lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

ascendo

nur lat. · 2 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

MLW
Anchors
2 in 2 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
0
Verweise raus
0

Eintrag · Mittellateinisches Wb.

ascendo

Bd. 1, Sp. 1015
ascendo (ads-), -scendi, -scensum, -ereascendere. MLWscript.: adsc-: MLWl. 33.42. p. 1016,40.42.44. assc-: p. 1016,56.71. 1017,17. 1018,3. acc-: MLWl. 48. ?MLWform. MLWdepon.: MLWl. 44. MLWstruct. MLWlocal.: MLWacc.: passim. a(b): p. 1016,40.65sq. MLWal. ad: passim. ante: p. 1017,15. 1018,19. contra: p. 1016, 2sqq. coram: p. 1016, 44. de: MLWl. 54. p. 1016,32.34. saepe. ex: p. 1016,55. 1017,17. 28.30. in MLWc. MLWacc.: passim. in MLWc. MLWabl.: MLWl. 55sq. p. 1016,24. 58.62. MLWal. per: MLWl. 33.37.66. saepe. super: MLWl. 51. p. 1016,7sq. MLWal. supra: MLWl. 23.49. usque (ad): p. 1016,39.50.53. 1017,5.7. saepe. ?MLWdat.: MLWl. 51sq. in locum superiorem moveri, sursum se movendo assequi (hin) aufsteigen, besteigen, ersteigen: I proprie: A subi. anim. (fere homines; bestiae: MLWl. 27.54.56sqq. p. 1016,7sqq.13): 1 strictius: a de locis editis, aedificiis: MLWBeda hist. eccl. 1,7 p. 20,27 montem. MLWHugeb. Willib. 4 p. 101,33 in montis cacumen. MLWWandalb. Goar. 2,26 uti ... oratum ad Sanctum Goarem -atascendat. MLWWiduk. gest. 3,52 supra murum. MLWThangm. Bernw. 25 p. 770,22 turrim. MLWArnold. Lub. chron. 1,7 p. 121, 13 inde -itascendit Quarnetenam. MLWChart. Bern. II 237 p. 252,7sq. quod cum suis ... animalibus ... -atascendat ... alpem ad casalia ..., eo tempore tantum, quo -untascendunt animalia. MLWal. in imag. de locis beatorum: MLWBeda hist. eccl. 4,21 p. 257,27 ad aeternae limina lucis. MLWWalahfr. Mamm. 25,2 -eascende, ... Mammes, ianua te caeli paradisi et claustra ... excipiunt. MLWal. b de sedibus, ambonibus, altaribus: MLWLiber diurn. 57 ad sedem. MLWNotker. Balb. gest. 1,18 p. 22,23 ad gradus. MLWWiduk. gest. 2,1 p. 66,21 ad quod (solium) per cocleas ad-batur (cf. Vulg. II par. 9,18. Ezech. 41,7. MLWal.). MLWOtto Frising. gest. 1,42 p. 60,11 ambonem. MLWOrd. coron. imp. 17,23 p. 66,29 imperator -atascendat processionaliter ad altare. MLWAlbert. M. miss. 2,7,6 p. 54b,44 per ... gradum altaris -entesascendentes. MLWal. in imag.: MLWRuotg. Brun. 15 in suggestum pontificalem. MLWChart. episc. Hild. II 768 p. 388,10 cathedram meruit -ereascendere magistralem. MLWal. c de vehiculis: MLWHugeb. Willib. 4 p. 93,2 -entesascendentes in navem. p. 93,6 illic intro -entesascendentes navigaverunt. MLWEigil Sturm. 5 p. 367,39 ad-erunt navem. MLWWiduk. gest. 3,36 p. 120,21 naves. MLWWalth. Spir. Christoph. II praef. 35 -soascenso ... curru. Chron. Clus. 15 (MLWMGScript. XXX p. 966,29) -siascensi (-susascensus 2; an -sisascensis MLWleg.?) ... vehiculis Hardoini marchionis curiam ... adeunt. MLWal. in imag.: MLWWalth. Spir. Christoph. II 1,106 sera suos -itascendit Cynthia currus. d de equis sim.: MLWLex Sal. Merov. capit. 23 p. 102,29 de caballum ... -sumascensum (acc-accensum A 1). MLWLex Alam. 35,1 equum. MLWArbeo Corb. 4 p. 191,9 supra mulam. MLWEmm. 14 p. 46,22 in equum. MLWWalahfr. Gall. 2,21 super iumentum. MLWAgnell. lib. pont. 26 p. 291,8 cum -issemusascendissemus equis. MLWArnold. Lub. chron. 1,7 -sisascensis equis, rabitis, mulis, ... asinis. MLWStatut. ord. Teut. p. 111,26 fratres non -antascendant. saepe. e de aqua: MLWAlbert. M. animal. 6,74 pisces -entesascendentes de mari in ripa fluvii. f de aëre: MLWOtto Frising. chron. 7,32 p. 362,15 in ipso (radio solis) duas columbas -entesascendentes et descendentes videt. MLWFrid. II. Imp. art. ven. 5 p. 157,7sqq. si ... falco ... -retascenderet cum ipso (airone), novicius tamen, quando videret aironem sic -isseascendisse, desperaret -ereascendere ad aironem. p. 172,25sqq. nidasii volando -untascendunt ad ipsum (aironem) et ... percutiunt ipsum -endoascendendo ... et ... circumeundo -untascendunt. MLWal. MLWAlbert. M. animal. 23,26 mas alaudae cantat -endoascendendo. 2 latius: a (assiliendo) eniti, oppugnare, expugnare(im Angriff) emporklimmen, anstürmen, erstürmen: MLWBruno Querf. fratr. 16 cum illam villam ... exercitus ... -retascenderet. MLWThietm. chron. 4,30 per machinamenta alte constructa -itascendit. 7,63 urbem. MLWGalb. Karol. 40 ad murum. MLWOtto Frising. gest. 2,22 p. 126,6 pro -endisascendendis muris instrumenta utilia. 2,35 p. 144,22 montem ... -ensascendens eam (civitatem) irrupit. MLWal. MLWc. sensu fugiendi: MLWThietm. chron. 7,23 p. 424,22 superpositae civitatis municionem ... -untascendunt. MLWOtto Frising. gest. 1,20 p. 34,3 turrim. MLWal. b exsurgere, proficiscisich erheben, zu Felde ziehen (cf. [] Vulg. Ios. 22,33. MLWal.): MLWAnnal. Fuld. II MLWa. 876 p. 87,13 cur -istiascendisti ad bellandum contra me? MLWSigeb. Gembl. chron. MLWa. 803 amiras ... contra Nicephorum imperatorem -itascendit. Hillin. Foill. 15 (MLWMGScript. XV p. 926,49) imperatore Henrico contra Menapes -enteascendente. c irruere, opprimerelosstürzen, herfallen: MLWCosmas chron. 1,34 p. 62,24 ut examen apum, sic -batascendebat agmen muscarum super corpus nudum. MLWFrid. II. Imp. art. ven. 3 p. 10,4 quod falco -atascendat super loyrum. p. 49,10sq. donec girofalcus -atascendat super gruem per se, et si non -etascendet, elevet ipsum. d salire, coirespringen (auf), bespringen, beschlafen:MLW Carm. Bur. B 91,14,4 meretricem dum -isascendis. MLWAlbert. M. animal. 5,9 genera quadrupedum coeunt mare super feminam equitante sive -enteascendente per saltum ([p. 539b,26 ἐπιβαί- νοντος]. cf. 4,70.5,10). e adverso flumine vel in altum sim. navigare(zu Schiff) hinauf-, hinausfahren: MLWHist. Daret. p. 195,18 iterum navibus -itascendit. MLWAnnal. Fuld. II MLWa. 850 p. 39,35 Nordmanni ... per Sequanam -entesascendentes. MLWChart. Hans. I 29 p. 18,20 per alveum Reni ... navigio. MLWGesta crucig. Rhen. 1 p. 30,5 mare. MLWChart. Lub. I 350 p. 327,25 stagnum ... cum rete ... ad piscandum. MLWal. f de Christo: α (in crucem) tolli(ans Kreuz) erhöht werden: MLWAmalar. off. 3,25,2 Christi corpus ... -itascendit in crucem. MLWVita Liutb. 37 crucis patibulum. β (in caelum) elabi(zum Himmel) auffahren, entschweben: MLWLiber diurn. 85 p. 108,2 -isseascendisse in celis carne. MLWHraban. carm. 39,64,5 victor Christus -eratascenderat. MLWWalahfr. carm. 20,25 caelos. MLWGodesc. Saxo gramm. 2 p. 434,6sq. rediit ad mentem: ‘regem -entemascendentem in caelum’, cum -eritascenderit, non -atascendat. MLWHrotsv. asc. 21 astrigeram ... -surusascensurus ad aulam. 130 -itascendit Deus ... super astra. saepe. de Maria: MLWAmadeus Laus. hom. 7,23 (ed. J. Deshusses. 1960) quare Maria non -itascendit cum -enteascendente (Deo)? g emergere, exireherauf-, (her)aussteigen: MLWBeda hist. eccl. 3,22 p. 174,18 suscepit ... eum -entemascendentem de fonte sancto Aediluald rex. 5,12 p. 306,22 -eruntascenderunt quidam spirituum ... de abysso. MLWHugeb. Willib. 3 p. 91,10 statim obantes de nave -eruntascenderunt (cf. 4 p. 101,31). h ingredi, invadere(hin)einsteigen, eindringen: MLWBerth. (?) annal. MLWa. 1076 p. 283,40 qui (episcopus) symoniace et non per ostium -itascendit (cf. Vulg. Ioh. 10,1). i pervenire, se conferregelangen, sich begeben: MLWThietm. chron. 6,69 sursum usque prope Belegori ad-imus. MLWAdam gest. 2,22 p. 80,10 ab ipsa urbe vela tendens xiv. die -esascendes ad Ostrogard Ruzziae. MLWGalb. Karol. 10 p. 566,35 comes Brugas ad-it. MLWChart. Pomm. A 174 p. 397,32 -entesascendentes in Poloniam plaustro. k accedere, appareretreten, erscheinen (vor): MLWGalb. Karol. 10 p. 566,39 ad-erunt coram eo (comite) intercessores. 1 descenderehinabsteigen, -fahren: MLWWillib. Bonif. 5 p. 23,19 albeum ... fluminis ... navigio -itascendit. MLWHugeb. Willib. 4 p. 97,31 qui primum in illum (aquam) -retascenderet. B subi. res: 1 strictius: a naves (cf. supra MLWl. 14sq.): MLWDipl. Otton. III. 206 p. 617,10 naves ... per Padum -entesascendentes et descendentes. MLWChart. Livon. A 171 p. 223,13 usque ad quem (locum) poterant naves ... -ereascendere. MLWChart. Raitenh. 315 p. 253, 24 naves ... -entesascendentes de Austria. MLWal. b liquores: MLWBeda hist. eccl. 5,12 p. 310,16 -enteascendente aqua fluminis usque ad lumbos. MLWWalahfr. Gall. 2,24 p. 329,11 oleum de pavimento in pallam sursum -itascendit. MLWAlbert. M. animal. 1,449 sperma viri ex suis testiculis asscendit. MLWal. c ignis, fumus, favilla sim.: MLWHugeb. Willib. 4 p. 101,34 faville de tetro tartaro usque ad marginem -entesascendentes. p. 102,4 vaporem valde supblime in alto -entemascendentem ... intuebat. MLWTheoph. sched. 3,84MLWmed. cumque videris flammam viridem -ereascendere (cf. 2,1MLWmed.). MLWAlbert. M. animal. 1,174 propter fumositates, quae per ipsum (foramen) -untascendunt. MLWRegistr. Baiuv. A p. 316,16 de areis edificatis, in quibus -itascendit fumus. MLWal. in imag.: MLWAmalar. off. 3,18,12 turibulum in tribunal -itascendit. d signa caeli, nubes: MLWWandalb. hor. 26 Phoebo -enteascendente. MLWAnnal. Fuld. II MLWa. 870 p. 71,17 nubes ... ab aquilone -bantascendebant. MLWGunzo epist. 15 p. 49,20 quomodo a capricorno in cancrum -endoascendendo pauciores dies explicet sol. MLWal. e vox sim.: MLWBeda hist. eccl. 4,3 p. 208,29 audivit ... -ereascendere de tecto ... canticum. MLWWett. Gall. 7 oratio ... ad Dominum suppliciter -itascendit. MLWWalth. Spir. Christoph. I 7 vox ... cęlos -itascendit. f varia: MLWAlbert. M. animal.1,336 superior musculus ... stringit ... asscendendo ad superiora parumper. MLWproverb.: MLWWibald. epist. 332 p. 463,28 [] permittit, ut vulgo dicitur, scabella in scamna -ereascendere. 2 latius: a (sursum) dirigi vel converti(nach oben) verlaufen, sich (empor) wenden: α fines sim.: MLWDipl. Karoli III. 34 p. 58,13 descendente (sc. fine) per costam ..., -enteascendente per canale ... usque ad groppum ..., -enteascendente per costam ... usque ad culmen. MLWChart. Livon. A 153 p. 197,17sq. sicut -itascendit Venda flumen de mari usque ad locum ... et sicut Aboa -itascendit ad ortum suum. MLWChart. Raitenh. 294 p. 236,15 metarum signa, que ... secundum lineam usque ad lapidem ... sursum -untascendunt. MLWal. β lineae sim.: MLWAldh. ad Acirc. 141 p. 200,1 acutus tonus est nota per obliquum -ensascendens in dexteram partem. MLWRagimb. epist. 4 p. 526,14 obliqua vero est linea, quae a dextra in sinistram vel a sinistra in dexteram ... -itascendit vel descendit. MLWal. γ partes corporis: MLWAlbert. M. animal. 1,260 p. 92,21sqq. additamenta ossium facta sunt -entiaascendentia ante portiones circulorum ipsorum; ... est enim auxilium speciale in asscendendo. 1,402 p. 143,2 pars venae asscendens ex ea (convexitate epatis) penetrat dyafracma. 2,106 p. 269,8 permaxima papa -ensascendens in collo usque ad linguae radicem. MLWibid. MLWal. δ partes artificii: MLWTheoph. sched. 3,43 formabis costas a latitudine pedis inferius -entesascendentes usque ad nodum. b sursum serpere vel dispergiemporgreifen, sich nach oben verbreiten: MLWTract. de chirurg. 4021 quod si erisipila ... usque ad alia -erintascenderint. c supereminereemporragen: MLWTheoph. sched. 2,1MLWmed. sine murum divisionis aliquantulum -ereascendere. II translate: A subi. anim.: 1 (altius) provehi, procedereemporsteigen, erreichen, sich aufschwingen, aufrücken: a de aetate: MLWPurch. Witig. 443 ex octavo ... anno -itascendit nonum. b de dignitatibus, officiis sim.: MLWLex Ribv. 54,2 quod si regius puer vel ex tabulario ad eum gradum -eritascenderit. MLWLex Baiuv. 2,8 dux, qui in loco eius accedit (ascendit Mg. Mt). MLWDipl. Karoli M. 89 p. 129,26 qui in ipso loco condignus -ereascendere non possit. MLWThietm. chron. 5,32 p. 256,27 alcius de die in diem -ereascendere. 7,71 p. 486,4 inperatoriae dignitatis fastigium. MLWDipl. Conr. II. 230 p. 314,7 ad dominium sive prioratum ... tyrannica usurpacione. MLWEkkeh. Uraug. chron. MLWa. 1100 p. 219,37 super unum papam viventem. MLWChart. archiep. Magd. 293 p. 364,16 fraudulenter vel violenter in locum prelationis. MLWAlbert. Stad. annal. MLWa. 1255 de laycatu ad clericatum. MLWal. c de perfectione spirituali: Caes. Heist. hom. II p. 42b,33 spiritu nobis -endumascendendum est. p. 43a,41 per eosdem gradus -ereascendere debemus per cogitationem. p. 43b,12 beati, qui sic -untascendunt. MLWibid. MLWal. 2 iur.: a in possessionem (pignoris) venirezum Besitzer (eines Pfandes) aufsteigen: MLWChart. scrin. Col. A II 1 p. 221,31 (c. 1265/85) ita -itascendit, ut venit in suam proprietatem (cf. H. Planitz, MLWZRGGerm. 54. 1934. p. 72). b in possessionem darein Besitz geben: MLWRegistr. Trident. III 22 p. 250,5 (a. 1159) quod ... Wilielmus -itascendit dicto Olurayno ... terram. 3 mus.: surgere vocem ad tonum acutioremhöher hinaufspielen, -singen, im Ton höher gehen: MLWHucbald. harm. inst. p. 109b,10 exemplum semitonii advertere potes in cithara sex chordarum ..., seu -endoascendendo, seu descendendo. MLWGuido Aret. micr. 18,40 cum plus se cantor intenderit, subsecutor -atascendat. MLWIoh. Garl. introd. mus. p. 160b,12 fiunt due mutationes ..., una -endoascendendo, alia descendendo. MLWal. 4 archit. MLWi. q. superaedificarehöher gehen (mit), aufstocken: MLWChart. scrin. Col. A II 1 p. 159,39 (c. 1188/1203) si ... voluerint cum eodem (muro) -ereascendere vel superedificare. p. 159,43 quod ... Godescalcum ... licebit -ereascendere cum muro. 5 supergredihinausgehen (über), überfordern: MLWEpist. Ratisb. 20 p. 342,23 supra vires ingenioli mei non -asascendas. B subi. res: 1 in mentem venirein den Sinn kommen (cf. Vulg. MLWact. 7,23. MLWal.): MLWTransl. Viti 3 p. 33,18 -itascendit ... in cor regis, ut revocaret ... Adalhardum (Const. III 136 quod ... in MLWc. nostrum -eritascenderit ... episcopum ... versus Pragam ... destinare. MLWal.) 2 crescere, valere ansteigen, sich belaufen: a de summis sim.: Lex Sal. Merov. 50,2 usque ad ccclx denarios ... debitus -atascendat. MLWChart. Rhen. med. I 135,41 quando vel quantum burdura -eritascenderit vel descenderit. MLWPs. Odo Clun. abac. p. 301a,13sqq. quod adhuc partes -ereascendere possint ... videasque, quantum per articulos -antascendant. MLWChart. scrin. Col. A I p. 85,29 ut nulla usura super -atascendat. MLWChart. Turic. 1470 p. 178,20 hec coniuncta in universo -untascendunt [] annuatim xx frusta. MLWChart. Ital. Ficker 193 p. 240,8 nec ultra -atascendat bannum. Const. II 215,9 p. 294,26 que (librae) ad quinquaginta marcharum numerum non asscendunt. MLWal. b de calore: MLWFrid. II. Imp. art. ven. 2 p. 215,27 quando calor solis iam incipit -ereascendere. 3 gradus sursum persequiemporgehen: a de tonis: MLWAribo Frising. mus. p. 52,17 diatesserontice melius -itascendit appositus. MLWFrutolf. ton. p. 136,7 antiphonae ... a prima per secundam in tertia per podatum -untascendunt in locum quartum. MLWAnon. pos. disc. p. 191,11sq. si cantus -atascendat vel descendat de quinta in unisonum, discantus per tertiam debet -ereascendere vel descendere. MLWCaes. Heist. mirac. I 11,2 p. 269,1 gravibus succinentibus puellares voces -bantascendebant. MLWIoh. Garl. introd. mus. p. 168a,15 toni plagales tantum -untascendunt semiditonium cum diapente regulariter et licentialiter. MLWHier. Mor. mus. 28 p. 289,29 non plus rubeba potest -ereascendere. MLWal. b de coloribus: MLWTheoph. sched. 1,16MLWmed. ut ... colores ita -antascendant ad exterius nigrum. 4 iur. MLWi. q. sursum transire, ferriweiter hinaufgehen: a de causis: MLWChart. civ. Spir. 11 p. 12,5 (a. 1084) -atascendat causa ante episcopum. b de feodis: MLWChart. civ. Halb. 102 p. 94,18 (a. 1257) sicut idem mansus ... assignando descenderat, ita usque ad nos a manu ad manum resignando -itascendit (cf. 106 p. 97,4). MLWChart. Mar. Magd. 135 p. 122,42 decima ... gradatim -endoascendendo nobis extitit libere resignata. 5 alch. MLWi. q. (se condensantem ac desidentem) sursum praestringere, sublimari(unter Verdichtung und Niederschlag) emporstreichen, sublimiert werden: MLWGeber. summ. 1,40 p. 558,21 quod per eum (ignem) -antascendant alterata. 1,47 p. 579,3 fumi -entesascendentes. p. 579,16 (de marcasita) illud totum -isseascendisse. 6 excedere übersteigen, hinaussteigen (über): MLWRhythm. 112,8 quodsi ... -eritascenderit istorum numerus dierum super dies Februi. MLWChart. Basil. C I 103 (a. 1223) que (usura) -itascendit super tesaurum ecclesie nostre.
16443 Zeichen · 1022 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. Latein
    ascendo

    Lex. musicum Latinum · +1 Parallelbeleg

    ascendo -scendi , -scensum , -ere 1. aufsteigen (die Tonhöhe betreffend) 2. (mit dem Ton) hinaufgehen 3. (den Ton) in di…

Verweisungsnetz

2 Knoten, 0 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Sackgasse 2

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit ascendo

2 Bildungen · 0 Erstglied · 2 Zweitglied · 0 Ableitungen

ascendo als Zweitglied (2 von 2)

reascendo

LmL

reascendo -ere wieder aufsteigen (in der Tonhöhe) — to ascend again (in pitch) [s.XIII] Ton. Sar. p. 24: Omnis antiphona quarti toni, que in…

superascendo

LmL

super·ascendo

superascendo -ere (melodisch) aufsteigen — to ascend (melodically) [s.X-XI] Ton. Leod. 1, 37: In illis vero (sc. antiphonis) , quae a parhyp…