caelestis (ce-, coe-), -e.
MLW
form.: ?MLW
acc. MLW
sg. -am: Ramwold. hom. praef. (MLWNArch. 10. 1890. p. 390,9). MLW
abl. MLW
sg.: -e: MLW
l. 35.52.62. p. 29,13. adde MLWBertha Adelh. 6 p. 760,35. MLWMarian. chron. a. Chr. 1078. MLW
al. ? -ia: MLW
l. 62. gen. MLW
pl. -tum:
p. 29,11. MLW
metr. c-: MLWHraban. carm. 68,11.
οὐράνιος —
himmlisch, Himmel(s)- (cf. Gloss. I 66,11 St.-S. -iscaelestis himillih. II 129,28 in -buscaelestibus in luphtlihen. MLW
al.): I
in caelo positus, ad caelum pertinens, e caelo profluens vel descendens —
am (im) Himmel (befindlich), zum Himmel gehörig, vom Himmel (kommend): A
spectat ad sphaeram caeli: 1
proprie: a
philos., natur., astron.: MLWGunzo epist. 15 p. 49,22 oritur ... inter philosophos de -buscaelestibus corporibus quęstio, utrum animata sint an inanimata. p. 51,6 -iscaelestis illa armonię suavitas
(cf. MLWHrotsv. Pafn. 1,10 prima
musica dicitur mundana sive -iscaelestis MLW
eqs.). p. 52,15 -iscaelestis ... orbita locum non mutat, quatinus in sese rotatur. MLWGerb. (?) astrolab. 1,1 coe-iumcoelestium sphaerarum ... scientiam (2,9 coe-iscoelestis sphaerae volubilitatem. MLW
al.). MLWAlbert.
M. veget. 1,182 plantarum quaedam generantur ... ex ipsorum elementorum commixtione et virtute coe-icoelesti MLW
eqs. MLWanimal. 6,2 non ... habent
animalia ingenium impediendi in corporibus suis ce-emcelestem effectum. 8,232 calido. 11,83 loqui de substantiis -buscaelestibus. 20,68
movens informatum est duplex, -ecaeleste videlicet et quod est elementale MLW
eqs. MLWmetaph. 11,2,10 p. 495,38 (ed. B. Geyer. 1964) -iscaelestis ... circulus sensum non habet. 11,2,32 p. 524,25 in coniunctione luminum -iumcaelestium. MLW
al. b
usu communi: MLWAldh. virg. I 20 p. 249,18 -iscaelestis foci fulmine. MLWAntidot. Augiens. p. 57,26 cum aqua ce-eceleste adunas, facis trociscos (MLWAntidot. Glasg. p. 105,20.
cf. MLWWalth. Spir. Christoph. I 19 flamma -icaelesti rore perfunditur). MLWVita Emm. I 30 cui
(martyri) -iacaelestia elementa famulabantur in terris. MLWWandalb. creat. mund. 248 solis ... lumen -iscaelestis. MLWHrotsv. Mar. 572 lux. MLWTract. de aegr. cur. p. 293, 41 arcus ce-iscelestis. MLW
al. 2
meton. MLW
i. q. caeruleus, cyaneus —
(himmel, blaß- oder tief-) blau: MLWAnon. secret. p. 37,23 azur est unius coloris et est lapis coe-iscoelestis ([
v. notam MLW
ed.]. MLWArnold. Saxo fin. 3,80). MLWRyccard. chron. MLWa. 1221 p. 96
a,17 ut eorum
(Iudaeorum) quilibet ... gestet lineum vestimentum ... tinctum colore ce-icelesti (MLWFrid. II. Imp. art. ven. 1 p. 95,16 avium ... quedam sunt ... ce-iscelestis coloris. MLWAlbert.
M. animal. 1,201 colorem ce-emcelestem inter albedinem et nigredinem medium. 6,69
tirsio est ... ce-iscelestis [
p. 566b,
12 κυανοῦν] coloris. 8,76). MLWAlbert.
M. veget. 6,473 lilium coe-ecoeleste. B
spectat ad sedem Dei, angelorum, beatorum: 1
strictius: a
de Deo, angelis, beatis: MLWChart. Fuld. B 11 (a. 751) iram Dei -iscaelestis incurrat. MLWHugeb. Willib. 1 p. 88,41 -ecaeleste ... rege militare. 5 p. 103,5 clavicularii. MLWWett. Gall. 30 p. 274,33 chorum. MLWHraban. epist. 37 p. 473,14 de -buscaelestibus et terrestribus creaturis. MLWAgius vita Hath. 3 coe-emcoelestem sponsum Christum. MLWHrotsv. Mar. 173 nuntius. MLWWiduk. gest. 1,34 p. 48,18 apud -emcaelestem imperatorem. MLWThietm. chron. 7,14 medico. MLWThangm. Bernw. 47 militiae. MLWAnselm. Bis. rhet. 3,6 p. 176,20 pro ce-emcelestem patrem! MLWChart. Bund. 240 civium. MLWGerhoh. Antichr. 1,28 tripartita coe-iscoelestis hierarchia. MLWAlex. Min. apoc. 5,11 p. 84,20 -iscaelestis et terrestris exercitus.
saepe. b
de rebus: α
proprie de loco: MLWAldh. virg. II 109 aulae. MLWPirmin. scar. 2 de illa -icaelesti (-ecaeleste
A, celestia
C) sede ... deiectus est
angelus. MLWTrad. Ratisb. 1 premia. MLWConc. Karol. 12 p. 67,14 in coe-buscoelestibus regnis (MLWOtto Sanblas. chron. 36 p. 53,24 rex ... amans plus terrenum quam ce-eceleste regnum.
saepe). MLWWett. Gall. 25 p. 270,15 hereditatis. MLWHraban. carm. 13,42 karta. MLWCand. Fuld. Eigil. II 3,2 vitae. MLWPoeta Saxo 5,98 patriae (MLWOtto Frising. chron. 7,35 p. 372,24. MLW
al.). MLWGerh. August. Udalr. I 9 p. 398,15 beatitudinis. MLWThangm. Bernw. 54 p. 781,6 pace. MLWDipl. Heinr. III. 304 ob ... ce-eceleste patrocinium beati Petri. Marian. chron. praef. p. 448,12 coelum coe-ecoeleste cum angelis. MLWHerm. Iud. conv. 4 p. 82,19 (ed. G. Niemeyer. 1963) Ierusalem
[]. MLWOtto Frising. chron. 8,29 p. 439,26 curia. MLWChart. Raitenh. 15 transitoriis ce-iacelestia bona comparare.
saepe. remissius: MLWAldh. virg. I 28 p. 264,15 Antonius -iscaelestis aratri stibarius. MLWArbeo Emm. 2 p. 28,30 praecordiorum arva -icaelesti ymbre rigare. MLWChart. episc. Halb. 189 p. 157,11 ęcclesiarum facultas ... -buscaelestibus loris munienda. MLWChart. eccl. Halb. I 2 p. 2,37 commutationem ... clavibus -buscaelestibus solidamus. MLW
al. β
meton. de rebus Dei propriis vel a Deo vel caelo oriundis (saepe MLW
i. q. divinus —
göttlich, Gottes-): MLWAldh. virg. I 29 p. 266,4 bibliothecae (
cf. MLWvirg. II 1132 sacra volumina ... -icaelesti grammate scripta. MLWSedul. Scot. carm. 1,1,11 -tumcaelestum ... librorum). 35 p. 277,8 -iscaelestis philosophiae dogma. p. 279,4 nutu
(cf. MLWWillib. Bonif. 2 p. 7,27 -ecaeleste [ -icaelesti MLW
var. l.] inspirante gratia. MLWGodesc. Saxo
theol. 22 p. 313,4 charismatis. MLWDipl. Karoli III. 80 misericordiae. MLWPoeta Saxo 4,43 ira. MLWDipl. Conr. I. 12 Chuonradus -icaelesti moderante providentia rex. MLWOrd. coron. imp. 12,8 auxilii. MLW
al.). II 528 -iscaelestis semine verbi. 1532 mistica -iscaelestis ... dona lavacri
(item de sacramentis: MLWBeda hist. eccl. 4,24 p. 262,5 viatico. MLWHraban. epist. 9 p. 395,8 -emcaelestem panem et potum vitae. MLWThietm. chron. 3,19 sacramento. MLW
al.). MLWLiber diurn. 83 p. 92,19 divina et ce-iacelestia mandata (
cf. MLWWalahfr. carm. 1,3 iura). MLWWillib. Bonif. 5 p. 23,22 doctrinae. MLWWandalb. creat. mund. 276 vigebit -icaelesti ... homo sensu. MLWRimb. Anscar. 42 p. 77,21 revelationibus. MLWThangm. Bernw. 1 p. 758,20 lumine. MLWChart. Raitenh. 80 Dominus ... viaticum ... ce-icelesti alluvione multiplicat. MLWChart. Carinth. V 130 p. 89,14 predia ce-iumcelestium secretorum obsequiis deputata.
saepe. 2
latius de rebus caelestium similibus (interdum MLW
i. q. sanctus —
heilig, MLW
e. g. l. 34.38): MLWBeda hist. eccl. 3,2 p. 129,21 Hefenfelth, quod dici potest latine -iscaelestis campus MLW
eqs. 3,22 p. 173,15 vitae -iscaelestis institutio (MLWHugeb. Wynneb.7 p. 112,40. MLW
al. cf. MLWRimb. Anscar. 1 p. 19,40 -emcaelestem quodammodo in terris conversationem habebit). 4,21 p. 252,20 post multa ... opera -iacaelestia (MLWAlex. Min. apoc. 1,16 p. 18,23sqq.). MLWArbeo Emm. 13 Helphindorf, in quam -icaelesti sede beatus episcopus ... animam ... Deo propinare decreverat. MLWWett. Gall. 32 melodiis -buscaelestibus resonantibus (
cf. MLWPoeta Saxo 4,326 carmina). MLWWalahfr. Wett. 575
martyres terris -icaelesti laude tenetis. MLWVita Deic. 26 -buscaelestibus oneratus muneribus, id est pretiosis martyrum pignoribus. MLW
al. II
versus caelum intentus, ad caelum spectans —
gen Himmel gerichtet, auf den Himmel bezogen: A
spectat ad sphaeram caeli: MLWVitae patr. Iur. 1,3 p. 133,15 cum ...
Romanus praeter -emcaelestem intuitum nullo ... frueretur aspectu. MLWFroum. (?) carm. p. XIII,4 celęstem mathesin percurrit ... astronomia. MLWBerth. (?) annal. MLWa. 1075 p. 278,15 de illo suo
(sc. Simonis) coe-icoelesti ascensu. MLW
al. B
spectat ad sedem Dei, angelorum, beatorum: 1
proprie: MLWBeda hist. eccl. 3,19 p. 164,25 in quo
(monasterio) ... -buscaelestibus studiis vacaret. p. 165,4 iter illi -ecaeleste intercludere. MLWWillib. Bonif. 2 p. 11,5 ce-icelesti ... scrutinio inhesere. 5 p. 23,20 ad incultas -icaelesti praedicatione terras. MLWWett. Gall. 25 p. 270,25 propter -ecaeleste desiderium. MLWGerh. August. Udalr. I 9 p. 398,23 -emcaelestem ad alta sublevationem. MLW
al. 2
meton. spectat ad Deum ipsum: MLWAldh. virg. I 4 p. 232,16 post -ecaeleste colloquium
Moysis. MLWBeda hist. eccl. 3,24 p. 178,27 militiam (MLWHugeb. Willib. 3 p. 90,10. MLW
al.). MLWConc. Karol. 39
A,131 p. 408,26 -ecaeleste ... officium persolvere (39
A,132). 50
D,50 p. 643,37 laudibus -buscaelestibus ... vacare (MLWDipl. Zwent. 16). MLW
al. MLW
subst. MLW
plur.: 1
masc. MLW
i. q. caelicolae —
die Himmlischen: a
sensu pagano de diis: MLWRud. Fuld. Alex. 2 ex magnitudine et dignitate -iumcaelestium ([
ex Tac. Germ. 9,2].
inde MLWAdam gest. 1,7). b
sensu christiano de angelis: MLWNotker. Balb. gest. 1,22 p. 30,23 ad contrectanda -buscaelestibus (ce-iacelestia MLW
var. l.) metuenda ministeria. MLWHrotsv. Agn. 72 illum
(Christum), qui ... -escaelestes et mortales supereminet omnes. 2
neutr.: a
de sphaera caeli: α
corpora caeli —
Himmelskörper: MLWAlbert.
M. animal. 3,59 anima ... operatur ex corde; huic ... simile est in -buscaelestibus, quoniam in caelo omne ... calor formans est in sole MLW
eqs. MLWmetaph. 11,3,1 p. 534,59 (ed. B. Geyer. 1964) caelum ... et -iacaelestia materiam habent. p. 534,73 -iacaelestia omnia ab invicem specie et genere esse diversa. p. 534,79 -iumcaelestium ... unus est motus, qui est circulatio. MLW
al. β
vires, effectus caeli —
Einflüsse, Einwirkungen des Himmels, der Gestirne: MLWAlbert.
[] M. animal. 6,2
homo ce-iacelestia praevidens ... disponit corpora in contrarium. MLW
ibid.: frigore hyemis ex ce-buscelestibus causato. b
de sede Dei, angelorum, beatorum: α
strictius ea quae in caelo sunt, bona superna, gaudia caeli —
das Himmlische, Überirdische, himmlische Güter oder Freuden: MLWChart. Rhen. med. I 8 (a. 720) terrena pro ce-buscelestibus ... offerre (MLWTrad. Frising.40 tradiderunt t., ut possiderent -iacaelestia. MLW
al.). MLWWillib. Bonif. 1 p. 5,9 cum eis
(clericis) de -buscaelestibus loquendo tractare. MLWLiutg. Greg. 15 p. 79,4 pro ... mentis suae excitatione ad -iacaelestia psalmos cantare. MLWHraban. carm. 13,37 ille ima suadet, at tu -iacaelestia semper. MLWThangm. Bernw. 51 p. 779,48 quo ... precio possem mercari -iacaelestia. MLWBerth. (?) annal. praef. p. 269,9 totus ... ad coe-iacoelestia suspensus. MLWOtloh. prov. I 84 (ed. W. C. Korfmacher. 1936) incrassata caro gustat -iacaelestia raro.
saepe. expressius MLW
i. q. caelum —
Himmel (inde meton. de caelicolis: MLW
l. 19): MLWArbeo Emm. 24 p. 62,12 ut ... remoto aere in ce-buscelestibus penetraret. MLWHugeb. Wynneb. 13 p. 117,39 nunc est cives in -buscaelestibus. MLWRhythm. 8,3,3 qui regnat in -iacaelestia, vagit infans in praesepe. MLWAgius epic. Hath. 183 nec vos flere decet, de qua -iacaelestia gaudent. MLWAlex. Min. apoc. 10,1 p. 166,6 contemplationis penna se ... ad -iacaelestia sublevare. MLW
al. β
latius MLW
i. q. carmina caelica —
himmlische Weisen: MLWHugeb. Wynneb. 13 p. 117,1 -iacaelestia modulantes portabant eum ad sepulchrum.
Payr