cantilena

cantilena -ae f. A. Harmonie, Zusammenklang B. Gesang, Melodie, Lied, Musikstück, Musik C. Gattungsbezeichnung — A. harmony, sonority B. song (in general), melody, a song, piece of music, music C. term that designates a genre A Harmonie, Zusammenklang — harmony, sonority [syn.: symphonia] [s.IV] LmLCalc. 44: ex accentibus porro et succentibus variata ratione musicae cantilena symphonia dicitur. Prima igitur symphonia in quattuor primis modulis invenitur, quae diatessaron dicitur, secunda vero, quae ex quinque primis modulis constat, diapente cognominata est. Quibus compositis in ordinem nascitur ea cantilena, quae epogdous et diapason vocatur (inde LmLFav. Eul. 22, 9). al. LmLFav. Eul. 27, 3: septem intervalla octo circulos dividant ... ut duo ista tetracorda quodam modo non hiantia neque dissona videantur in medio fiatque ab imo usque ad summum disdiapason iugiter audiendi modulatio cantilenae. al. [s.V] LmLMart. Cap. 9, 969: Sed quia visus auditusque numero dictus accedere, hi quoque in tria itidem genera dividentur: in corporis motum, in sonorum modulandique rationem atque in verba, quae apta modis ratio colligarit; quae cuncta sociata perfectam faciunt cantilenam (inde LmLFr. Gafur. theor. 1, 4). [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 11, 46: Regulam vocat monocordum, quod est instrumentum omnis cantilene et consonantie. [s.XI] LmLVocab. mus. p. 405: Harmonia est ... cum fistulae organi per ordinem copulatae legitimae tenent gratiam cantilenae (?). LmLVocab. mus. p. 406: Organum (ms.; ed: Organus) est quasi turris quedam, []diversis fistulis fabricata, quibus, flatu follium, vox copiosissima destinatur. Et ut eam modulatio decora componat, quibusdam lignis ab interiori parte construitur, quod disciplinabiliter magistrorum digiti reprimentes, grandisonum efficiunt et ut suavissimam cantilenam (?). [s.XV] LmLGeorg. Ans. 1, 147. B Gesang, Melodie, Lied, Musikstück, Musik — song (in general), melody, a song, piece of music, music [syn.: melos, melodia] 1 allgemein — general [s.V] LmLMart. Cap. 9, 964: in alium tropum cantilena transducitur; ... a virili cantilena transitus in femineos modos fit. al. [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 1 p. 180, 2: nulla omnino sit aetas, quae a cantilenae dulcis delectatione seiuncta sit (inde LmLReg. Prum. 5, 61-63. LmLLect. Guid. p. 43. LmLFrut. brev. pr. p. 27. LmLHier. Mor. 8 p. 36, 8. LmLMarch. luc. 1, 2, 3. LmLTrad. Holl. I p. 157-158. LmLIoh. Cicon. mus. pr. p. 44, 8. LmLUgol. Urb. 1, 1, 22. LmLTrad. Holl. VI 5, 4. LmLGuill. Pod. 4, 19). LmLBoeth. mus. 1, 1 p. 185, 29: Pythagorici, cum diurnas in somno resolverent curas, quibusdam cantilenis uterentur, ut eis lenis et quietus sopor inreperet (inde LmLHier. Mor. 8 p. 39, 7. LmLEg. Carl. cant. 3, 2. LmLTrad. Holl. VI 4, 10. LmLHerb. Tr. 2, 2 p. 48) (ad loc.: LmLGloss. Boeth. mus. 1, 1, 561. LmLGloss. Boeth. mus. 1, 1, 567: ‚cantilenis‘ modulis). LmLBoeth. mus. 1, 1 p. 187, 15: non sufficit cantilenis musicis delectari, nisi etiam quali inter se coniunctae sint vocum proportione discatur (inde LmLReg. Prum. 18, 27. LmLHier. Mor. pr. p. 3, 6. LmLHier. Mor. 8 p. 40, 24. LmLMarch. luc. 1, 4, 4. LmLQuat. princ. 1, 9 p. 203b. LmLIoh. Cicon. mus. 3, 7 p. 344, 16. LmLIoh. Cicon. prop. 7 p. 420, 4. LmLTrad. Holl. VI 5, 7. LmLBonav. Brix. 2, 6. LmLGuill. Pod. 3, 13) (ad loc.: LmLGloss. Boeth. mus. 1, 1, 678). LmLBoeth. mus. 1, 2 p. 187, 23: tertia (sc. musica), quae in quibusdam constituta est instrumentis, ut in cithara vel tibiis ceterisque, quae cantilenae famulantur (inde LmLHier. Mor. 6 p. 23, 29. LmLBart. Ram. 1, 1, 1 p. 3). LmLBoeth. mus. 1, 21 p. 212, 23: De generibus cantilenae. His igitur expeditis, dicendum de generibus melorum. LmLBoeth. mus. 1, 34 p. 225, 8: Tertium (sc. genus musicam agentium) est, quod iudicandi peritiam sumit, ut rythmos cantilenasque totumque carmen possit perpendere (inde LmLHier. Mor. 9 p. 43, 30. LmLAdam Fuld. 2, 6. LmLFr. Gafur. theor. 1, 5). LmLBoeth. mus. 1, 34 p. 225, 13: isque est musicus, cui adest facultas ... deque generibus cantilenarum... iudicandi (inde LmLAurelian. 4, 14. LmLHier. Mor. 9 p. 44, 2. LmLGloss. Boeth. mus. 5, 19, 13, 17. LmLIoh. Legr. rit. 1, 1, 2, 3. sim. LmLHermann. mus. p. 47 (p. 140a)). al. [s.VII] LmLIsid. etym. 3, 19, 1: Ad omnem autem sonum, quae materies cantilenarum est, triformem constat esse naturam (inde LmLGloss. Boeth. mus. 1, 34, 43, 5. LmLAurelian. 5, 1. LmLVocab. mus. p. 406. LmLMetrol. 18 p. 68. LmLHier. Mor. 2 p. 11, 8. LmLTrad. Holl. I p. 161. LmLAnon. Grac. p. 17. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 3 p. 58, 16. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 3 p. 60 descr.). al. [s.IX] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 15, 7: ‚cantilena‘ cantus lenis. al. LmLGloss. Boeth. ar. p. 30, 37. LmLTon. Mett. p. 63: Et merito omnigena cantilena VIII tonis regulatur ac perstringitur. LmLRemig. Aut. 19, 13. al. LmLAurelian. 8, 3: sonituum tonorumque linea omnis cantilena moderatur (inde LmLCompil. Paris. I p. 192). LmLAurelian. 15, 13: memoriter a cantoribus cantilenarum didicisset melodias (ibid. sim.). al. LmLMus. ench. 15, 12: eae duae simphoniae (sc. diatessaron et diapente) varias miscent dulcesque cantilenas. LmLMus. ench. 17, 13: simphoniaca editur cantilena. al. LmLScol. ench. 1, 61: ergo in omni concordi sonorum serie per haec veluti tetracorda et in sursum cantilena et in iusum vadit. LmLScol. ench. 1, 389: Ita qui soni producti quique correpti esse debeant, attendatur, ut ea, quae diu, ad ea, quae non diu, legitime concurrant, et veluti metricis pedibus cantilena plaudatur (inde LmLGuido micr. 15, 9. LmLQuaest. mus.[] 1, 22 p. 60. LmLMetrol. 48 p. 83) (ad loc.: LmLComm. Guid. 7 p. 148). LmLScol. ench. 1, 428: congrua symphoniarum commixtio maximam suavitatem cantilenis adiciet. al. LmLInch. Uchub. 490. LmLComm. br. 289. LmLNotk. Balb. p. 69. LmLHucbald. 46: varietates, sine quibus rata non texitur cantilena. al. LmLMod. Ecce modorum 41. al. LmLAlia mus. 136 p. 198: In responsoriis namque nocturnis vel diurnis, seu quibuslibet ecclesiasticis cantilenis, ipsae plagae horum sonorum limites ad placidum transcendunt (inde LmLAnon. Bernh. II 82). al. LmLReg. Prum. 3, 1: Inveniuntur vero in naturali musica, id est in cantilena, quae in divinis laudibus modulatur, quattuor principales toni. LmLReg. Prum. 3, 13: In quibus octo tonis non solum omnis armonia spiritalis melodiae, verum etiam omnis naturalis cantilena continetur. LmLReg. Prum. 7, 6: Est vero sonus casus vocis emmelos, id est aptus melo, id est cantilenae, in unam intensionem vel percussionem (inde LmLAnon. Bernh. II 61. LmLIac. Leod. comp. 1, 2, 9). [s.X-XI] LmLCant. Quid est cant. p. 484. LmLOdo Aret. II p. 101b. LmLTon. Lugd. pr. 2: ceteras (sc. consonantias musicae) in nostris cantilenis non adhibemus (sim. LmLTon. Lugd. pr. 68). al. LmLPs.-Odo dial. p. 255a: Litteras monochordi, sicut per eas cantilena discurrit, ante oculos pone (inde LmLConr. Zab. tract. AG 10. LmLConr. Zab. mon. P 3). LmLPs.-Odo dial. p. 259a: Igitur octo sunt modi, per quos omnis cantilena discurrens octo dissimilibus qualitatibus variatur (inde LmLGuido micr. 13, 3. LmLLib. spec. 19 p. 48. LmLTon. Vatic. 12, 2. LmLMetrol. 13 p. 79. LmLIac. Leod. spec. 6, 36, 13. LmLIac. Leod. spec. 6, 36, 14. LmLIoh. Cicon. mus. 2, 14 p. 280, 3). al. LmLBerno prol. p. 63b: omnis cantilena non quibuscumque vocibus, sed certis et determinatis sonis ... ordinabiliter contexitur. LmLBerno prol. p. 72a (H 35 p. 35): [Aiunt enim oportere inter modos certas esse differentias, ut cuiuscumque sint, cognoscere possimus cantilenas] (sim. LmLBerno mon. 10, 5. inde LmLFrut. brev. 7 p. 57. LmLAnon. Wolf p. 209). al. LmLBerno ton. p. 82b: Differentia prima a finali ... incipit, ... sed post initium cantilenae variando se dinoscitur a principali differre (inde LmLFrut. ton. p. 160). al. LmLGuido prol. 36. al. LmLGuido micr. 15, 4: ipsaeque (sc. syllabae) solae vel duplicatae neumam, id est partem constituunt cantilenae (inde LmLMetrol. 45 p. 83. LmLWalt. Odingt. 5, 9, 21. LmLWalt. Odingt. 5, 9, 26. LmLFlor. Fax. 17 p. 88). al. LmLGuido reg. 91. LmLBerno mon. 10, 2 (inde LmLFrut. brev. 7 p. 57). LmLHermann. mus. p. 25 (p. 128b) (inde LmLAnon. Wolf p. 216. LmLQuaest. mus. 1, 7 p. 17). al. LmLHermann. expl. p. 149b (inde LmLFrut. brev. 10 p. 82. LmLAnon. Wolf p. 196). LmLHermann. mod. p. 150: Ter terni sunt modi, quibus omnis cantilena contexitur (inde LmLFrut. brev. 10 p. 72. LmLIoh. Cott. mus. 8, 19. LmLDisc. Tres sunt 4 p. 238. LmLMus. man. 38, 1. LmLTon. Franc. p. 147b. LmLAmerus 7, 1. LmLLambertus p. 259a. LmLHier. Mor. 14 p. 60, 29. LmLHier. Mor. 14 p. 62, 5. LmLHier. Mor. 24 p. 179, 2. LmLHier. Mor. 25 p. 185, 20. LmLAnon. Couss. IV p. 63, 26. LmLCompil. Lips. p. 135. LmLTrad. Holl. II 69 p. 26 (p. 425b). LmLTrad. Holl. III 5 p. 39. LmLLad. Zalk. A 71. LmLSzydlov. 7 p. 32). LmLOdor. Sen. p. 198. LmLWilleh. Hirs. 21 (c. 20), 1: Modi vocum sunt proprietates quaedam specierum cantilenae, id est troporum. al. LmLAribo 66 p. 7: pueri tenellae vocis inmoderato acumine cantilenas edunt adeo inconsonas (inde LmLQuaest. mus. 1, 3 p. 14. LmLIac. Leod. spec. 6, 19, 2). LmLAribo 81 p. 56: cantilenas comminiscentibus (cf. Aribo 70 p. 54: melodiam comminiscentibus). al. LmLLib. argum. 15 p. 20: tonus, semitonius, ... per quas omnis cantilena discurrit (inde LmLAmerus 18, 3. sim. LmLPs.-Guido epil. p. 38a). al. LmLOrg. Mediol. rhythm. 24. LmLPs.-Guido arithm. p. 58a: omnis cantilenae legalis ascensus et descensus per diapason construitur. al. LmLFrut. brev. 10 p. 72: Quatuor modi sunt, quibus omnis cantilena dignoscitur. al. [s.XI-XII] LmLAnon. Wolf p. 204: in melodiis aliae cursim, aliae morose, ... prout se habet cantilenae dignitas, promendae sunt (sim. LmLCompil. Lips.[] p. 132). al. LmLQuaest. mus. 1, 19 p. 46. al. LmLIoh. Cott. mus. 2, 4: Unde et ioculatores et histriones, qui prorsus sunt illiterati, dulcisonas aliquando videmus contexere cantilenas (inde LmLPs.-Thomas Aqu. I p. 25). [s.XIII] LmLMus. man. 28, 20. al. LmLIoh. Aegid. 17, 94. LmLAnon. Emmeram. pr. p. 66, 16: in ecclesiis (ms. et ed.; pro ecclesiasticis?) et cantilenis mundanis. LmLHier. Mor. 2 p. 12, 13: sine humoris beneficio nulla cantilenae vel vocis subsistit delectatio (cf. Hugutio, Liber derivationum, s. v. „moys“) (sim. LmLAnon. Hailspr. pr. p. 65. LmLQuat. princ. 1, 7 p. 203a. LmLOrig. et eff. 1, 3. LmLWencesl. Prach. 21. LmLTrad. Holl. V 5b, 3. LmLGuill. Pod. 1, 4). LmLAnon. Ratisb. 3, 15. LmLAnon. Hailspr. pr. p. 64. LmLIoh. Groch. 69. LmLPs.-Mur. summa 250. al. LmLWalt. Odingt. 6, 11, 11: quae (sc. species discantus) motetus dicitur, id est motus brevis cantilenae. al. [s.XIV] LmLIac. Leod. comp. 1, 5, 7. al. LmLIac. Leod. spec. 6, 35, 3: Dicit autem Hugucio, quod stropha dicitur simpliciter conversio in cantilenis, cum fit mutatio de responsorio vero ad versum. al. LmLIoh. Boen ars 1, 1, 1: Hee (ms. London Add. 23220; ed.: Hec) sunt quatuor note, quibus omnis mensurabilis contexitur cantelena. al. LmLIoh. Boen mus. 3, 186. LmLQuat. princ. 1, 7 p. 203a (inde LmLOrig. et eff. 1, 5). LmLQuat. princ. 1, 11 p. 204a: Non enim sine ratione mos cantilenae in Dei ecclesia institutus est (inde LmLTrad. Holl. VI 5, 2). LmLQuat. princ. 4, 2, 47 p. 296b: Et super omnia etiam cavendum est, ne per truncationes fiat decisio alicuius dictionis in cantilenis. al. LmLAnon. Michaelb. I p. 47 (sim. LmLAnon. Tegerns. III p. 102-103). LmLTrad. Holl. I p. 157: Pueri enim cantilenis musicis imbuti eas consequuntur otia plurima propter gaudia. al. LmLAnon. Mediol. 4, 12. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 1, 20 p. 86, 15: Monocordus enim trium generum est, in quo tota cantilena in tribus generibus melorum dividitur (cf. LmLBoeth. mus. 1, 21 p. 212, 23). al. LmLProsd. ital. I p. 236b. al. LmLNicol. Cap. p. 338 (inde LmLPhil. Cas. contr. 53). LmLWencesl. Prach. 116. LmLUgol. Urb. 3, pr. 25: Est autem mixolidista melodia vel cantilena septimi toni. LmLUgol. Urb. 5, 41, 16: Tetrachorda autem cantilenarum... quinque sunt. LmLUgol. Urb. 5, 42, 7: Cum enim diatonicum vel enarmonicum genus cum chromatico permutantur, in alium videntur cantilenae transire colorem. al. LmLGeorg. Ans. 3, 279: Ultra discantum quandoque tertius cantor in eadem cantilena superadiungitur cantans, hunc contrapunctum cantare dicunt. LmLGeorg. Ans. 3, 289: Accomodanda est insuper cantus suavitas ad verba cantilene (inde LmLFr. Gafur. pract. 3, 15). LmLGeorg. Ans. 3, 229 (inde LmLFr. Gafur. pract. 2, 6). al. LmLIoh. Legr. rit. 1, 1, 4, 6: tumultuarias quoque componens cantilenas. LmLIoh. Legr. rit. 1, 3, 6, 1: Quid sit cantus quidve cantio seu cantilena: Capitulum sextum. Ex his vero septem diapason constitutionibus oportet, ut prodeat omne, quod dicitur cantio, cantilena sive cantus. al. LmLAnon. Mell. 5, 12. LmLTrad. Holl. VI 22, 12: per quas consonancias omnis cantilena movetur. LmLTrad. Holl. VI 26, 10: sicut diverse sunt gentes, ita eciam diversis modis et variis cantilenis vel cantibus utuntur et gaudent. al. LmLPaul. Paulir. 7, 2, 1 p. 59: cantilenas simfoniales. LmLIoh. Legr. tac. p. 420a. LmLBart. Ram. 2, 1, 1 p. 67. al. LmLIoh. Hoth. mens. II 1, 2: partes prolationis, id est cantilenae vel orationis. LmLIoh. Hoth. mens. II 2, 1: circuli cum punctis in medio sunt signa ante principium cantilenarum ponenda. al. LmLIoh. Hoth. exc. p. 41. al. LmLIoh. Hoth. dial. p. 65: in quam plurimis quibusque aliis cantilenis recentissimis, quarum conditores plerique adhuc vivunt. al. LmLIoh. Hoth. contr. II 9: sex cordas, per quas omnes cantus cantilenarum discurrunt. LmLNicol. Burt. 2, 5, 39: volens cantilenam componere. al. LmLIoh. Tinct. inv. p. 37. al. LmLDiff. mus. 11: musica est disciplina cantilenarum. LmLAdam Fuld. 2, 9: inter componistas in usum maximum devenerit, canonicas conficere cantilenas. al. LmLFr. Gafur. theor. 1, 1: []cantilenae carminaque lasciva. al. LmLGuill. Pod. 4, 14: De cantilenis per finalem terminum non diiudicandis. LmLGuill. Pod. 4, 20: in pluribus aliis cantilenis ecclesiasticis. al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 3: quascumque dictiones, ut antiphonas et responsoria, et ipsarum verba cantilenarum. LmLFr. Gafur. pract. 1, 4: in mensuratis cantilenis. LmLFr. Gafur. pract. 2, 7: temporis signum, videlicet circulum vel semicirculum, in principio cantilenae descriptum. LmLFr. Gafur. pract. 2, 8: scriptores et cantilenarum notatores. LmLFr. Gafur. pract. 2, 14: Diminutio in mensurabili cantilena. LmLFr. Gafur. pract. 3, 3: partes cantilenae, scilicet tenor et cantus atque contratenor. al. LmLHerb. Tr. 1, 10 p. 37. al. LmLErasm. Hor. p. 86a: omnis distinctio cantilenarum erit in divisione tetrachordorum. LmLFist. Cuprum pur. 6 p. 56: si diatonicum sit genus, quo maxime decurrunt modernae cantilenae, hoc modo metientur fistulae. al. 2 speziell — specific a für Merkmelodien — with reference to a mnemonic song [s.XI] LmLFrut. brev. 10 p. 72: Item cantilena cuiusdam de eisdem consonantiis. „Ter terni sunt modi“. LmLIoh. Cott. mus. 12, 42: quemadmodum in hac cantilena patet „Ter terni sunt modi“ (inde LmLConr. Zab. tract. BE 1. sim. LmLConr. Zab. tract. SS 4. LmLReg. comp. p. 193). al. LmLIoh. Cott. mus. 21, 51: Et haec quidem omnia plenissime docet cantilena illa ab ipso Hermanno, ut fertur, composita: „E voces unisonas aequat“ (sim. LmLIac. Leod. spec. 6, 73, 16). [s.XIII] LmLMus. man. 38, 1: Cantilena Guydonis maioris omnes pariter dissonantias quam consonantias includens ... „Ter terni sunt modi“. al. [s.XV] LmLAdam Fuld. 2, 14: Formam vero tonorum ac melodiam veram regalium et subiugalium tibi sequens ostendit cantilena: „Si quis singulorum cupit tonorum / scire melodiam, hanc attendat normam“. b für bestimmte Gesänge — with reference to specific vocal pieces [s.XIII] LmLMus. man. 50, 12: Videas illam novam cantilenam „Porta salutis ave“. [s.XV] LmLIoh. Tinct. imp. 1, 3, 55: cantilena „L'homme bany“. LmLIoh. Tinct. contr. 2, 29, 3: cantilena „Maintes femmes“. LmLBart. Ram. 2, 1, 1 p. 65: in cantilena „Sois emprantis“. LmLIoh. Tinct. inv. p. 34: illius cantilene „Tout aparmoy“. LmLFr. Gafur. pract. 4, 3: Quod et Okeghem (ed.: Olreghem) in cantilena „L'autre d'antan“ disposuit. c für die Oberstimme im mehrstimmigen Satz (der Motette) — with reference to the upper voice in a polyphonic composition (a motet) [s.XIII-XIV] LmLWalt. Odingt. 6, 12, 4: Alio modo excusatur discordia ut in motetis coloratis, quum scilicet super certum tenorem aliqua pars cantilenae iteratur. d für die charakteristischen Melodieausprägungen der antiken Tongeschlechter (‚genera cantilenarum‘) — with reference to the melodic characters of the three ancient genera (‘genera cantilenarum’) [s.XV] LmLUgol. Urb. 5, 41, 8: Diatonicum quidem primum melorum genus durius aliquanto et naturalius est, cuius cantilena duras asperasque tenet melodias. LmLUgol. Urb. 5, 41, 10: Chromaticum vero genus ... cuius cantilena dulcis atque suavis est. LmLUgol. Urb. 5, 41, 11: enarmonium, quod tertium genus est, ... cuius cantilena dulcissimas atque egregias continet melodias. C Gattungsbezeichnung (für Liedformen?) — term that designates a genre (for song form?) 1 als eigenständige Gattung — as a genre in itself [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. append. 15, 17: in rondellis et cantilenis vulgaribus. LmLIoh. Garl. mens. append. 16, 17: pone cantilenam notam, copulam vel punctum, vel descensum vel ascensum alicuius instrumenti, vel clausam lay. LmLAmerus 11, []32: conductus et cantilene. LmLAmerus 11, 33: in omnibus fere cantilenis organicis tonos invenio mixtos. al. LmLElias Sal. 4 p. 20b: sive psalmi, sive ymni ... vel prosa, vel etiam cantilena secularis. LmLFranco Col. 11, 23: Cum eadem littera fit discantus in cantilenis, rondellis et cantu aliquo ecclesiastico (inde LmLIac. Leod. spec. 7, 10, 5. LmLQuat. princ. 4, 2, 42 p. 294b). LmLAnon. Couss. IV p. 35, 18. LmLIoh. Groch. 114: Cantus versualis est, qui ab aliquibus cantilena dicitur respectu coronati. [s.XIV] LmLIoh. Mur. spec. 2, 79: in conductis, organis, modulis, cantilenis (inde LmLTrad. Holl. I p. 162). LmLIac. Leod. cons. 88: in discantu cum eadem littera, ut in cantilenis, scilicet in rondellis. LmLIac. Leod. spec. 7, 10, 4: in conductis, in motellis, in fugis, in cantilenis vel rondellis. al. LmLAnon. Carthus. p. 445a: in cantilenis vel motetis. LmLAnon. Couss. V p. 240, 20: sic in illo magno motecto „Rex Karole“ invenitur expressum. Sic et Frater Nicholaus de Aversa in suis cantilenis. [s.XV] LmLUgol. Urb. 3, 10-1, 8: nedum in tenoribus motetorum, sed in ipsis motetis et canticis ecclesiasticis necnon et cantilenis. LmLTon. Subl. p. 63, 14: Item nota, quod sunt aliqui cantus, qui gaudent utroque tono, principali videlicet et placali, sicut sunt sequentiae, cantilenae, cantus figurati. LmLIoh. Tinct. diff. 3: Cantilena est cantus parvus, cui verba cuiuslibet materiae, sed frequentius amatoriae, supponuntur. LmLIoh. Tinct. nat. 24, 3: missa aliqua vel cantilena vel quaevis alia compositio. LmLIoh. Tinct. contr. 3, 8, 7: tam in his motetis quam in cantilenis „Ma maistresse“ Iohannis Okeghem. al. 2 als Oberbegriff verschiedener Satzformen — as a general term that encompasses various musical forms [s.XIII-XIV] LmLIoh. Groch. 108: Quae autem in voce humana fiunt, duobus modis sunt. Aut enim dicimus cantum aut cantilenam. Cantum autem et cantilenam triplici differentia distinguimus. Aut enim <cantum> gestualem aut coronatum aut versiculatum et cantilenam <aut> rotundam aut stantipedem aut ductiam appellamus. LmLIoh. Groch. 122: Est etiam alius modus cantilenarum, quem cantum insertum vel cantilenam entratam vocant. LmLIoh. Groch. 129: Responsorium vero est, quo omnis cantilena incipit et terminatur. LmLIoh. Groch. 248: responsoria in cantilenis post suas partes. al. [s.XIV] LmLQuat. princ. 4, 2, 42 p. 294b: In conductis vero non sic, ... unde aliter operandum est in illis, quam in aliis cantilenis. LmLQuat. princ. 4, 2, 43 p. 295a: tam in discantu quam in triplicibus et in aliis cantilenis. LmLQuat. princ. 4, 2, 45 p. 296a: in discantu motetorum et aliarum cantilenarum. al. [s.XV] LmLPaul. Paulir. 7, 2, 1 p. 61: <C>antilena in genere est omnis modulacio cuiusque mensure aut (ms.; ed. ac) modi existat, dum modo acutorum et gravium sonorum vocalium mixtura. ... ideo hoc uno vocabulo cantilene omnium cantacionum mensuralium vocabuntur diversitates. al. v. genus cantilenarum, diaphonia cantilena