lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

candela

Lex. bis lat. · 2 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

MLW
Anchors
3 in 2 Wb.
Sprachstufen
2 von 16
Verweise rein
1
Verweise raus
0

Eintrag · Mittellateinisches Wb.

candela f.

Bd. 2, Sp. 152
candela, -ae f. MLWscript.: cad-: p. 153,51. -ell(a): p. 154,4sq. I proprie: A cereus(Wachs-)Kerze (cf. Gloss. III 181, 48 St.-S. cereus vel -acandela kerza. 377,3 -acandela kerze. MLWal.; de re v. E. Wohlhaupter, Die Kerze im Recht. 1940): 1 eccl. (alleg.: MLWAmalar. ord. expos. II 8 -aecandelae doctores ecclesiam illuminantes significant. MLWHonor. August. gemm. 3,24 per ceram ... -aecandelae Christi humanitas, per lychnus eius mortalitas, per lumen exprimitur ipsa divinitas. MLWal.): a in univ.: MLWEpist. Teg. I 4 -ęcandelę altaris flamine ventorum turbatę multum lacrimantes extinguntur. Hist. Aret. 8 (MLWMGScript. XXX p. 1478,35) mensura cotidianę -ęcandelę. MLWRegistr. Xant. (QuellRechtsWirtschGeschXanten. I. 1937. p. 106,14) ad -ascandelas, que stelle dicuntur. p. 106,41sqq. -ecandele, que in purificatione distribuuntur, quadruplici differentia distinguuntur; sunt ... quedam stumpel, quedam -ecandele breves, quedam longe, quedam longiores MLWeqs. p. 107,39 sqq. ii fertones ad -amcandelam haste, qua corona accenditur, ... ad magnam -amcandelam chori vi libre. MLWal. b liturg.: α in missa: MLWAmalar. cod. expos. II 11,1 -aecandelae ... inluminantur extra ecclesiam. 11,3 -aecandelae usque ad kyrieleison 〈acolitorum manibus tenentur〉. 11,4 post primam ... orationem ponuntur -aecandelae ante altare. MLWord. expos. II 8 cur duae, quae praecedunt evangelium, 〈eo〉 lecto ... extinguntur -aecandelae ? MLWLiber ordin. Rhenaug. p. 132,4 communione peracta extinctisque -iscandelis. MLWChart. Meckl. 1442 p. 572,10 pro ... duabus -iscandelis triplicatis, que a ministris ... infra canonem ... teneantur. MLWal. β in variis ritibus: MLWWett. Gall. 33 in duabus ... -iscandelis, qui (quę MLWcod. MLWp. corr.) per totum exsequium viri Dei lumen suum non dimittebant. MLWConsuet. Trev. 38 p. 32,6 (in cena Domini) custos ecclesie habens de igne novo illuminatam -amcandelam in similitudinem serpentis compositam MLWeqs. MLWBerth. (?) annal. MLWa. 1078 p. 308,20 -iscandelis ardentibus ab apostolico et ... suffraganeis in anathematis ... complementum canonice in terram missis et extinctis (Const. I 443,14 sententia MLWa. cum ardentibus -iscandelis promulgata est. MLWal.). MLWDipl. Heinr. V. (MLWArchUrkForsch. 6. 1913. p. 262,11) ut in anniversario patris ... ad missam ... -ascandelas in manibus teneant (MLWChart. eccl. Halb. II 2 p. 295,6 ut ... de xiv solidis ... anniversarios cum spensis et -iscandelis procuraret. Notae Hild. [] [MGScript. XXX p. 764,1] in MLWa. ... fiet -acandela ..., que ponetur retro contra ... altare. MLWal.). MLWLiber ordin. Rhenaug. p. 84,23 ad offertorium ... offeruntur -ęcandelę ad gradum (item in purificatione: MLWRituale Rhenaug. 19 -ascandelas ad usus hominum ... benedicere. MLWal.). MLWRituale Rhenaug. 48 p. 122,15 pone -amcandelam in aquam (item de cereo paschali: p. 122,19). MLWal. c de donis votivis (cf. MLWRegino syn. caus. 2,366 ut nullus ... -amcandelam ... pro salute sua rogaturus alibi deferat nisi ad ecclesiam): Vita Eucher. 12 (MGMer. VII p. 52,14) ad caput ipsius sancti luminaria addidit, quod incolae ... -amcandelam vocant, prolixam ad humanum ... statum MLWeqs. MLWLamb. Tuit. Herib. 2,21 -acandela ... ad modum infirmae tibiae. MLWMirac. Modo. 13 p. 314b,57 votum vovit, nocturnalem -amcandelam misit, ... convaluit. MLWal. de usu superstitioso: Vita Rigob. 25 (MGMer. VII p. 76,1) febriens femina tres -ascandelas unius quantitatis effecit, quarum unam nomine sancti Theoderici ... esse voluit MLWeqs. (p. 76,6). MLWLamb. Leod. Matth. III 5MLWin. mater monasterii, sicut moris esse solet, sorte -arumcandelarum unum ex apostolis sibi patronum eligere decrevit MLWeqs. d de censu: MLWForm. Sal. Merk. 14 -amcandelam unam de cera ad ipsa basilicae transsolvat, non pro ullo servicio requirendo, sed pro sua ingenuitate defensanda. MLWDipl. Karoli III. 53 Romanae ecclesiae censum reddendum denariorum octo et -acandela (sic ?) duo (MLWsim. MLWDipl. Otton. III. 201 p. 610,42 -ascandelas. cf. MLWDipl. Heinr. IV. 423 p. 568,24 -amcandelam unam, panem unum, ampullam vino plenam, quę annuatim ... presuli ... monachi reddant). MLWChart. Bund. 985 homines de -acandela. MLWal. e de oblationibus: MLWVita Mathild. I 11 p. 579,18 habebat ... -ascandelas secum, singulis ut divideret oratoriis. MLWChart. archiep. Magd. 326 p. 426,8 ut ... de xii nummis ... -acandela provideatur, que ad honorem Dei ... coram altari ... ardeat. MLWChart. episc. Hild. I 606 p. 579,26 duas areas ... -ecandele altaris sancti Benedicti attribuit. II 923 tot libras cere, de quibus possint fieri quatuor -ecandele honeste MLWeqs. MLWal. f de cereis in usum privatum distribuendis: MLWRud. Trud. (?) gest. 9,19 personis, quibus nocturnalis -acandela anteponitur, ... minutam -amcandelam ad servitium. MLWChart. Rhen. inf. I 411 unicuique fratrum ulnam -ęcandelę in festis. MLWRegistr. abb. Werd. 8,6 p. 270,8 custos ipse dabit vi ancillis vi minores -ascandelas. p. 270,19 sex fabris vi -ascandelas, eorum magistro ii albas et i rufam. 9,17 p. 314,3 advocato de Welde i -amcandelam dominalem et domine et domicelle ii mediocres dictas staphlicht et nuncio minorem dictam scotebolle. MLWibid. MLWal. v. et p. 152,48. 2 saec. (interdum fort. de sebaceis): a gener.: MLWFrid. II. Imp. art. ven. 2 p. 146, 19 lumen portatur ... et remota -acandela capiantur falcones. MLWChart. Rhen. inf. II 452 p. 249,23 dampnamus consuetudinem perniciosam in -iscandelis, que clara die accenduntur. MLWAlbert. M. animal.7,115 si olfecerit equa impraegnata collectionem magnam -arumcandelarum extinctarum, abortiet. 15,84 -acandela, quae nichil domus est, est principium illuminationis in domo. MLWSalimb. chron. p. 538, 26 astrologo dabant Mutinenses ... qualibet nocte tres magnas -ascandelas Ianuenses de mundissima cera. MLWal. b medic.: α strictius: MLWAntidot. Glasg. p. 145,21 mittis filo cadele in ... coccione, incendis. MLWTract. de chirurg. 147 (add. MLWcod. I) per -amcandelam vulneri adhibitam. 703 (add. MLWcod. I) sulfur cum -acandela superstilla. β latius MLWi. q. suppositorium (cerei formam exhibens)(kerzenförmiges) Zäpfchen: MLWWalth. Agil. med. 7 p. 101,45 ex lardo porci fiat magdalio sive -acandela et supponatur. p. 101,48 formes -amcandelam. p. 101,49 accipiatur -acandela de sapone. B lampas(Öl-)Lampe: MLWEpist. Bonif. 87 p. 197,5 (epist. papae) ex diversis -iscandelis aecclesiae oleo collecto. MLWLeo Mars. chron. 3,29 p. 720,26 ex oleo de -acandela sancti sepulchri. v. et MLWl. 68. C fax, titioFackel, Kienspan: 1 strictius: MLWAlbert. M. veget. 6,5 ligno pini utuntur usu -aecandelae. MLWanimal. 22,83 de quo (cortice) -aecandelae fiunt ... ad illuminandum. 2 latius de lumine in caelo apparente: MLWAlbert. M. meteor. 1,4,5 -acandela sive stella stans. MLWibid.: erit vapor sicut -acandela ex -acandela inflammata et haec vocatur arabice assub, vulgariter autem titio vel -acandela duplex. D lucerna, ignisLicht, Feuer: 1 strictius: MLWMarc. Graec. ign. 15 -acandela, quae ... non extinguetur. 19 -acandela, quae in domo relucet ut argentum. MLWibid. MLWal. 2 latius de lumine in cacumine mali apparente (St. Elmsfeuer): MLWNarr. itin. nav. p. 181,4 in summitate mali ... duas -ascandelas per longam moram ardere viderunt. [] II in imag. vel translate MLWi. q. luminarLeuchte: A de doctore ecclesiae: MLWBonif. epist. 75MLWex. ut mihi de opusculis Bedan ... tractatus ... dirigere digneris ..., ut -acandela, quam vobis Dominus largitus est, nos quoque fruamur (76 vice -llęcandellę ęcclesiastice. 91 de -llacandella ęcclesiae). B de titulo libri: MLWAnon. Mell. 117 Gerlandus ... scribit ... commentum in canticum canticorum, quem -amcandelam nuncupavit (MLWCatal. biblioth. Beinw. [ed. P. Lehmann, Erforsch. d. Mittelalt. II. 1959. p. 158,33]). Payr
7949 Zeichen · 456 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 19./20. Jh.
    Konversationslex.
    Candēla

    Meyers Konv.-Lex. (1905–09) · +1 Parallelbeleg

    Candēla (lat.), Wachs-, Talgkerze.

  2. Latein
    candelaf.

    Mittellateinisches Wb.

    candela , -ae f. MLW script. : cad-: p. 153,51. -ell(a): p. 154,4sq. I proprie: A cereus — (Wachs-)Kerze ( cf. Gloss. II…

Verweisungsnetz

4 Knoten, 1 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Kompositum 1 Sackgasse 3

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit candela

7 Bildungen · 5 Erstglied · 2 Zweitglied · 0 Ableitungen

candela‑ als Erstglied (5 von 5)

Candelaber

Herder

candela·ber

Candelaber , Candelabrum , der alte Leuchter, ursprünglich die Kerze, candela , tragend; später Lampenträger, und weil auf dem Fußboden steh…

candelabrum

MLW

candela·brum

candelabrum , -i n. (?f. -ia: MLW l. 12) MLW script. : ka-: MLW l. 40. cad-: MLW l. 26. -dal-: MLW Catal. thes. Germ. I 62 a ,15 (Mittelalte…

candelâre

FindeB

* candelâre stm. Leuchter Pal.

*candelaris

MLW

candela·ris

* candelaris , -e . ad candelam pertinens — Kerzen- : MLW Albert. M. sens. 1,4 p. 7 b ,40 luminis. Payr

candelarius

MLW

candelarius , -a, -um . 1 adi. : Maria -a candelaria MLW i. q. missa candelarum b. Mariae Virginis — Mariae Lichtmeß : MLW Chart. Ital. Fick…

candela als Zweitglied (2 von 2)

stekcandela

KöblerAhd

stek·candela

stekcandela , F. nhd. Steckkerze ne. a put up candle Q.: ein lateinischer Bienensegen (10. Jh.), hg. v. Bischoff, B., 1984 Nr. 40 I.: z. T. …