balteus (-th-), -i
m. (n. -um: MLW
l. 71sqq.) MLW
script.: ma-: MLWGloss. III 281,16 St.-S.
v. et p. 1333,5. pa-: MLWGloss. I 654,30 St.-S. III 618,30. 668,30. MLW
ibid. MLW
al. MLW
form.: nom. MLW
sg. -um: MLWGloss. III 152,14 St.-S. MLW
al. MLWHariulf. chron. 2,10 p. 68,9
(var. MLW
l.). v. et MLW
l. 5.33. MLW
acc. MLW
pl. -a: MLW
l. 42.43. MLW
abl. MLW
pl. -tibus: MLW
l. 19. I
strictius MLW
i. q. zona, cingulum —
Gürtel, Gehänge (cf. MLWGloss. I 654,30 St.-S. p-ispalteis pruahahu. III 189,60 -usbalteus zona Grece, cingulum Latine gurtil. 292,18 malteum balz. 619,34 balderich. MLW
al.): A
gener.: 1
proprie: MLWAldh. virg. I 9 p. 237,3 -theusbaltheus bullifer. Vita Audoini 3 (MGMer. V p. 555, 15) sub -obalteo gemmarum fulgore consepto ... premebat cilicia. MLWAnnal. Fuld. II MLWa. 876 p. 86,7 -theobaltheo desuper accinctus
rex pendente usque ad pedes. MLWLiutpr. antap. 4,12 p. 110,7 Boso mirae longitudinis et latitudinis aureum habuerat -umbalteum MLW
eqs. (MLWFund. Brunw. 17. MLW
al.). MLWVita Otton. Bamb. III 2,13 p. 58,17 filiis ... potentum anulos et -theosbaltheos ... contulit. MLWCarm. Bur. B 64,6 spoliavit
Heracles Amazona -obalteo. 89,1,2
a,2 tunica lata
(sc. puellae) succincta -obalteo (-theobaltheo
B). MLW
al. v. et supra p. 965,70. 2
in imag. et per compar.: MLWAdam gest. 4,10 p. 238,6 sinus ... appellatur Balticus, eo quod in modum -ibaltei longo tractu ... tendatur. MLWRanger. Anselm. 3910 quando Cananeus
(i. Heinricus IV.) mutatis ... -tibusbaltibus ad gladium militiamque redit. 3
alleg.: MLWHraban. univ. 21,25 p. 584
C -usbalteus ... accinctum virtutum significat MLW
eqs. MLWHerm. Iud. conv. 21 p. 124,2 (ed. G. Niemeyer. 1963) nitido illo -obalteo, id est continentie robore, precinctus. MLWAbsal. serm. 39 p. 228
A significata est ... in -theobaltheo, quo vestes stringuntur, utriusque
(sc. carnis et mentis) custodia. B
spec.: 1
iur. de symbolo traditionis: Form. Sangall. II 13 ut ... filius meus uno -obalteo ex auro et lapidibus ... effecto ... possessiones a me comparet, qui sit in testimonium MLW
eqs. (MLW
sim. 14). 2
eccl. de cingulo liturgico sacerdotum (cf. J. Braun, Die liturgische Gewandung. 1907. p. 102sqq.): a
Hebraeorum: MLWWalahfr. exord. 25 p. 504,21 sicut ibi ... rationale, -usbalteus, ... sic hic
(sc. apud christianos) ... orarium, cingulum.
v. et supra p. 7,40. b
christianorum: MLWHraban. inst. cler. 1, 17 ‘tertium vestimentum est cingulum’ sive -theumbaltheum, quo utuntur
sacerdotes. MLWHonor. August. gemm. 1,226 -obalteo, id est zona, iubentur renes praecingere
ministri inferioris ordinis. 3
milit. MLW
i. q. cingulum militare —
Waffengürtel, Wehrgehenk: a
proprie: MLWCod. Karol. 17 p. 517,38 direximus vobis
(sc. Pippino regi) ... spatam ligatam in gemmis cum -umbalteum suum. MLWEinh. Karol. 23 cuius
(gladii) ... -usbalteus aut aureus aut argenteus erat
(cf. MLWWiduk. gest. 2,1 p. 65,14 super quod [
altare] insignia regalia posita erant, gladius cum -obalteo [-theobaltheo MLW
var. l.] MLW
eqs. MLW
al.). MLWWaltharius 1193 cum bullis -abaltea ([-theabalthea
TV]. MLWgloss. MLWcod. 7 p. 9: -abaltea lendenir) et enses (MLWLiutpr. antap. 1,23). MLW
al. spectat ad praestationem -i (‘
Schwertleite’,
cf. A. Schultz, Das höfische Leben zur Zeit der Minnesinger. 2I. 1889. p. 182): MLWChron. Pol. 2,18 illa die -obalteo militari cinctus fuit
Bolezlavus MLW
eqs. (2,19). b
in imag.: MLWCod. Lauresh. 91 p. 372,2 (a. 1005) relicto secularis militię -theobaltheo. MLWChart. Babenb. 385 qui
(monachi) in Dei servicio ... succincti -theobaltheo militie Iesu Christi ... occupantur. c
meton. MLW
i. q. potentia —
Gewalt: MLWCod. Lauresh.21 p. 302,5 (a. 819) quidam ... monasteriis contradita invadunt, aut ut sibi ... retineant aut mundiali -theobaltheo in beneficio dividant. II
latius: A
eccl. MLW
i. q. appendix cinguli liturgici, succingulum —
liturgischer Gürtelanhang, Subcinctorium (cf. J. Braun, op. cit. p. 117sqq.): MLWLamb. Tuit. Herib. 2,4 p. 1247, 56 cultui eius
(pontificis) solus deerat -theusbaltheus. MLWCatal. thes. Germ. I 84,28 (Dt. Schatzverz.
d. Mittelalt. 1966) -ibaltei duo auro texti, cingula iii auro texto parata (114,7 vii cincula serica cum -theisbaltheis. MLW
al. MLWRud. Trud. gest. 6,7 cingulos duos
acquisivit abbas, ... sed et -umbalteum). MLWChron. Andag. 46 p. 116,8 cardinales ... deserviunt ... altari in festis diebus -theisbaltheis utentes. MLW
al. MLW
fort. huc spectat: MLWCatal. thes. Germ. I 127,6 (Dt. Schatzverz.
d. Mittelalt. 1966; MLWa. 1034) stolae quatuor, quarum una cum -theobaltheo deaurato. B
milit. MLW
i. q. corrigia clipei —
Schildband, -gurt (cf. MLWGloss. II 708,31 St.-S. -usbalteus riemo
[spectat ad Verg. Aen. 5,313]): MLWAnnalista Saxo MLWa. 1107 p. 746,24 ut ... partem
ensis ... cum -theobaltheo clipei regalis absumeret
tempestas MLW
eqs. Pape