bonitas

bonitas, -atis f. I de caritate, pietate: A benignitas, gratia — Güte, Gnade: 1 de Deo, Christo: MLWTrad. Patav. 18 (a. 788/89) integrum reminiscentes -isbonitatis Dei (MLWHraban. carm. 39,43,2 D. pietas et sempiterna -sbonitas. MLWal.). MLWWandalb. creat. mund. 3 aeterni pater atque summae fons -isbonitatis. MLWHrotsv. asc. 62 pastor verus, cordis -ebonitate fidelis. MLWThietm. chron. 4,56 exaudita est Dobrawa a benignitate conditoris sui, cuius infinita -ebonitate persecutor ... resipuit. MLWArno Reichersb. apol. p. 17,2 Deus naturaliter bonus, imo ipsa -sbonitas est; cuius -isbonitatis manifestatio summa est ipsa ... suae exhibitio humanitatis. MLWChart. cell. Paulin. 75 -ebonitate divina Theodericus episcopus. saepe. 2 de hominibus: a strictius: α proprie: MLWHugeb. Wynneb. 12 ut suae -isbonitatis clementia illis adiuvare dignetur. MLWWalahfr. imag. Tetr. 98 tu -ebonitate places, aliique tyrannide gaudent. MLWHrotsv. gest. 141 gentes frenis moderat -isbonitatis. MLWHelm. chron. 101 p. 200,6 tantus erat comes fide, -ebonitate, prudentia atque consilio. al. largitas, liberalitas, beneficentia — Großzügigkeit, Freigebigkeit, Mildtätigkeit: MLWTrad. Frising.49 p. 77,36 (a. 772) suae largę -isbonitatis ... non immemor. MLWDipl. Otton. I. 92 p. 175,25 ingenita -ebonitate. MLWChart. Heinr. Leon. 31 p. 45,27 spiritu -isbonitatis instinctus. β meton.: MLWMaging. epist. 2 p. 273,17 -isbonitatis ... vestrae (sc. episcopi) dignationem ... obsecramus. MLWWalahfr. carm. 9,3,2 sit nostri ut clemens vestra memor -sbonitas (sc. abbas). MLWForm. Patav. 2 peto -embonitatem vestram (sc. comitem), ut MLWeqs. MLWal. MLWfort. MLWadd.: MLWLiber diurn. 54 portitorem ... vestrae magnitudini (sc. iudici provinciae) commendamus, ut -ibonitati (-isbonitatis HGBR) vestrae illi affectum ... commodetis. b benevolentia, comitas, animus benignus — Wohlwollen, Freundlichkeit, Herzensgüte: MLWHraban. carm. 17,4 non nostri merito, sed -ebonitate sua (sc. amici). MLWWalahfr. carm. 5,73 affabilitas, -sbonitas, patientia, virtus. MLWCapit. reg. Franc. 297,12 p. 437,16 sicut seniores suos benignos et affabiles pagensibus suis viderint ministri, et ipsi ... illos imitari in omni -ebonitate et iustitia certent. MLWCarm. Bur. B 168,2,3 suavitas et -sbonitas renitent ex ea. MLWal. B pia conversatio — gottgefälliges Leben (cf. Gloss. I 710, 45 St.-S. iustitiam -embonitatem guoti): MLWForm. Senon. II MLWadd. 3 p. 223, 22 amas puella bella ... pro nulla -ebonitate nec sancta caritate. Vita Wandr. 6 diabulus ... contra -isbonitatis formam pugnat malicia. MLWRimb. Anscar. 6 quanta ... gratia sanctitatis ac -isbonitatis excreverit. MLWNotker. Balb. gest. 1,21 p. 27,20 erat quidam episcopus ... mirę sanctitatis ...; cuius -ebonitate invidus omnis iusticię hostis MLWeqs. MLWCarm. Salisb. 7,3 -isbonitatis amator (sc. episcopus). MLWal. C virtus — Tugend: MLWCarm. de Karolo et Leone 28 cunctos superat reges -ebonitate per orbem. MLWWalahfr. Wett. 811 comes summa -ebonitate nitebat. MLWHrotsv. gest. 159 Iudittam vultus splendore coruscam ac fulgore magis cunctae nitidam -isbonitatis. MLWGebeh. August. Udalr. p. 594,1 nulla ... in eo solivaga -sbonitas. MLWal. II substantiae vel indolis praestantia — das Gutsein, ‘Gutheit’: A proprie: 1 de Dei perfectione: MLWAlbert. M. bon. 11 p. 7,38sq. Deus est -sbonitas omnis boni, et sic omne bonum dicitur bonum -ebonitate prima. MLWcael. hier. 4,1 p. 98^b,26 divinitas ... adduxit ad esse essentias ... -ebonitate (MLWPG 3,177^C ἀγαθότητι) universali. MLWmetaph. 3,3,19 p. 158,44 (ed. B. Geyer. 1960) finis ... ultimus est -sbonitas et perfectio causae primae. MLWal. v. et p. 1520, 37. de causae primae proprietatibus: MLWAlbert. M. nat. anim. 2,16 p. 43,11 anima post mortem speculatur -esbonitates intelligentiarum et causae primae. MLWmetaph. 3,3,19 p. 158,49 (ed. B. Geyer. 1960) causa prima movet omnia ... secundum aliquam -umbonitatum suarum participationem. 2 de creato: a in univ.: MLWGodesc. Saxo theol. 22,6 p. 306,14 ut creatura sua quadam speciali -ebonitate a Deo accepta ad Deum, qui est generale bonum, referatur. MLWAlbert. M. metaph. 11,2,39 p. 533,3 (ed. B. Geyer. 1964) omne ..., cuius essentia non est -sbonitas, habet -embonitatem additam sibi. MLWsumm. theol. I 3,15,2,1,2 p. 86^a,41 in quod intenditur creatum in fieri et in esse, hoc est eius -sbonitas. b de anim.: α excellentia — Vorzug: MLWForm. Augiens. C 25 p. 376,4 conparacione -umbonitatum vestrarum. MLWThietm. (?) chron. 4,31 vir omni ... -ebonitate conspicuus (MLWChart. archiep. Magd. 315^a p. 399,37). MLWFrid. II. Imp. art. ven. 5 p. 164,2 de falcone veloce et non timente aquam ..., pro eo quod habet utramque -embonitatem, poterunt dici MLWeqs. MLWAlbert. M. metaph. 10,2,6 p. 447,65 (ed. B. Geyer. 1964) homo, qui neque bonus neque malus est -ebonitate et malitia civilibus. al. bona natura — gute Seite: MLWSalimb. chron. p. 348,42 Fridericus imp. valens homo fuit interdum, quando voluit -esbonitates et curialitates suas ostendere. β efficacia — Leistungsfähigkeit: MLWFrid. II. Imp. art. ven. 2 p. 161,13 falco per ciliationem poterit ... reduci ad aliquam -embonitatem. p. 165,23 perseverabilius in sua -ebonitate manebunt aves. c de rebus: MLWAgius vita Hath. 11 tenerum quidem eum (monasterii statum) esse, sed Deo gratias bonum; de -ebonitate in Dei esse positum potestate. B meton. i. quod bonum est — das Gute: MLWLibell. de conv. Baiuv. 1 p. 4,26 Hrodbertus evangelicae doctrinae totiusque -isbonitatis ... refloruit doctor. III fides, auctoritas — Zuverlässigkeit, Ansehen: A de hominibus: 1 probitas, fidelitas — Redlichkeit, Treue: MLWRimb. Anscar. 24 p. 52,11 cognita fide et -ebonitate sancti viri ... rex ... coepit ... eius consilio uti. MLWDipl. Arnulfi 34 nunciantibus fidelibus nostris probitatem illius ac -embonitatem. 2 honestas, decentia — Anstand, Wohlverhalten: MLWCapit. reg. Franc. 196,59 quatinus ... dignitatis vestrae (sc. imperatoris) ministri ..., qui debent esse ... aliis decus et -isbonitatis exemplum, ... caritatem ... ad invicem habeant. 297,12 p. 436,5 ipsa scola ... alios habitu, incessu ... atque totius -isbonitatis (vanitatis 3—5) continentia corrigat. B de rebus: 1 firmitas — Gültigkeit: Const. I 291 p. 405,38 (a. 1183) frater Theodoricus ..., quod ipsi tres iuraverunt, promisit in suo ordine, -ebonitate et legalitate. 2 ratio iusta — Richtigkeit: MLWAlbert. M. phys. 4,2,5 p. 282^a,5 propter -embonitatem exercitii. MLWveget. 1,102 propter doctrinae -embonitatem. 3 dignitas — Rang: MLWAlbert. M. metaph. 9,4,4 p. 427,45 (ed. B. Geyer. 1964) quod in omnibus bonis actus nobilitate et -ebonitate sit ante potentiam. IV salus, iucunditas — Wohlbefinden, Annehmlichkeit: A proprie: 1 de anim.: a felicitas — Glückseligkeit: MLWCarm. Bur. B 50,19,2 Domine, gloria iustorum, angelorum -sbonitas, salus peccatorum. b animus elatus — gehobene Stimmung: MLWAescu-Lapius4 p. 6,24 de mania: haec est insania, mentis alienatio ..., velut hilaritatem aut -embonitatem (vanitate MLWGloss. med. p. 41,11) aut ... furorem nuncians. 2 de rebus: a prosperitas — Gedeihen: MLWNith. hist. 1,1 p. 1,24 Karolus ... Europem omni -ebonitate repletam reliquit (cf. Vulg. psalm. 103,28). b commoditas — Zweckmäßigkeit: MLWTrad. Ratisb. 250 (c. 990/94) tandem ... Papo -ebonitate convictus remisit adque contradidit MLWeqs. B meton.: 1 remuneratio — Belohnung: MLWLeg. Lang. p. 168,7 ego tibi facere habeo -embonitatem (multa bona 8), quam volueris. 2 alimentum — Nährstoff: MLWAlbert. M. veget. 5,67 ita quod fundus superius stillantes -esbonitates recipere possit et inferius ex terra vaporantes ... continere. V pretiositas — Hochwertigkeit: A qualitas bona — gute Beschaffenheit, Güte: MLWGodesc. Gembl. gest. 48 p. 542,49 super aquam, quae ob dulcedinem et -embonitatem sui Oilla ... dicitur (MLWFrid. II. Imp. art. ven. 2 p. 192,33 saporando d. et -embonitatem carnium). MLWAlbert. M. veget. 1,164 ex diversitate fructuum in -ebonitate (p. 819^b,36 χρηστότητι) et malitia ipsorum. MLWanimal. 19,21 unus ... modus est -isbonitatis auditus (cf. p. 781^a,15 ἀκριβῶς ἀκούειν) et olfactus. ibid. al. crassitudo — Dicke: MLWAlbert. M. animal.1,486 in -ebonitate, quae est fortitudo, carnis (cf. p. 493^b,22 εὐσαρκία). B pretium — Wert: 1 de moneta (cf. W. Taeuber, Geld und Kredit im Mittelalter. 1933. p. 253): MLWChart. civ. Spir. 21 (a. 1196) de moneta, cuius ponderis et -isbonitatis esse deberet (MLWChart. Livon. A I 75 p. 82,9 dum tamen eiusdem -isbonitatis sit et p., cuius est moneta Gotorum). 2 de praedio: MLWChart. Tirol. 539 p. 13,21 (a. 1201) suprascripte tenute duplum eiusdem -isbonitatis et estimationis ... tibi ... spondeo. Heßler