ballista (-ali-), -ae
f. (m.: p. 1325,50) MLW
script.: pa-: MLW
l. 57. p. 1325,35.37. -les-: MLW
l. 57.66. -str(a): MLW
l. 66.69. MLW
metr. bă-: MLW
l. 63. I
tormentum, arcuballista —
Schleuder(geschütz), Standarmbrust, Armbrust (cf. MLWGloss. III 215,54 St.-S. balista pfedirere. 350,34 balista vel funda slengera. 359,45 balista selpsgoz. 634,28 palesta armbrust. 695,31 balista magge. IV 245,46 balista stafslengrie. MLW
al.; de re v. K. Huuri, Zur Geschichte des mittelalterlichen Geschützwesens. 1941. p. 43 sqq.): A
de usu militari: 1
proprie: MLWAethicus Ister 101 p. 76,2 in his insolis primum funda ad lapides iaciendos inventa testatur, balistas quidem et tragaenas. MLWCarm. de bello Saxon. 2,108 nunc arcus celeres, nunc contorsere balistas. MLWOtto Frising. gest. 2,21 p. 124,27 lapidem vi tormenti ex balista, quam modo mangam vulgo dicere solent, propulsum. MLWOtto Mor. hist. p. 87,15 Teutonici ... cum arcubus et balestris occulte morantes Cremenses ... sauciabant. MLWIoh. Codagn. annal. MLWa. 1214 p. 46,29 cum petris, trabibus et sagitis arcu et balistra missis. MLWOtto Sanblas. chron. 36 p. 53,18 Accaron ... diversis machinarum instrumentis balistarumque tormentis fortiter ... impugnatur. MLWStatut. ord. Teut. p. 106,26sqq. marschalcus potest accipere de domo balistarum minores balistas aptas pedibus ad trahendum et arcus pro fratribus MLW
eqs. MLWChart. select. Keutgen 164,9 p. 207,18 defendere eam
(domum) omnibus modis ... preter arcus et balistas. MLWActa imp. Winkelm. I 791,2 p. 618,30 magistri, qui faciunt balistas et arcus (MLWChart. Turic. 539. MLWChart. Raitenh. 174 Sifridus opifex, magister balistarum). MLWGreg. IX. registr. 791 p. 697,32sq. quorum balistariorum quilibet habeat duas balistas, unam de cornu et aliam de ligno, et in qualibet galea sit balista una de turno et munitiones xxx ferri. MLWMarc. Graec. ign. 10 omnia, super quae arcu et balista proiecta fuerit
bombax. Annal. Basil. MLWa. 1275 p. 198,29 vidi ... balistam, cuius arcus de cornu nobili longitudo xiii pedes habebat. MLWSalimb. chron. p. 480,7 cum navibus et balistis et manganis.
saepe. v. et MLW
l. 64. p. 908,21. 1326,14. de spatio metiendo: MLWChron. Reinh. MLWa. 1205 p. 569,37 nisi ad iactum baliste ... muros effodiant (MLWChart. episc. Hild. III 160. MLWSalimb. chron. p. 594,25). 2
in imag.: MLWAldh. epist. 4 p. 486,6 huius excusationis propugnaculum ... apostolicae castigationis -aballista ... conquassare ... nitar. MLWvirg. I 11 p. 240,5 legiones, quae ... tironum Christi testudinem strofosae fraudis -aballista quatere non cessant. 36 p. 282,9. 3
meton. MLW
i. q. missile ballista iactum —
Geschoß des Schleudergeschützes, Armbrustbolzen (
cf. MLWGloss. III 312,13 St.-S. balista, sagitta vel genus iaculi MLWi. phederare. 329,45): MLWOtto Frising. gest. 2,21 p. 124,7 urgentur iaculis, urgentur balistis. MLWOtto Sanblas. chron. 36 p. 54,11 sagittis, balistis omnique telorum genere. B
de usu venatorio: MLWFrid. II. Imp. art. ven. prol. p. 4,9 aliquando fit
ars venandi cum retibus, cum pedicis, cum balistis, arcubus MLW
eqs. (
cf. p. 4,27). MLWAlbert.
M. animal. 8,199 unus ex sociis tendens balistam iecit sagittam iuxta caput unius eorum
(leonum). MLWThom. Tusc. gest. p. 524,4 se arcu ad signum vel balista exercitat
rex. v. et supra p. 908,27. instrumentum, quod casu tactum iacula mittit —
Falle (cf. K. Lindner, Die Jagd im frühen Mittelalter. 1940. p. 334): MLWLex Ribv. 73,2 si ... quis ... pedica vel palista (basilisca, balista MLW
sim. MLW
var. l.) incaute pusuerit. MLWLeg. Wisig. 8,4,23 si quis ... laqueos vel arcos protenderit seu -asballistas (p-aspallistas
E1) in locis secretis. C
de usu piscatorio (‘Harpune’): MLWAlbert.
M. animal. 24,18 alius ... modus
captionis cetorum idem est cum isto
spiculo, nisi quod spiculum non verbere, sed ictu fortissimae balistae sibi infigitur. D
de usu medicorum: MLWGloss. Roger. III 835 si inhereat telum ... ossi, ligetur cum forti corrigia et postea corrigia cum forti corda baliste ligetur et tendatur, ac si traheret, et ita distendatur et exibit optime. E
archit. MLW
i. q. species machinae aedificatoriae —
Vorrichtung zum Bauen: MLWHariulf. Arnulf. 2,21 multa promittunt
architecti, restes preparant, balistas erigunt MLW
eqs. v. et *balestrum. II
ballistarius, fabricator ballistarum —
Armbrustschütze, Armbrustverfertiger: MLWChart. Tirol. 1130 (a. 1241) in presencia ... Litoldi baliste, filii ... Pilungi.
v. et MLW
l. 67. Sroder