MLWChron. Albr. MLWa. 753 qui (dux) in -acantilena vocatur Lotharius superbus. MLWa. 866 p. 739,20 heroice -ecantilene. MLWal. β de carminibus delectabilibus, amatoriis, iocularibus, saltatoriis (cf. MLWGloss. II 83,10 St.-S. seculares -ascantilenas aut uuinileod. MLWal.): MLWCarm. Cantabr. 15,1,1 mendosam quam -amcantilenam ago, puerulis commendatam dabo. MLWBenzo ad Heinr. 1,10 in omnibus ... plateis salutatur Romanis -iscantilenis (cat-catilena MLWcod.) caesar. 5,9 eam (Adeleidam) dilectari planetarum -iscantilenis. MLWTriumph. Remacli2,19 cantator ... iocularis ... tristes sua ... solabatur -acantilena choreis concinentibus. MLWCarm. Bur. B 76,2,3 intus erat sonitus dulcis -ecantilene. 79,3,3 adest cantus philomene Naiadumque -ecantilene. MLWAbsal. serm. 17 p. 107A silent -aecantilenae Veneris. MLWCaes. Heist. mirac. II 1,45 p. 74,19 -ascantilenas seculares ac luxuriosas decantando. MLWAlbert. M. Is. 16,10 p. 226,24 -acantilena vinitorum, quam ex laetitia vini consueverunt cantare. MLWal. γ de carminibus lamentabilibus, neniis (cf. MLWGloss. IV 171,45 St.-S. nenias chlagisanc -ascantilenas): MLWWipo gest. 39 p. 60,17 -amcantilenam lamentationum. 40 p. 60,22 (vs.) qui vocem habet serenam, hanc proferat -amcantilenam de anno lamentabili. MLWVita Balder. 8. MLWal. δ de carminibus somniferis: MLWAlbert. M. (?) animal. quaest. 9,24/28 p. 212,67 pueri ... -iscantilenis ad somnum excitantur. ε usu vario: MLWAurel. Reom. mus. 1 p. 30a,10 qualiter bestias ... quidam -acantilena mites reddiderunt. MLWChron. Reinh. MLWa. 1207 p. 573,4 in Wartperg magister Clingishore ... cum Wolframo de Eschinbach studio confeccionis -arumcantilenarum se exercuit. MLWSalimb. chron. p. 472,31 est ... perfectus in cantionibus inveniendis et -iscantilenis excogitandis. MLWal. MLWproverb.: MLWBruno Querf. Adalb. A 18 archiepiscopus antiquam -amcantilenam cantat. b eccl. (interdum de hymnis, sequentiis, antiphonis, MLWe. g. l. 35.39): MLWBeda hist. eccl. 5,12 p. 308,34 sonum -aecantilenae dulcis ... audisti (MLWHonor. August. gemm. 2,13 Laurentius vigil dulcem -amcantilenam ... est modulatus. MLWal.). MLWCozroh. praef. p. 1,15 -eleniscantelenis ... domum ... quasi mirifici odoris suavitate adimplevit. MLWVita Ludow. Pii 52 p. 638,21 officii ... -acantilena (cat-catilena 1) ecclesiae ... dicente: ‘MLWeqs.’ MLWAdemar. hist. 2,8 p. 81,11 Gallos ... -amcantilenam sanam destruendo dilacerare. MLWEkkeh. IV. cas. 46MLWex. in -arumcantilenarum libellis. MLWGerhoh. psalm. 39 p. 437,12 terra iubilat in Christi laudibus etiam per -ascantilenas linguae vulgaris. MLWOrd. coron. imp. 18,31 interpolata ... -acantilena (-ellanacantellana W 3) ... presentatur domino pape imperator (19,24 MLWi. -acantilena [ -inelacantinela D 2]). MLWSalimb. chron. p. 183,31 fecit multas -ascantilenas de cantu melodiato sive fracto. saepe. in titulo libri: MLWCatal. biblioth. Lehm. I 63 p. 294,24 (a. 1083/96) -acantilena Augustini per alfabetum. c mus.: MLWPs. Odo Clun. mus. p. 276a multae et diversae -aecantilenae antiphonarium cumulatae perficiunt. MLWIoh. Garl. mus. mens. I p. 116a in rondellis et -iscantilenis vulgaribus (MLWFranco Col. cant. mens. 1 p. 252,7 in -iscantilenis, r. et cantu aliquo ecclesiastico. MLWal.). MLWElias Sal. mus. 4 p. 20b per quos tonos ... etiam -acantilena secularis ... cantetur. MLWAnon. mus. Sowa praef. p. 2,17 melica consistit in melodiis vocum seu cantuum dulciter resonantium ut in ecclesiis et -iscantilenis mundanis MLWeqs. MLWal. remissius: MLWAldh. epist. 1 p. 477,1 metrorum genera ... ad musica -aecantilenae modulamina ... lustrare. 2 de cantibus bestiarum: a avium: MLWAlbert. M. animal. 21,29 quasdam aves ... videmus facere quasi -amcantilenam unam tantum. b cicadarum MLWi. q. stridordas Zirpen: MLWAlbert. M. animal. 26,14 quia ... in pectore format -amcantilenam, ... clarius cantat cicada. B translate MLWi. q. nuntius laetitiae Freudenbotschaft: MLWAdam gest. 4,16 p. 244,12 rex gaudens in Domino recitavit mihi hanc -amcantilenam (sc. de ecclesia aedificata). II spectat ad actionem vel modum canendi: A spectat ad voces anim. MLWi. q. cantusGesang (sart), das Singen (cf. Riemann-Musik-Lexikon. Sachteil. 1967. p. 143): 1 eccl.: MLWPaul. Diac. Mett. p. 268,8 clerum ... Romana ... imbutum -acantilena (cf. MLWNotker. Balb. gest. 1,10 p. 12,15 propter nimiam dissimilitudinem nostrę et Romanorum -ęcantilenę). MLWAlcuin. epist. 114 p. 169,12 qui libros legant, qui -ecantilene inserviant. MLWAmalar. ord. antiph. 68,2 qui (cantores) gloriantur magisterio se uti -aecantilenae exercitationis. MLWWalahfr. exord. 26 p. 508,2 ordinem ... -aecantilenae ... horis dicendae beatus Gregorius ... creditur ... distribuisse. MLWNotker. Balb. gest. 1,10 p. 15,9 ut ... ęcclesiastica -acantilena dicatur Mettensis. MLWRup. Tuit. off. 2,1 coelestis -aecantilenae doctor. MLWal. v. et p. 191,13. 2 mus. (interdum MLWi. q. modulatio Melodie, MLWe. g. p. 191,5sq.8): MLWAurel. Reom. mus. 4 p. 33b, 34 -aecantilenae vox ... per ordinem discurrit pedum. MLWRemig. Altiss. mus. p. 70a,10 ista in -acantilena deprehendi possunt. MLWMus. Enchir. 13 p. 165b,15 haec ... est, quam diaphoniam -amcantilenam vel assuete organum vocamus (add. p. 74b,3 nobilis -acantilena, quam diaphoniam vocitamus, id est organum melos). MLWAlia Musica p. 128b,12 omnes -aecantilenae eiusdem tropi. MLWRegino harm. inst. 3 inveniuntur ... in naturali musica, id est in -acantilena, quae in divinis laudibus modulatur, quatuor principales toni. MLWConr. Hirs. dial. 1694 tres -arumcantilenarum species. MLWal. remissius: MLWAldh. epist. 5 p. 488,6 stridula vocum simphonia et melodiae -aequecantilenaeque carmine modulaturi ymnizemus. MLWEpist. var. II 6 p. 308,44 versus convenienter positi ... secundum artis -ęcantilenę modum honeste canantur. 3 usu communi: MLWNotker. Balb. gest. 1,33 quia ... scientia ... -ecantilene ... ęcclesiasticę vel iocularis ... cunctos praecelleret. B spectat ad sonos instrumentorum MLWi. q. musicaMusik: MLWCarm. Cantabr. 6,1a,1 omnis sonus -ecantilene trifariam fit; nam aut fidium concentu sonus constat pulsu plectri manusve MLWeqs. Erb
6659 Zeichen · 437 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 19./20. Jh.
    Konversationslex.
    Cantilēna

    Meyers Konv.-Lex. (1905–09)

    Cantilēna (ital.), s. Kantilene und Kanzone .

  2. Latein
    cantilena

    Lex. musicum Latinum · +1 Parallelbeleg

    cantilena -ae f. A. Harmonie, Zusammenklang B. Gesang, Melodie, Lied, Musikstück, Musik C. Gattungsbezeichnung — A. harm…

Verweisungsnetz

8 Knoten, 5 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Kompositum 5 Sackgasse 3

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit cantilena

4 Bildungen · 3 Erstglied · 1 Zweitglied · 0 Ableitungen

cantilena‑ als Erstglied (3 von 3)

cantilena coronata

LmL

cantilena coronata ‚gekrönter Gesang‘: Bezeichnung für eine nicht näher bestimmte musikalische Form, vermutlich dem ‚cantus coronatus‘ entsp…

cantilena entrata

LmL

cantilena entrata (volkssprachlich-französische) Liedform (ohne nähere Spezifizierung, jedoch möglicherweise von einem Refrain begonnen und …

cantilena als Zweitglied (1 von 1)

diaphonia cantilena

LmL

diaphonia·cantilena

diaphonia cantilena mehrstimmiger Gesang — polyphonic song (singing) [syn. organum] [s.IX] LmL Mus. ench. 13, 8: nunc id, quod proprie simph…

Zitieren als…
APA
Cotta, M. (2026). „cantilena". In lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern. Abgerufen am 12. May 2026, von https://lautwandel.de/lemma/cantilena/mlw
MLA
Cotta, Marcel. „cantilena". lautwandel.de, 2026, https://lautwandel.de/lemma/cantilena/mlw. Abgerufen 12. May 2026.
Chicago
Cotta, Marcel. „cantilena". lautwandel.de. Zugegriffen 12. May 2026. https://lautwandel.de/lemma/cantilena/mlw.
BibTeX
@misc{lautwandel_cantilena_2026,
  author       = {Cotta, Marcel},
  title        = {„cantilena"},
  year         = {2026},
  howpublished = {lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern},
  url          = {https://lautwandel.de/lemma/cantilena/mlw},
  urldate      = {2026-05-12},
}