candela, -ae
f. MLW
script.: cad-:
p. 153,51. -ell(a):
p. 154,4sq. I
proprie: A
cereus —
(Wachs-)Kerze (cf. Gloss. III 181, 48 St.-S. cereus vel -acandela kerza. 377,3 -acandela kerze. MLW
al.; de re v. E. Wohlhaupter, Die Kerze im Recht. 1940): 1
eccl. (alleg.: MLWAmalar. ord. expos. II 8 -aecandelae doctores ecclesiam illuminantes significant. MLWHonor. August. gemm. 3,24 per ceram ... -aecandelae Christi humanitas, per lychnus eius mortalitas, per lumen exprimitur ipsa divinitas. MLW
al.): a
in univ.: MLWEpist. Teg. I 4 -ęcandelę
altaris flamine ventorum turbatę multum lacrimantes extinguntur. Hist. Aret. 8 (MLWMGScript. XXX p. 1478,35) mensura cotidianę -ęcandelę. MLWRegistr. Xant. (QuellRechtsWirtschGeschXanten. I. 1937. p. 106,14) ad -ascandelas, que stelle dicuntur. p. 106,41sqq. -ecandele, que in purificatione distribuuntur, quadruplici differentia distinguuntur; sunt ... quedam stumpel, quedam -ecandele breves, quedam longe, quedam longiores MLW
eqs. p. 107,39 sqq. ii fertones ad -amcandelam haste, qua corona accenditur, ... ad magnam -amcandelam chori vi libre. MLW
al. b
liturg.: α
in missa: MLWAmalar. cod. expos. II 11,1 -aecandelae ... inluminantur extra ecclesiam. 11,3 -aecandelae usque ad kyrieleison 〈acolitorum manibus tenentur〉. 11,4 post primam ... orationem ponuntur -aecandelae ante altare. MLWord. expos. II 8 cur duae, quae praecedunt evangelium, 〈eo〉 lecto ... extinguntur -aecandelae ? MLWLiber ordin. Rhenaug. p. 132,4 communione peracta extinctisque -iscandelis. MLWChart. Meckl. 1442 p. 572,10 pro ... duabus -iscandelis triplicatis, que a ministris ... infra canonem ... teneantur. MLW
al. β
in variis ritibus: MLWWett. Gall. 33 in duabus ... -iscandelis, qui (quę MLW
cod. MLW
p. corr.) per totum exsequium viri Dei lumen suum non dimittebant. MLWConsuet. Trev. 38 p. 32,6
(in cena Domini) custos ecclesie habens de igne novo illuminatam -amcandelam in similitudinem serpentis compositam MLW
eqs. MLWBerth. (?) annal. MLWa. 1078 p. 308,20 -iscandelis ardentibus ab apostolico et ... suffraganeis in anathematis ... complementum canonice in terram missis et extinctis (Const. I 443,14 sententia MLWa. cum ardentibus -iscandelis promulgata est. MLW
al.). MLWDipl. Heinr.
V. (MLWArchUrkForsch. 6. 1913. p. 262,11) ut in anniversario patris ... ad missam ... -ascandelas in manibus teneant (MLWChart. eccl. Halb. II 2 p. 295,6 ut ... de xiv solidis ... anniversarios cum spensis et -iscandelis procuraret. Notae Hild.
[] [MGScript. XXX p. 764,1] in MLWa. ... fiet -acandela ..., que ponetur retro contra ... altare. MLW
al.). MLWLiber ordin. Rhenaug. p. 84,23 ad offertorium ... offeruntur -ęcandelę ad gradum
(item in purificatione: MLWRituale Rhenaug. 19 -ascandelas ad usus hominum ... benedicere. MLW
al.). MLWRituale Rhenaug. 48 p. 122,15 pone -amcandelam in aquam (
item de cereo paschali: p. 122,19). MLW
al. c
de donis votivis (
cf. MLWRegino syn. caus. 2,366 ut nullus ... -amcandelam ... pro salute sua rogaturus alibi deferat nisi ad ecclesiam): Vita Eucher. 12 (MGMer. VII p. 52,14) ad caput ipsius sancti luminaria addidit, quod incolae ... -amcandelam vocant, prolixam ad humanum ... statum MLW
eqs. MLWLamb. Tuit. Herib. 2,21 -acandela ... ad modum infirmae tibiae. MLWMirac. Modo. 13 p. 314
b,57 votum vovit, nocturnalem -amcandelam misit, ... convaluit. MLW
al. de usu superstitioso: Vita Rigob. 25 (MGMer. VII p. 76,1)
febriens femina tres -ascandelas unius quantitatis effecit, quarum unam nomine sancti Theoderici ... esse voluit MLW
eqs. (p. 76,6). MLWLamb. Leod. Matth. III 5MLW
in. mater monasterii, sicut moris esse solet, sorte -arumcandelarum unum ex apostolis sibi patronum eligere decrevit MLW
eqs. d
de censu: MLWForm. Sal. Merk. 14 -amcandelam unam de cera ad ipsa basilicae transsolvat, non pro ullo servicio requirendo, sed pro sua ingenuitate defensanda. MLWDipl. Karoli III. 53 Romanae ecclesiae censum reddendum denariorum octo et -acandela
(sic ?) duo (MLW
sim. MLWDipl. Otton. III. 201 p. 610,42 -ascandelas.
cf. MLWDipl. Heinr. IV. 423 p. 568,24 -amcandelam unam, panem unum, ampullam vino plenam, quę annuatim ... presuli ... monachi reddant). MLWChart. Bund. 985 homines de -acandela. MLW
al. e
de oblationibus: MLWVita Mathild. I 11 p. 579,18 habebat ... -ascandelas secum, singulis ut divideret oratoriis. MLWChart. archiep. Magd. 326 p. 426,8 ut ... de xii nummis ... -acandela provideatur, que ad honorem Dei ... coram altari ... ardeat. MLWChart. episc. Hild. I 606 p. 579,26 duas areas ... -ecandele altaris sancti Benedicti attribuit. II 923 tot libras cere, de quibus possint fieri quatuor -ecandele honeste MLW
eqs. MLW
al. f
de cereis in usum privatum distribuendis: MLWRud. Trud. (?) gest. 9,19 personis, quibus nocturnalis -acandela anteponitur, ... minutam -amcandelam ad servitium. MLWChart. Rhen. inf. I 411 unicuique fratrum ulnam -ęcandelę in festis. MLWRegistr. abb. Werd. 8,6 p. 270,8 custos ipse dabit vi ancillis vi minores -ascandelas. p. 270,19 sex fabris vi -ascandelas, eorum magistro ii albas et i rufam. 9,17 p. 314,3 advocato de Welde i -amcandelam dominalem et domine et domicelle ii mediocres dictas staphlicht et nuncio minorem dictam scotebolle. MLW
ibid. MLW
al. v. et p. 152,48. 2
saec. (interdum fort. de sebaceis): a
gener.: MLWFrid. II. Imp. art. ven. 2 p. 146, 19 lumen portatur ... et remota -acandela capiantur
falcones. MLWChart. Rhen. inf. II 452 p. 249,23 dampnamus consuetudinem perniciosam in -iscandelis, que clara die accenduntur. MLWAlbert.
M. animal.7,115 si olfecerit equa impraegnata collectionem magnam -arumcandelarum extinctarum, abortiet. 15,84 -acandela, quae nichil domus est, est principium illuminationis in domo. MLWSalimb. chron. p. 538, 26
astrologo dabant
Mutinenses ... qualibet nocte tres magnas -ascandelas Ianuenses de mundissima cera. MLW
al. b
medic.: α
strictius: MLWAntidot. Glasg. p. 145,21 mittis filo cadele in ... coccione, incendis. MLWTract. de chirurg. 147 (add. MLWcod. I) per -amcandelam vulneri adhibitam. 703 (add. MLWcod. I) sulfur cum -acandela superstilla. β
latius MLW
i. q. suppositorium (cerei formam exhibens) —
(kerzenförmiges) Zäpfchen: MLWWalth. Agil. med. 7 p. 101,45
ex lardo porci fiat magdalio sive -acandela et supponatur. p. 101,48 formes -amcandelam. p. 101,49 accipiatur -acandela de sapone. B
lampas —
(Öl-)Lampe: MLWEpist. Bonif. 87 p. 197,5 (epist. papae) ex diversis -iscandelis aecclesiae oleo collecto. MLWLeo Mars. chron. 3,29 p. 720,26 ex oleo de -acandela sancti sepulchri.
v. et MLW
l. 68. C
fax, titio —
Fackel, Kienspan: 1
strictius: MLWAlbert.
M. veget. 6,5
ligno pini utuntur usu -aecandelae. MLWanimal. 22,83 de quo
(cortice) -aecandelae fiunt ... ad illuminandum. 2
latius de lumine in caelo apparente: MLWAlbert.
M. meteor. 1,4,5 -acandela sive stella stans. MLW
ibid.: erit
vapor sicut -acandela ex -acandela inflammata et haec vocatur arabice assub, vulgariter autem titio vel -acandela duplex. D
lucerna, ignis —
Licht, Feuer: 1
strictius: MLWMarc. Graec. ign. 15 -acandela, quae ... non extinguetur. 19 -acandela, quae in domo relucet ut argentum. MLW
ibid. MLW
al. 2
latius de lumine in cacumine mali apparente (‘St. Elmsfeuer’): MLWNarr. itin. nav. p. 181,4 in summitate mali ... duas -ascandelas per longam moram ardere viderunt.
[] II
in imag. vel translate MLW
i. q. luminar —
Leuchte: A
de doctore ecclesiae: MLWBonif. epist. 75MLW
ex. ut mihi de opusculis Bedan ... tractatus ... dirigere digneris ..., ut -acandela, quam vobis Dominus largitus est, nos quoque fruamur (76 vice -llęcandellę ęcclesiastice. 91 de -llacandella ęcclesiae). B
de titulo libri: MLWAnon. Mell. 117 Gerlandus ... scribit ... commentum in canticum canticorum, quem -amcandelam nuncupavit (MLWCatal. biblioth. Beinw. [ed. P. Lehmann, Erforsch.
d. Mittelalt. II. 1959. p. 158,33]).
Payr