calco, -avi, -atum, -arecalcare.
MLW
script. -ci(o):
p. 66,36. I
trans.: A
proprie MLW
i. q. calce vel pede tangere —
mit der Ferse oder dem Fuß berühren (subi. plerumque homines; bestiae: MLW
l. 63.68): 1
calce vel pede pulsare, conculcare —
treten (auf), nieder-, zertreten: MLWVita Pirmin. I 5 p. 25,7 potestatem -andicalcandi scorpiones
(cf. Vulg. Luc. 10,19). MLWAnnal. Quedl. p. 28,12 quem
(Valerianum) ... solotenus inclinatum pedibus -anscalcans ascendit in equum
rex Persarum (MLWPs. Avic. lap. p. 633
a,65 in viis eiectus p. hominum -aturcalcatur
lapis). Vita Heinr. IV. 8 p. 28,21
(c. sensu inquinandi) gaudebat aurum non se iam in luto -aricalcari, dum ferreis calcaribus inopia cogeret uti. MLWAlbert. Stad. Troil. 4,645 aurea ferrato -atcalcat calcaria calce
Penthesilea. in imag.: MLWTransl. sang. Dom. in Aug. 1 tu
(sc. Christus) ... -asticalcasti torcular ... solus ([
cf. Vulg. Is. 63,3]. MLWGerh. Sted. annal. p. 221,50 caligis ferreis quibus conculcaret, non purpureis, in quibus t. solus -retcalcaret, tibias circumdedit
archiepiscopus). MLWChart. Mog. A 451 p. 359,34 que
(divina potentia) superborum ... colla -atcalcat. 2
(pedibus) exprimere, contundere —
(mit den Füßen) auspressen, zerstampfen: a
gener.: MLWChart. Laus. 300 p. 266,22 (c. 1200) in domibus, ubi vinum -aturcalcatur.
in imag. et per MLW
compar.: MLWAldh. virg. I 30 racemos evangelica falce succidens ... ad praelum -andoscalcandos ... advexit. MLWRuodlieb XIV 26 alte succingit tunicam ... -turacalcatura fabas veluti pultem coquitu〈ra〉. MLWHildeg. epist. II 108 tu, filia Dei, ... in torculari -tacalcata es. MLW
al. v. et p. 57,50. b
iur.: MLWChart. Rhen. med. II MLWapp. 16 p. 458,37 (c. 1220) habet quisque mansus petituram ... et torculario nostro de iure -biturcalcabitur (MLW
sim. p. 461,9). III 667 uvas -bitcalcabit et premet
colonus. 3
ingredi, frequentare —
betreten, laufen (auf, über): a
gener.: MLWAldh. ad Acirc. 49,3
(de tippula) pariter terras et flumina -ocalco pedestris. MLWWaltharius 1119 campos ubi -etcalcet apertos. MLWHrotsv. Agn. 220 utque lupanaris -vitcalcavit limina tristis. MLWAlbert.
M. animal. 1,297 inferius ... est mollius
os calcaneum, ut suavius -etcalcet ea, quae sunt sub ipso. MLW
al. accedit notio egerendi stercus calci simile: MLWEgbert. fec. rat. 1,1524 quę
(ardea) solet Esquilias alvo -arecalcare soluta, hinc dignum factis nomen sortita cacatrix.
in imag. et per MLW
compar.: MLWNotker. Balb. Gall. 2
a limen
(sc. mortis), quod -antcalcant pariter dives inopsque simul. MLWEgbert. fec. rat. 1,369 molliter iste legit, quasi qui prunas pede -atcalcat. MLWCarm. Bur. B 56,1,3 -atcalcat Phebus ungula, dum in Taurum flectitur, Arietis repagula. MLW
al. b
iur. in iudicio Dei: Ord. iud. Dei B VIII 5
b quisquis innocens ... vomeres ignitos suis pedibus -veritcalcaverit. MLWDecret. Frision. A 4,10 servus -etcalcet candentia ferra. MLW
al. 4
scandere —
besteigen: MLWAlbert. Stad. Troil. 4,641 pulchre -atcalcat equum
Penthesilea. in imag.: MLWCarm. Bur. B 49,6,1 Iacob scale summitas altera -aturcalcatur
(v. MLW
comm. ad MLW
l.). 5
insequi —
verfolgen: MLWLex Sal. Merov. 119,3 si quis pedicam cum feramen ... invenerit et eum -arecalcare voluerit, quem canes minaverunt. 6
stimulare —
(an) spornen (in imag.): v. p. 56,2. B
translate: 1
gener.: a
despicere, abominari —
verachten, verschmähen: MLWAldh. virg. II 99 mundani luxus -anscalcans ludibria falsa. MLW
al. (v. MLW
ind.). MLWWalahfr. Mamm. hymn. 2,2 adversa mundi pertulit, -vitcalcavit eius prospera. MLWWalth. Spir. Christoph. II 3,27 fana deorum. MLWChart. Raitenh. 4 p. 6,33 mundum mentis virtute -antescalcantes
Cistercienses. al. pro nihilo habere —
gering achten: MLWWett. Gall. prol. 11 tartareas ... minas -aruntcalcarunt recta operando. MLWHymn. Hraban. 22,3,2 furias atque ferocia -aruntcalcarunt hominum saevaque verbera
sancti. b
superare —
überwinden: MLWAnnal. Quedl. MLWa. 1010 -tiscalcatis terrenis ... aeternis fruitur bonis
Arnsfridus. MLWVita Reginsw. 11 morte -tacalcata. c
opprimere, supprimere —
unterdrücken, mißachten: MLWBonif. epist. 50 p. 82,6 quę
(religio) ... -tacalcata et dissipata fuit. MLWConc. Karol. 50
D,78 auctoritate canonica -tacalcata. MLWGunth. Col. diab. cap. B 5 divinas leges ... et sacros canones. MLWEgilm. epist. p. 362,18 sub taciturnitatis nodo -arecalcare et silentio haec talia ... premere. MLW
al. d
imitari —
nachahmen: MLWChron. rhythm. Col. 5,9
(iron.) antea bis binos -antcalcant ewangelizantes, nunc Agrippinos dominos se glorificantes
(sc. populares). 2
publ. et iur.: a
(de) finire —
beenden, entscheiden: MLWDipl. Merov. I 35 p. 33,32 pro 〈ca〉lcanda lite. MLWDipl. Karoli
M. 193 p. 259,30 vestras repetitiones ... ab hodierna die -tascalcatas fiant. MLWForm. Turon.38 sit inter nos ... -andacalcanda causatio. b
irritum facere, abolere —
außer Kraft setzen, abschaffen: MLWConc. Merov. p. 126,28 ad -andamcalcandam gentilium consuetudinem. MLWLeg. Wisig. 2,1, 8 p. 56,21 -tiscalcatis (calci-calcitis
R1) vel evacuatis seu rescissis scripturis. MLWDipl. Merov. I 41 p. 39,28 -tacalcata ipsa confirmatione vel reliquas ... descriptiones. II
intrans. (subi. plerumque homines; bestiae: l. 44.55): A
pedem ponere, calcitrare —
(darauf-, auf) treten, ausschlagen: 1
gener.: MLWEngelh. Langh. Mathild. 16 p. 442
b,59 cecidit, quod protavit
soror, in terram, et abbatissa subiunxit verbum vulgo tritum: -acalca desuper. MLWFrid. II. Imp. art. ven. 1 p. 115,16 stantes super terram erecte -antcalcant
grues et subpeditant cum pedibus.
in imag.: MLWEkkeh. IV. bened. I 30,16 contra stimulum -arecalcare scias fore durum (
cf. Vulg. MLW
act. 26,14 calcitrare). 2
techn. MLW
i. q. pedem infligere —
stampfen: MLWTheoph. sched. 3, 84MLW
med. sint, qui semper circumeant cum lignis obtusis mediocriter impingendo et pedibus fortiter -andocalcando. B
inscendere —
hineinsteigen: MLWLex Baiuv. 8,1 si in lectum -veritcalcaverit uno pede et prohibetur a mulieri, ... cum xii solidis conponat, eo quod iniuste in extraneum -vitcalcavit thorum. C
gradi, ambulare —
(aus)schreiten, wandeln: MLWWolfhard. Waldb. 2,19 (12) calces ... ad -andumcalcandum ... inventi sunt habiles. MLWHeinr. Lett. chron. 1,10
(spectat ad sortilegium) -atcalcat equus, pedem vite deputatum ... preponit.
in imag.: MLWAlbert. Stad. Troil. 5,331 in mores ... -arecalcare paternos.